Sancties tegen Rusland, Iran en China: wat moet uw bedrijf weten en controleren?

Gepubliceerd op 14 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Een Nederlands bedrijf mag geen goederen, diensten of geld leveren aan personen en bedrijven die op een EU-sanctielijst staan, en voor Rusland en Iran gelden daarnaast brede handelsverboden. China staat niet onder een vergelijkbaar EU-regime, maar handel met Chinese partijen brengt risico’s mee als de goederen doorgaan naar Rusland of Iran, of als Amerikaanse secundaire sancties van toepassing zijn.

EU-sanctieverordeningen gelden rechtstreeks in Nederland. Overtreding is via de Sanctiewet 1977 en de Wet op de economische delicten strafbaar, ook als u de verboden handel via een tussenpersoon in een derde land laat lopen.

Welke regels gelden er voor sancties in Nederland?

De meeste sancties komen uit EU-verordeningen, die zonder omzetting gelden voor iedere onderneming in Nederland. De Sanctiewet 1977 en de daarop gebaseerde sanctieregelingen regelen de Nederlandse uitvoering, het toezicht en de strafbaarheid.

Sancties bestaan in twee vormen. Persoonsgerichte sancties bevriezen de tegoeden van personen en bedrijven op een lijst; u mag hen dan ook niet direct of indirect geld of economische middelen ter beschikking stellen. Sectorale sancties verbieden de handel in bepaalde goederen en diensten met een land, ongeacht wie de afnemer is.

Een bevriezing geldt ook voor bedrijven die voor meer dan 50% eigendom zijn van, of onder zeggenschap staan van, een gesanctioneerde persoon. Een bedrijf dat zelf niet op de lijst staat, kan dus toch onder de bevriezing vallen. Dat maakt onderzoek naar de uiteindelijk belanghebbende (UBO) noodzakelijk.

Daarnaast gelden de exportcontroleregels voor goederen voor tweeërlei gebruik (dual-use) uit Verordening (EU) 2021/821. Voor de export van zulke goederen heeft u in veel gevallen een vergunning nodig van de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer (CDIU) van de Douane. Een actueel overzicht van de sanctieregimes staat op de pagina internationale sancties van de Rijksoverheid.

Wat is verboden bij zakendoen met Rusland?

Voor Rusland gelden de breedste EU-sancties: in- en uitvoerverboden voor een groot aantal goederen, verboden op financiële en andere diensten, en bevriezing van tegoeden van duizenden personen en bedrijven. De kern staat in Verordening (EU) nr. 833/2014 (sectorale maatregelen) en Verordening (EU) nr. 269/2014 (persoonsgerichte maatregelen).

Sinds februari 2022 heeft de EU de maatregelen steeds in nieuwe pakketten uitgebreid; het 21ste pakket is op 23 juli 2026 aangenomen en verdere pakketten worden voorbereid. Elk pakket kan nieuwe goederen, sectoren of namen toevoegen. Wat vorig jaar was toegestaan, kan dus nu verboden zijn. Raadpleeg de geconsolideerde tekst van Verordening 833/2014 op EUR-Lex voordat u een nieuwe transactie aangaat.

Hoe pakt de EU omzeiling via derde landen aan?

Het verbod geldt ook als goederen via een derde land alsnog in Rusland terechtkomen, en het bewust omzeilen van een verbod is zelf verboden. De EU noemt in de verordening een lijst van “common high priority items”, zoals bepaalde elektronica en machineonderdelen, die vaak via derde landen worden doorgeleverd.

Volgens artikel 12g van Verordening 833/2014 moet een EU-exporteur die zulke goederen of bepaalde andere goederen aan een afnemer buiten de EU verkoopt, in het contract een “no Russia”-clausule opnemen. Die clausule verbiedt de wederuitvoer naar Rusland en moet een passende sanctie bevatten als de afnemer zich daar niet aan houdt.

Een voorbeeld ter illustratie: een Nederlandse machinebouwer levert onderdelen aan een distributeur in Centraal-Azië, die ze doorverkoopt aan een Russische fabriek. Heeft de machinebouwer signalen genegeerd, zoals een afnemer zonder eigen gebruik of een ongebruikelijke betaalroute, dan kan hij aansprakelijk zijn voor omzeiling.

Geldt de plicht ook voor dochterondernemingen buiten de EU?

Ja, indirect. Artikel 8a van Verordening 833/2014 verplicht EU-ondernemingen zich naar beste vermogen in te spannen om te voorkomen dat hun dochterondernemingen buiten de EU de sancties ondermijnen. Een Nederlandse moeder met een dochter in bijvoorbeeld Turkije of Kazachstan moet daarom groepsbreed beleid en controles invoeren.

Welke sancties gelden er voor Iran?

Eind september 2025 zijn de VN-sancties tegen Iran via het zogenoemde snapbackmechanisme opnieuw in werking getreden, en de EU heeft daarna haar eerder opgeschorte maatregelen weer ingevoerd. Daardoor gelden weer onder meer een wapenembargo, beperkingen op goederen voor nucleaire en raketprogramma’s, en bevriezing van tegoeden van aangewezen personen en entiteiten.

Daarnaast blijven de EU-maatregelen tegen Iran gelden die los staan van het nucleaire dossier, zoals sancties wegens mensenrechtenschendingen en wegens steun aan Rusland met drones en raketten. Voor bedrijven in de hightech, machinebouw en chemie is vooral het risico van dual-usegoederen groot.

Wanneer wordt een gewone levering een verboden export?

Een levering is verboden of vergunningplichtig zodra het product op een EU-lijst staat of kan bijdragen aan een militair, nucleair of raketprogramma. Het doel van de afnemer op papier is dus niet beslissend; de technische eigenschappen en de eindgebruiker zijn dat wel.

Een voorbeeld ter illustratie: hittebestendige onderdelen voor een civiele machine kunnen door hun specificaties ook geschikt zijn voor raketsystemen. Dan heeft u een vergunning van de CDIU nodig, of is de export helemaal verboden. Vraag bij twijfel vooraf een classificatie of vergunning aan bij de CDIU.

Waarom brengt handel met China sanctierisico’s mee?

China is niet het doelwit van een breed EU-sanctieregime, maar een aantal Chinese bedrijven staat wel op EU-lijsten wegens steun aan de Russische oorlogsindustrie. Daarnaast lopen goederen voor Rusland en Iran regelmatig via Chinese tussenpersonen.

Voor de export van geavanceerde technologie naar China gelden bovendien exportcontroles, zoals de EU-dual-useregels en de Nederlandse vergunningplicht voor bepaalde geavanceerde halfgeleiderproductieapparatuur. Controleer dus per product of een vergunning van de CDIU nodig is.

Wat zijn Amerikaanse secundaire sancties?

Secundaire sancties zijn maatregelen waarmee de Verenigde Staten ook niet-Amerikaanse bedrijven treffen die zakendoen met partijen op een Amerikaanse sanctielijst. Ze zijn in Nederland niet rechtstreeks afdwingbaar, maar kunnen leiden tot een Amerikaanse lijstplaatsing, uitsluiting van de Amerikaanse markt en het verlies van bankrelaties.

Daarnaast gelden Amerikaanse primaire sancties al zodra een transactie een Amerikaanse link heeft, zoals betaling in dollars via het Amerikaanse bankstelsel of Amerikaanse onderdelen in uw product. Voor Amerikaans recht heeft u een advocaat met Amerikaanse kennis nodig; let er wel op dat de EU-Blokkeringsverordening (Verordening (EG) nr. 2271/96) naleving van sommige Amerikaanse sancties tegen Iran en Cuba juist verbiedt.

Wat zijn de gevolgen van een overtreding?

Opzettelijke overtreding van een sanctieregel is een misdrijf. Een natuurlijk persoon riskeert volgens de Wet op de economische delicten een gevangenisstraf van maximaal zes jaar of een geldboete van de vijfde categorie; een onderneming een geldboete van de zesde categorie of, als dat niet passend is, tot 10% van de jaaromzet.

Ook bestuurders die feitelijk leiding gaven aan de overtreding kunnen persoonlijk worden vervolgd. Het Openbaar Ministerie vervolgt, de FIOD en de Douane sporen op. Daarnaast zijn verbeurdverklaring, ontneming van winst en stillegging van de onderneming mogelijk, en zeggen banken de relatie vaak op.

Een wetsvoorstel voor een nieuwe Wet internationale sanctiemaatregelen (Kamerstukken 36898), dat nog bij de Tweede Kamer ligt, moet de Sanctiewet 1977 vervangen en voorziet onder meer in een centraal meldpunt. Zolang die wet niet in werking is, geldt de Sanctiewet 1977.

Hoe richt u sanctiecompliance in?

Begin met een risicoanalyse en leg daarna vast wie screent, wanneer en wat er gebeurt bij een treffer. Zo’n beleid hoeft niet groot te zijn, maar moet aansluiten bij uw producten, klanten en landen.

1. Risicoanalyse: bepaal of uw producten op de dual-uselijst van Verordening 2021/821 of een sanctiebijlage staan, en in welke landen uw klanten en hun afnemers zitten.
2. Intern beleid: wijs een verantwoordelijke aan en leg vast hoe u omgaat met transacties met een verhoogd risico.
3. Screening: controleer klanten, leveranciers en hun UBO’s tegen de EU-sanctielijsten, ook bij bestaande relaties na elk nieuw pakket.
4. Contracten: neem een no Russia-clausule (artikel 12g Verordening 833/2014) en een eindgebruikersverklaring op waar dat nodig is.
5. Training: leer verkoop, logistiek en financiën rode vlaggen herkennen, zoals vage goederenomschrijvingen of betalingen via onbekende derde partijen.

Een grondig due diligence-onderzoek naar een zakenpartner of over te nemen onderneming hoort sanctierisico’s mee te nemen.

Wat doet u bij een verdachte transactie?

Zet de transactie direct stil en leg uw bevindingen vast. Bevries tegoeden van een gesanctioneerde partij en meld dat bij de bevoegde autoriteit; voor financiële instellingen is dat De Nederlandsche Bank of de AFM.

• Doe geen betalingen en lever niets meer tot de situatie is beoordeeld.
• Bewaar correspondentie, orderdocumenten en screeningsresultaten.
• Laat beoordelen of een ontheffing mogelijk is; voor goederen loopt dat via de CDIU, voor financiële transacties via DNB.
• Overweeg bij een mogelijke overtreding uit het verleden vroeg juridisch advies, voordat u verklaringen aflegt tegenover FIOD of Douane.

Wat kunnen wij voor u doen bij sancties en exportcontrole?

• Beoordelen of een concrete transactie, afnemer of product onder een EU-sanctie of exportbeperking valt.
• Een intern sanctiebeleid en screeningsprocedure opstellen die past bij uw onderneming.
• Contracten aanpassen met een no Russia-clausule, eindgebruikersverklaring en ontbindingsgrond.
• Sanctierisico’s onderzoeken bij een overname of nieuwe zakenpartner, als onderdeel van onze dienstverlening ondernemingsrecht.
• U bijstaan bij een onderzoek van FIOD, Douane of Openbaar Ministerie naar een mogelijke overtreding.

Samengevat

• EU-sanctieverordeningen gelden rechtstreeks; overtreding is strafbaar via de Sanctiewet 1977 en de WED, met maximaal zes jaar gevangenisstraf.
• Voor Rusland gelden brede handels- en dienstverboden (Verordening 833/2014), inclusief een verbod op omzeiling via derde landen.
• Sinds eind september 2025 gelden de VN- en EU-sancties tegen Iran weer volledig.
• Bij China zitten de risico’s in doorlevering, Chinese bedrijven op EU-lijsten, exportcontroles en Amerikaanse sancties.
• Screen ook de UBO en de eindgebruiker, en herhaal de screening na elk nieuw sanctiepakket.

Veelgestelde vragen

Loop ik risico als mijn afnemer in een buurland van Rusland zit?

Ja. Levering via een derde land valt onder het verbod als de goederen voor Rusland bestemd zijn. Bij gevoelige goederen bent u volgens artikel 12g Verordening 833/2014 verplicht een no Russia-clausule in het contract op te nemen.

Waar vind ik de actuele sanctielijsten?

De EU publiceert een geconsolideerde lijst van personen en entiteiten, en de verordeningen zelf staan op EUR-Lex. De Rijksoverheid geeft per land een overzicht van de geldende maatregelen.

Is een bedrijf dat niet op de lijst staat altijd veilig?

Nee. Is een gesanctioneerde persoon voor meer dan 50% eigenaar of heeft hij zeggenschap, dan valt ook dat bedrijf onder de bevriezing. Daarom moet u de UBO en de eigendomsstructuur controleren.

Moet ik Amerikaanse sancties naleven?

Amerikaanse sancties gelden rechtstreeks als uw transactie een Amerikaanse link heeft, zoals betaling in dollars. Zonder zo’n link kunnen secundaire sancties toch zakelijke gevolgen hebben, terwijl de EU-Blokkeringsverordening naleving van sommige Amerikaanse maatregelen verbiedt. Laat dit per geval beoordelen.