Schadevergoeding in een strafprocedure: voegen, voorschot en Schadefonds

Gepubliceerd op 10 juni 2024 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Als slachtoffer van een strafbaar feit kunt u uw schade in de strafzaak tegen de verdachte vorderen door u te voegen als benadeelde partij (artikel 51f Wetboek van Strafvordering, Sv). Is uw vordering te ingewikkeld voor de strafrechter, dan verklaart die haar niet-ontvankelijk en kunt u naar de civiele rechter. Komt het na een gewelds- of zedenmisdrijf niet tot een strafzaak, dan kunt u een tegemoetkoming vragen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven.

Het recht om te voegen geldt voor iedereen die rechtstreeks schade heeft geleden door het strafbare feit. Ook erfgenamen en, in bepaalde gevallen, naasten en nabestaanden kunnen zich voegen. Hieronder leest u hoe voeging werkt, hoe de Hoge Raad vorderingen toetst en wanneer de Staat een voorschot betaalt.

Drie routes naar vergoeding vergeleken

Welke route past, hangt af van de vraag of er een strafzaak loopt en hoe ingewikkeld uw schade is. De tabel zet de verschillen op een rij.

Voegen als benadeelde partij: hoe werkt het?

Voeging betekent dat u aansluit bij de strafzaak en daarin uw schadevergoeding vordert. U hoeft geen aparte rechtszaak te beginnen. U vult het voegingsformulier in en voegt de bewijsstukken bij.

Tot wanneer kunt u zich voegen?

Het Openbaar Ministerie stuurt u bij de vervolging een voegingsformulier (artikel 51g Sv). U kunt zich voegen tot het moment waarop de officier van justitie op de zitting in eerste aanleg het requisitoir houdt. U mag de zitting bijwonen en uw vordering toelichten, maar dat is niet verplicht. Bij ernstige misdrijven heeft u daarnaast spreekrecht over de gevolgen van het feit voor u (artikel 51e Sv).

Zo dient u uw vordering in

1. Doe aangifte. Zonder aangifte start er meestal geen strafzaak en heeft voeging geen zin.
2. Vul het voegingsformulier in. U ontvangt dit van het Openbaar Ministerie zodra de verdachte wordt vervolgd, of u vraagt het zelf op.
3. Verzamel bewijs van uw schade: medische verklaringen, facturen, loonstroken bij inkomensverlies en foto’s van beschadigde spullen.
4. Maak duidelijk dat de schade rechtstreeks voortvloeit uit het strafbare feit dat de verdachte ten laste is gelegd.
5. Dien de vordering in vóór het requisitoir en woon de zitting bij als u dat wilt.

Welke schade kunt u vorderen?

U kunt zowel materiële als immateriële schade vorderen. Voorwaarde is dat er een rechtstreeks verband is met het bewezen feit en dat de schadeposten redelijk en aantoonbaar zijn.

• Materiële schade: financiële kosten door het misdrijf, zoals medische kosten, inkomensverlies, reiskosten en de reparatie of vervanging van beschadigde spullen.
• Immateriële schade: niet-financiële schade, alleen in de gevallen die de wet noemt, zoals een aantasting in de persoon (artikel 6:106 Burgerlijk Wetboek).
• Affectieschade: sinds 1 januari 2019 kunnen naasten van iemand die ernstig gewond is geraakt of is overleden, onder voorwaarden een vergoeding voor hun verdriet vorderen.

Gaat het om schade door letsel, dan heeft u een letselschadespecialist nodig. Law & More behandelt geen letselschadezaken.

Hoe toetst de strafrechter uw vordering?

De rechter beoordeelt uw vordering alleen als de verdachte wordt veroordeeld of een maatregel krijgt. De schade moet rechtstreeks door het bewezen feit zijn veroorzaakt. Levert de behandeling een onevenredige belasting van het strafgeding op, dan verklaart de rechter de vordering geheel of gedeeltelijk niet-ontvankelijk (artikel 361 Sv).

De Hoge Raad zette de regels in een overzichtsarrest op een rij (HR 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793). Daaruit volgt onder meer:

• De rechter mag een vordering splitsen: het eenvoudige deel wijst hij toe of af, het ingewikkelde deel verklaart hij niet-ontvankelijk.
• Niet-ontvankelijkheid wegens onevenredige belasting mag niet vaker worden toegepast dan nodig.
• Voor immateriële schade door geestelijk letsel moet u concrete gegevens aanvoeren waaruit dat letsel objectief blijkt. Dat is anders als de aard en ernst van de normschending de schade vanzelf meebrengen.
• De schadevergoedingsmaatregel (artikel 36f Wetboek van Strafrecht) is een strafrechtelijke sanctie. De rechter kan die ook opleggen als u geen vordering heeft ingesteld of als uw vordering niet-ontvankelijk is.

Een niet-ontvankelijkverklaring betekent niet dat uw vordering van tafel is. U kunt dezelfde vordering daarna bij de civiele rechter indienen.

Wat kan de rechter beslissen?

• Toewijzing: de rechter wijst de vordering geheel of gedeeltelijk toe en legt daarbij vaak de schadevergoedingsmaatregel op.
• Niet-ontvankelijkverklaring: de rechter behandelt (een deel van) de vordering niet inhoudelijk; u kunt daarmee naar de civiele rechter.
• Afwijzing: de rechter beoordeelt de vordering inhoudelijk en wijst die af. Dan kunt u voor dezelfde schade niet opnieuw naar de civiele rechter.

Wat gebeurt er als de dader niet betaalt?

Legt de rechter de schadevergoedingsmaatregel op, dan moet de veroordeelde het bedrag aan de Staat betalen. Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) int het bedrag bij de dader en maakt het aan u over. U hoeft dus niet zelf achter de dader aan.

Heeft de veroordeelde acht maanden nadat de uitspraak onherroepelijk is geworden nog niet volledig betaald, dan keert de Staat het restant als voorschot aan u uit. Dat is de voorschotregeling van artikel 6:4:2 Sv. Bij gewelds- en zedenmisdrijven betaalt de Staat het volledige restant. Bij andere misdrijven geldt een maximum. Het CJIB blijft daarna zelf bij de dader innen.

Wijst de rechter alleen uw vordering toe zonder schadevergoedingsmaatregel, dan geldt de voorschotregeling niet. U moet het bedrag dan zelf innen, bijvoorbeeld via een deurwaarder. Vraag daarom in uw vordering ook om oplegging van de maatregel.

Wanneer kunt u terecht bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven?

Het Schadefonds keert een eenmalige tegemoetkoming uit aan slachtoffers van een gewelds- of seksueel misdrijf met ernstig lichamelijk of psychisch letsel. Dat kan ook als de dader onbekend is of nooit is veroordeeld. Het is geen schadevergoeding: het bedrag hangt af van een van de zes letselcategorieën in de letsellijst, niet van uw werkelijke kosten.

Ook naasten, nabestaanden en getuigen kunnen een aanvraag doen. De volgende punten staan op schadefonds.nl (geraadpleegd 29 oktober 2026):

U hoeft niet eerst te proberen de schade bij de dader te verhalen. Krijgt u later wel schadevergoeding van de dader, dan wordt die verrekend met de uitkering van het Schadefonds. U wordt dus niet twee keer voor dezelfde schade vergoed.

Voegen of toch een civiele procedure?

Voeging is meestal de snelste en goedkoopste weg. U hoeft geen aparte procedure te starten en het bewijs uit het strafdossier ondersteunt vaak ook uw vordering. Daar staat tegenover dat uw vordering afhangt van de veroordeling: spreekt de rechter vrij, dan behandelt hij uw vordering niet.

Een civiele procedure past beter bij ingewikkelde schade, bij veel discussie over de oorzaak of als het Openbaar Ministerie niet vervolgt. U heeft daar meer ruimte om de schade te onderbouwen, bijvoorbeeld met een deskundigenonderzoek. De nadelen zijn het griffierecht, de langere duur en het feit dat u het toegewezen bedrag zelf moet innen.

Er is geen vaste regel voor de keuze. Wat de doorslag geeft, zijn de aard van uw schade, de stand van het strafproces en de kosten van een aparte procedure.

Wat wij doen bij uw vordering als benadeelde partij

• Wij beoordelen per schadepost of die zich leent voor voeging of beter in een civiele procedure past.
• Wij stellen de vordering op met bewijsstukken en dienen die in vóór het requisitoir (artikelen 51f en 51g Sv).
• Wij vragen de rechter om ook de schadevergoedingsmaatregel op te leggen (artikel 36f Sr), zodat het CJIB int en de voorschotregeling kan gelden.
• Wij lichten uw vordering op de zitting toe en reageren op het verweer van de verdachte.
• Wij starten een civiele procedure als de strafrechter uw vordering niet-ontvankelijk verklaart.

Meer over onze werkwijze in strafzaken leest u op de pagina strafrecht advocaat. De wettelijke bepalingen vindt u in het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht.

Veelgestelde vragen

Kan ik mij nog voegen als de zitting al is begonnen?

Ja, zolang de officier van justitie nog niet aan het requisitoir is toegekomen. Dien uw vordering wel zo vroeg mogelijk in, zodat de verdachte erop kan reageren en de rechter haar kan beoordelen.

Kost voegen mij geld?

Voegen zelf is kosteloos: u betaalt geen griffierecht, anders dan bij een civiele procedure. Kiest u voor eigen rechtsbijstand, dan betaalt u de advocaatkosten, tenzij u in aanmerking komt voor gefinancierde rechtsbijstand.

Wat als de verdachte wordt vrijgesproken?

Dan behandelt de strafrechter uw vordering niet inhoudelijk. U kunt uw schade dan nog via een civiele procedure vorderen, waarin een andere bewijsmaatstaf geldt.