Wat valt onder het personen- en familierecht?
Het personen- en familierecht regelt de rechtsbetrekkingen binnen een gezin: huwelijk, geregistreerd partnerschap, afstamming, gezag, omgang en alimentatie. Het familierecht en het jeugdrecht vallen onder het civiel recht, en de regels staan grotendeels in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
Familierecht raakt vaak aan andere rechtsgebieden. Denk aan het verblijfsrecht van een buitenlandse partner, de verdeling van een onderneming of de huur van de gezinswoning. Een familierecht advocaat brengt die onderwerpen samen in één aanpak, zodat afspraken op het ene punt geen nadeel opleveren op het andere.
Het jeugdrecht gaat over de bescherming van kinderen. Wordt een kind ernstig in zijn ontwikkeling bedreigd, dan kan de kinderrechter een ondertoezichtstelling uitspreken (artikel 1:255 BW). Dat gebeurt meestal op verzoek van de Raad voor de Kinderbescherming. Die maatregel duurt ten hoogste een jaar en kan telkens met maximaal een jaar worden verlengd. Ouders kunnen zich in zo'n procedure door een advocaat laten bijstaan.
Wat regelt u als uw huwelijk, partnerschap of samenwoning eindigt?
Een huwelijk eindigt alleen via de rechter, terwijl een geregistreerd partnerschap zonder minderjarige kinderen ook buiten de rechter kan worden beëindigd. Samenwoners hebben geen wettelijke scheidingsprocedure; voor hen telt vooral wat in het samenlevingscontract staat.
De enige grond voor echtscheiding is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW). U kunt het echtscheidingsverzoek samen indienen of alleen. De scheiding moet binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is, worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand (artikel 1:163 BW). Gebeurt dat niet, dan vervalt de beschikking en bent u nog getrouwd.
Partners zonder minderjarige kinderen kunnen hun geregistreerd partnerschap met wederzijds goedvinden beëindigen (artikel 1:80c BW). Een advocaat of notaris ondertekent die beëindigingsovereenkomst mede. Heeft u samen minderjarige kinderen, dan loopt de ontbinding van het geregistreerd partnerschap via de rechtbank.
Voor de echtscheidingsprocedure, van verzoekschrift tot echtscheidingsconvenant, verwijzen wij naar onze pagina over de scheidingsadvocaat. Gaat u uit elkaar na samenwonen, lees dan ons artikel over scheiden na samenwonen zonder huwelijk.
Hoe legt u afspraken over de kinderen vast?
Ouders met gezamenlijk gezag die uit elkaar gaan, leggen hun onderlinge afspraken over de kinderen vast in een ouderschapsplan. Dat plan is sinds 1 maart 2009 verplicht, en bij een echtscheiding is het een vast onderdeel van het verzoekschrift (artikel 815 Rv).
Het ouderschapsplan bevat ten minste de verdeling van zorg- en opvoedingstaken, de manier waarop u elkaar informeert en de kosten van de kinderen. Ook samenwoners met gezamenlijk gezag maken bij het einde van hun relatie een ouderschapsplan (artikel 1:247a BW). Uw eventuele kinderen worden bij het opstellen betrokken, passend bij hun leeftijd.
Wat betekent ouderlijk gezag na een scheiding?
Ouderlijk gezag is de bevoegdheid om beslissingen te nemen over de opvoeding, het onderwijs, de medische zorg en het vermogen van een kind. Gezamenlijk gezag blijft na een scheiding in beginsel bestaan (artikel 1:251 BW).
Gezamenlijk gezag betekent niet automatisch dat de zorg gelijk wordt verdeeld. De rechter kent eenhoofdig gezag alleen toe als het kind klem of verloren dreigt te raken tussen de ouders, of als dat om een andere reden in het belang van het kind nodig is (artikel 1:251a BW). Bij onenigheid over bijvoorbeeld een schoolkeuze kan een ouder de rechter vragen te beslissen (artikel 1:253a BW). Meer leest u bij het begrip ouderlijk gezag.
Hoe werkt de omgangsregeling?
Een kind heeft recht op omgang met beide ouders, en een ouder heeft recht en plicht tot omgang met het kind (artikel 1:377a BW). Komen ouders er niet uit, dan stelt de rechter een omgangsregeling vast en ontzegt hij omgang alleen op beperkte, wettelijke gronden.
Houdt de andere ouder zich niet aan de regeling, dan kan de rechter die wijzigen of een dwangsom opleggen. Als de ene ouder gaat wonen op grote afstand, is toestemming nodig van de andere ouder of de rechter.
Hoe wordt alimentatie vastgesteld en hoe lang duurt die?
Alimentatie volgt uit de behoefte van degene die ontvangt en de draagkracht van degene die betaalt. Rechters rekenen met de normen van de Expertgroep Alimentatienormen, de zogeheten Tremanormen.
Hoe wordt kinderalimentatie berekend?
Kinderalimentatie volgt uit de behoefte van het kind en de draagkracht van beide ouders, met een zorgkorting voor de dagen dat het kind bij de betalende ouder verblijft. Het bedrag wordt elk jaar per 1 januari wettelijk geïndexeerd (artikel 1:402a BW).
Ouders hebben een onderhoudsplicht voor hun minderjarige kinderen (artikel 1:404 BW). Tussen 18 en 21 jaar loopt die financiële bijdrage door voor levensonderhoud en studie (artikel 1:395a BW). Kinderalimentatie gaat voor partneralimentatie (artikel 1:400 BW).
Hoe lang duurt partneralimentatie?
Na een echtscheiding kan de rechter partneralimentatie toekennen op grond van artikel 1:157 BW. Voor verzoeken die vanaf 1 januari 2020 zijn ingediend, is de duur in beginsel de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar.
| Situatie | Maximale duur partneralimentatie |
|---|---|
| Hoofdregel | De helft van de huwelijksduur, maximaal 5 jaar |
| Er zijn kinderen jonger dan 12 jaar | Tot het jongste kind 12 jaar wordt |
| Huwelijk langer dan 15 jaar en de ontvanger bereikt binnen 10 jaar de AOW-leeftijd | Tot de AOW-leeftijd |
| Huwelijk langer dan 15 jaar en de ontvanger is geboren op of vóór 1 januari 1970 | Maximaal 10 jaar |
| Beëindiging is voor de ontvanger zo ingrijpend dat dit onredelijk is | Verlenging via de hardheidsclausule, op verzoek bij de rechter |
Voor verzoeken van vóór 2020 gelden andere termijnen, vaak 12 jaar. De rechter kan alimentatie wijzigen als de omstandigheden veranderen, bijvoorbeeld door verlies van werk. Wordt kinderalimentatie niet betaald, dan kan het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) die innen.
Hoe regelt u erkenning, ontkenning van vaderschap en naamswijziging?
Juridisch ouderschap ontstaat door geboorte binnen een huwelijk of geregistreerd partnerschap, door erkenning, door gerechtelijke vaststelling of door adoptie. Wie juridisch ouder is, bepaalt onder meer de onderhoudsplicht, het erfrecht en de achternaam van het kind.
Erkenning gebeurt bij de ambtenaar van de burgerlijke stand of de notaris (artikel 1:203 en 1:204 BW). Voor een kind jonger dan 16 jaar is toestemming van de moeder nodig. Een kind van 12 jaar of ouder moet zelf ook instemmen. Weigert de moeder, dan kan een familierecht advocaat de rechter om vervangende toestemming vragen. Sinds 1 januari 2023 leidt erkenning door een ongehuwde partner in beginsel automatisch tot gezamenlijk gezag.
Ontkenning van het ouderschap loopt via de rechtbank (artikel 1:200 BW). Moeder en juridisch ouder dienen het verzoek in binnen een jaar nadat zij weten dat de juridisch ouder waarschijnlijk niet de biologische ouder is. Het kind heeft daarvoor drie jaar vanaf het moment dat het dit weet.
Een wijziging van de geslachtsnaam vraagt u aan bij Justis, onderdeel van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Voor kinderen geboren op of na 1 januari 2024 kunnen ouders bij de geboorteaangifte ook kiezen voor een dubbele achternaam.
Welk vermogensregime geldt voor uw huwelijk?
Wie op of na 1 januari 2018 trouwt zonder huwelijkse voorwaarden, is getrouwd in een beperkte gemeenschap van goederen (artikel 1:94 BW). Wie vóór die datum trouwde, valt in beginsel onder de algehele gemeenschap van goederen.
In de beperkte gemeenschap blijft vermogen van vóór het huwelijk privé, net als erfenissen en schenkingen. Wat u tijdens het huwelijk opbouwt, valt wel in de gemeenschap. Bij een scheiding is de datum van indiening van het verzoekschrift het peilmoment (artikel 1:99 BW).
Huwelijkse voorwaarden legt u vast bij de notaris. Bevatten die een periodiek verrekenbeding dat nooit is uitgevoerd, dan kan bij een scheiding alsnog verrekening volgen. Een familierecht advocaat beoordeelt uw huwelijkse voorwaarden voordat u onderhandelt, zodat u duidelijkheid heeft over wat er te verdelen is.
Wat speelt er bij internationale familiezaken?
Bij een internationale familiezaak beantwoordt u twee vragen: welke rechter bevoegd is en welk recht die rechter toepast.
Binnen de Europese Unie volgt de bevoegdheid uit Verordening (EU) 2019/1111, de Brussel II-ter Verordening, die vooral aanknoopt bij de gewone verblijfplaats. Voor alimentatie gelden Verordening (EG) nr. 4/2009 en het Haags Alimentatieprotocol 2007. Wordt een kind zonder toestemming naar het buitenland meegenomen, dan kan teruggeleiding volgen op grond van het Haags Kinderontvoeringsverdrag 1980. Wij voeren deze zaken in het Nederlands en in het Engels.
Wanneer is een advocaat verplicht in familierechtelijke procedures?
Voor een echtscheiding en voor alimentatie is een advocaat verplicht, omdat alleen een advocaat het verzoekschrift mag indienen (artikel 278 Rv). Voor sommige verzoeken over gezag of omgang geldt die plicht niet.
In familierechtelijke zaken dient de familierecht advocaat het verzoekschrift in bij de bevoegde rechtbank. Dat is meestal de rechtbank waar u, uw partner of uw kinderen wonen.
De wederpartij kan een verweerschrift indienen; bij een echtscheiding is daarvoor in de regel zes weken beschikbaar. Daarna volgt een mondelinge behandeling bij de rechtbank. Kinderen van 12 jaar en ouder worden uitgenodigd voor een kindgesprek. Bij spoed kan de rechter voorlopige voorzieningen treffen, bijvoorbeeld over de woning.
| Termijn | Wat geldt |
|---|---|
| 6 weken | Verweer tegen een verzoek tot echtscheiding |
| 3 maanden | Hoger beroep tegen een beschikking bij het gerechtshof |
| 6 maanden | Inschrijving van de echtscheiding in de burgerlijke stand |
| 1 jaar / 3 jaar | Ontkenning ouderschap door ouder / door kind, na bekend worden |
| 5 jaar | Verjaring van niet-betaalde alimentatietermijnen |
Wanneer kiest u voor mediation?
Met mediation zoekt u onder begeleiding van een neutrale mediator samen naar goede afspraken. Een familierecht advocaat kan ook als mediator optreden, maar kiest dan geen partij. Wij kunnen u naast een mediationtraject begeleiden, zodat u weet wat u tekent. Een advocaat legt de afspraken daarna aan de rechtbank voor. Lees meer over mediation bij scheiding.

