Wat geldt er bij een internationale echtscheiding?

Bij een echtscheiding met een internationaal element bepalen Europese verordeningen en Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek welke rechter bevoegd is en welk recht geldt. Woont u in Nederland, dan is de Nederlandse rechter meestal bevoegd; woont u in het buitenland, dan kunt u hier in de regel alleen scheiden als u en uw partner allebei de Nederlandse nationaliteit hebben.

Steeds meer huwelijken in Nederland hebben een internationaal karakter: partners met verschillende nationaliteiten, of een huwelijk dat in het buitenland is gesloten. Dat geldt dan ook voor de echtscheiding. Hieronder leest u hoe de bevoegde rechter en het toepasselijke recht worden bepaald.

Bij welke rechter kunt u binnen de EU een verzoek indienen?

Binnen de Europese Unie bepaalt Verordening (EU) 2019/1111 (Brussel II-ter) welke rechter bevoegd is om te oordelen over een echtscheiding, een scheiding van tafel en bed of een nietigverklaring van het huwelijk. Deze verordening geldt sinds 1 augustus 2022 en verving de eerdere Verordening (EG) 2201/2003 (Brussel II bis). De regeling geldt niet voor Denemarken.

De rechter van een EU-land is onder meer bevoegd als:

beide echtgenoten daar hun gewone verblijfplaats hebben;
beide echtgenoten die nationaliteit hebben;
de echtgenoten er samen het verzoek indienen en een van beiden er zijn gewone verblijfplaats heeft;
een van de partners er het verzoek indient en de ander daar zijn gewone verblijfplaats heeft;
een partner daar minstens zes maanden woont en onderdaan is van dat land, of, is dat niet zo, er al minstens een jaar woont;
de echtgenoten daar hun laatste gemeenschappelijke verblijfplaats hadden en een van hen er nog woont.

Dient u als eerste een verzoek in bij een rechter die aan een van deze voorwaarden voldoet? Dan is die rechter bevoegd. Hij mag dan ook beslissen over het gezag over kinderen die in dat land wonen.

Kunt u in Nederland scheiden als u in het buitenland woont?

Woont u niet in Nederland, dan kan de Nederlandse rechter in beginsel alleen oordelen als u en uw partner beiden de Nederlandse nationaliteit hebben. Heeft u die nationaliteit niet allebei, dan verklaart de rechter zich alleen onder bijzondere omstandigheden bevoegd, bijvoorbeeld als scheiden in het buitenland niet mogelijk blijkt.

Bent u in het buitenland getrouwd? Dan kunt u toch in Nederland scheiden, als de Nederlandse rechter bevoegd is en het huwelijk hier wordt erkend; het huwelijk hoeft daarvoor niet eerst in Nederland te zijn ingeschreven. Een Nederlandse uitspraak wordt binnen de EU automatisch erkend. Buiten de EU hangt erkenning af van het recht van het betreffende land.

Heeft u een verblijfsvergunning gekregen omdat u bij uw partner in Nederland woonde? Vraag dan na de scheiding tijdig een verblijfsvergunning op eigen naam aan. Doet u dat niet, dan kan uw verblijfsvergunning worden ingetrokken.

Welk recht is van toepassing op uw echtscheiding?

Het land waar u de scheiding aanvraagt, past niet automatisch zijn eigen recht toe. De rechter moet per zaak beoordelen welk recht van toepassing is; dat kan ook buitenlands recht zijn. Dit speelt vooral in Nederland: sinds 1 januari 2012 past de Nederlandse rechter hiervoor Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek toe, het Nederlandse internationaal privaatrecht.

De hoofdregel is dat de Nederlandse rechter Nederlands echtscheidingsrecht toepast, ongeacht de nationaliteit of woonplaats van de echtgenoten. Heeft u samen een rechtskeuze vastgelegd, dan geldt die keuze wel. Dat kan al vóór het huwelijk, maar ook nog op het moment dat u de echtscheidingsprocedure start.

Welk recht geldt voor uw huwelijksvermogen?

Bent u getrouwd op of na 29 januari 2019? Dan bepaalt Verordening (EU) 2016/1103 welke rechter bevoegd is over uw huwelijksvermogen, welk recht daarop van toepassing is en of een buitenlandse beslissing hier wordt erkend en uitgevoerd. In beginsel is dezelfde rechter bevoegd als op grond van Brussel II-ter.

Heeft u geen rechtskeuze gemaakt? Dan geldt het recht van het land waar u samen uw eerste gewone verblijfplaats had. Had u die niet, dan geldt het recht van uw gemeenschappelijke nationaliteit. Hebben u en uw partner verschillende nationaliteiten, dan geldt het recht van het land waarmee u samen de nauwste band heeft.

Deze regels bepalen dus of Nederlands recht, met een gemeenschap van goederen of huwelijkse voorwaarden, of een buitenlands vermogensstelsel van toepassing is. Dat kan grote gevolgen hebben voor uw vermogen. Laat u hierover tijdig adviseren, bijvoorbeeld over een rechtskeuze-overeenkomst.

Wat betekent een internationale echtscheiding voor uw pensioen?

Bij een echtscheiding verdeelt u meestal ook het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen. In Nederland gebeurt dat volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding: ieder krijgt de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen, tenzij u iets anders afspreekt. Voor rechtstreekse uitbetaling door de pensioenuitvoerder meldt u de scheiding binnen twee jaar met het formulier van die uitvoerder. Er ligt een wetsvoorstel (Wet pensioenverdeling bij scheiding) dat de verdeling automatisch wil laten verlopen; dat is nog niet aangenomen. Woont uw pensioenuitvoerder in het buitenland, of woont u zelf niet meer in Nederland, dan kan de uitvoering van die verevening extra stappen vergen. Bespreek dit tijdig met uw advocaat, zodat u weet welke gegevens en formulieren nodig zijn.

Hoe verloopt de procedure in de praktijk?

Voor een verzoek tot echtscheiding bij de Nederlandse rechter heeft u een advocaat nodig; u kunt dit verzoek niet zelf indienen. Uw advocaat onderzoekt eerst welke rechter bevoegd is en welk recht van toepassing is, en stemt daarop de rest van de procedure af. Komt u er samen uit, dan legt u de afspraken over vermogen, alimentatie en eventueel de kinderen vast in een convenant en, waar nodig, een ouderschapsplan.

Een voorbeeld ter illustratie: een Nederlandse en een Belgische partner, getrouwd in België en wonend in Nederland, kiezen er bij het huwelijk niet voor om zelf een recht aan te wijzen. Bij de scheiding past de Nederlandse rechter dan het Nederlandse echtscheidingsrecht toe, terwijl voor het huwelijksvermogen het recht van hun eerste gemeenschappelijke woonland geldt.

Veelgestelde vragen

Heeft u bij een internationale echtscheiding altijd een advocaat nodig? Ja. Voor een verzoek bij de Nederlandse rechter is bijstand van een advocaat verplicht, ook als uw zaak een internationaal element heeft.

Beslist dezelfde rechter ook over alimentatie en het gezag? Vaak wel, maar niet altijd: voor onderhoudsverplichtingen en het gezag over kinderen gelden gedeeltelijk andere Europese bevoegdheidsregels dan voor de echtscheiding zelf. Uw advocaat brengt dit voor uw situatie in kaart.

Wordt een buitenlandse echtscheiding in Nederland erkend? Een echtscheidingsuitspraak uit een ander EU-land wordt in Nederland automatisch erkend. Komt de uitspraak van buiten de EU, dan hangt erkenning af van de regels die daarvoor gelden; laat dit per geval beoordelen.

Wat kunnen wij voor u doen bij een internationale echtscheiding?

Wij begeleiden echtgenoten met een internationale achtergrond, ook als een van beiden in het buitenland woont.

Wij bepalen welke rechter bevoegd is op grond van Brussel II-ter (Verordening 2019/1111) of, buiten de EU, het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
Wij stellen vast welk recht geldt voor de echtscheiding (artikel 10:56 BW) en voor uw huwelijksvermogen (Verordening 2016/1103).
Wij dienen het verzoekschrift in, gezamenlijk of eenzijdig, en stellen het convenant en zo nodig het ouderschapsplan op.
Wij beoordelen of een buitenlandse echtscheidingsuitspraak in Nederland wordt erkend.
Wij brengen in kaart welke stappen de pensioenverdeling vraagt als een pensioenuitvoerder in het buitenland zit.

Samengevat

Binnen de EU bepaalt Brussel II-ter (Verordening 2019/1111) welke rechter bevoegd is; Denemarken doet niet mee.
Woont u buiten Nederland, dan kan de Nederlandse rechter meestal alleen oordelen als u beiden de Nederlandse nationaliteit heeft.
De Nederlandse rechter past sinds 2012 Boek 10 BW toe om het toepasselijke echtscheidingsrecht te bepalen.
Voor huwelijken vanaf 29 januari 2019 regelt Verordening 2016/1103 het toepasselijke recht op uw huwelijksvermogen.
Een verblijfsvergunning die afhing van uw huwelijk, vraagt u na de scheiding tijdig opnieuw aan.

Lees ook: Kinderen en internationale co-ouderschapssituaties: alles wat u moet weten

Lees ook: Nieuw huis kopen tijdens echtscheiding: mag dat en wat zijn de gevolgen?

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina scheidingsadvocaat.

Internationale echtscheiding: welke rechter en welk recht gelden?