Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Een leverancier mag de prijs in een lopend afnamecontract in beginsel alleen aanpassen als het contract daarvoor een regeling bevat, zoals een indexatie- of prijswijzigingsbeding. Zonder zo’n beding biedt de wet alleen in uitzonderlijke gevallen ruimte, via onvoorziene omstandigheden (artikel 6:258 BW), en rechters passen die regel terughoudend toe.
Hieronder leest u welke clausules flexibiliteit bieden bij grondstofschaarste en prijsstijgingen, wat de wet regelt als het contract zwijgt en waar u als inkoper of leverancier op let. Zie ook ons artikel over hardheidsclausules en overmacht.
Inhoudsopgave
Wat geldt als het contract niets regelt over prijsaanpassing?
Dan geldt de afgesproken prijs, ook als grondstoffen of energie veel duurder worden. Een overeenkomst bindt partijen (artikel 6:248 BW), en het risico van prijsstijgingen ligt in de regel bij de partij die tegen een vaste prijs heeft gecontracteerd.
Is een prijsstijging overmacht?
Meestal niet. Overmacht (artikel 6:75 BW) vraagt dat nakoming niet aan de leverancier kan worden toegerekend. Een prijsstijging maakt levering duurder, maar meestal niet onmogelijk, en komt volgens de verkeersopvattingen vaak voor rekening van de leverancier. Bij werkelijke onbeschikbaarheid van een grondstof kan dat anders liggen, afhankelijk van het contract en de omstandigheden.
Wanneer helpen onvoorziene omstandigheden?
De rechter kan een overeenkomst op grond van artikel 6:258 BW wijzigen of ontbinden als zich omstandigheden voordoen die partijen niet in het contract hebben verdisconteerd en die zo ingrijpend zijn dat de andere partij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding niet mag verwachten. Die drempel is hoog. Een risico dat partijen hadden kunnen voorzien of dat volgens het contract bij één partij ligt, telt in de regel niet mee.
Welke clausules bieden flexibiliteit?
De belangrijkste zijn een indexatiebeding, een prijswijzigingsbeding met drempel, een hardheidsclausule en een overmachtsclausule. Combineer ze met een heldere procedure voor melding en onderbouwing.
Indexatiebeding
Met een indexatiebeding koppelt u de prijs aan een objectieve index, zoals een prijsindex van het CBS of een notering voor de betreffende grondstof. Leg vast welke index geldt, welk basismoment u gebruikt, hoe vaak wordt aangepast en wat er gebeurt als de index verdwijnt.
Prijswijzigingsbeding met drempel en plafond
U kunt afspreken dat de prijs pas wordt aangepast als de kostprijs meer dan een bepaald percentage stijgt, en dat de aanpassing een maximum kent. Zo deelt u het risico. Leg vast hoe de leverancier de stijging aantoont, bijvoorbeeld met inkoopfacturen, en binnen welke termijn hij dat meldt.
Hardheidsclausule
Een hardheidsclausule verplicht partijen om opnieuw te onderhandelen als de omstandigheden ingrijpend veranderen. Maak de clausule concreet: welke gebeurtenis activeert haar, hoe lang wordt onderhandeld en wat gebeurt er als partijen het niet eens worden, bijvoorbeeld opzegging of bindend advies.
Overmachtsclausule
Een contractuele overmachtsclausule kan ruimer of beperkter zijn dan artikel 6:75 BW. Leg vast welke gebeurtenissen onder overmacht vallen, hoe snel de getroffen partij moet melden en wat de gevolgen zijn, zoals opschorting of beëindiging na een bepaalde periode.
Welke regels gelden voor algemene voorwaarden en consumenten?
Staat een prijswijzigingsbeding in algemene voorwaarden, dan moet het voldoende kenbaar zijn gemaakt en mag het niet onredelijk bezwarend zijn (artikel 6:233 BW). Tegenover consumenten gelden strengere regels.
Een consument die een zaak koopt, mag de koop ontbinden als de prijs binnen drie maanden na het sluiten van de overeenkomst wordt verhoogd, op grond van een beding dat die verhoging toelaat (artikel 7:35 BW). Een beding waarmee de leverancier in een duurovereenkomst met een consument de prijs eenzijdig mag verhogen zonder dat de consument mag opzeggen, kan onredelijk bezwarend zijn en daarom vernietigbaar (artikel 6:233 sub a BW). Voor energiecontracten met consumenten gelden daarnaast eigen regels; lees daarover ons artikel over de juridische grenzen van dynamische energieprijzen.
Hoe regelt u volumes en leverzekerheid bij grondstofschaarste?
Leg een bandbreedte voor afnamevolumes vast, regel voorrang en toewijzing bij schaarste en spreek af wanneer u elders mag inkopen. Zo voorkomt u dat schaarste direct tot een geschil over wanprestatie leidt.
- Volumeflexibiliteit: een minimum- en maximumafname per periode, met afspraken over wat er gebeurt bij over- of onderschrijding.
- Toewijzing bij schaarste: hoe de leverancier beschikbare grondstoffen over zijn afnemers verdeelt.
- Substitutie: of en onder welke kwaliteitseisen de leverancier een ander materiaal mag gebruiken.
- Vervangende inkoop: of de afnemer elders mag kopen en wie de meerkosten draagt.
Levert de leverancier niet, dan moet de afnemer hem in de regel eerst schriftelijk in gebreke stellen voordat schadevergoeding of ontbinding mogelijk is (artikelen 6:82 en 6:265 BW), tenzij een fatale termijn is afgesproken.
Waar let u als inkoper op?
Als inkoper wilt u voorspelbare prijzen en zekerheid van levering. – Koppel een prijsaanpassing aan een objectieve index en een maximum. – Eis dat de leverancier een kostenstijging met stukken onderbouwt. – Neem een opzeggingsrecht op als de prijs boven een bepaalde grens stijgt. – Regel voorrang bij schaarste en het recht om elders in te kopen. – Controleer of uw eigen inkoopvoorwaarden en die van de leverancier niet botsen.
Waar let u als leverancier op?
Als leverancier wilt u kostenstijgingen kunnen doorberekenen zonder dat dit tot een conflict leidt. – Neem een indexatie- of prijswijzigingsbeding op in het contract of uw algemene voorwaarden. – Zorg dat uw algemene voorwaarden aantoonbaar ter hand zijn gesteld. – Beperk een vaste prijs tot een duidelijke termijn. – Leg in een overmachtsclausule vast dat onbeschikbaarheid van grondstoffen bij uw toeleveranciers daaronder valt. – Meld een prijsaanpassing tijdig en schriftelijk, met onderbouwing.
Wat kunnen wij voor u doen bij prijsaanpassingen in afnamecontracten?
Onze advocaten civiel recht adviseren inkopers en leveranciers over prijsafspraken en geschillen daarover. – Wij beoordelen uw afname- of raamcontract op prijs- en leveringsrisico’s. – Wij stellen indexatie-, hardheids- en overmachtsclausules op die bij uw markt passen. – Wij toetsen of een eenzijdige prijsverhoging van uw wederpartij rechtsgeldig is. – Wij begeleiden heronderhandelingen over prijs en volumes. – Wij voeren een procedure over onvoorziene omstandigheden of wanprestatie.
Samengevat
- Zonder contractuele regeling blijft de afgesproken prijs gelden, ook bij sterke kostenstijgingen.
- Een prijsstijging is meestal geen overmacht (artikel 6:75 BW).
- Een beroep op onvoorziene omstandigheden (artikel 6:258 BW) slaagt alleen in uitzonderlijke gevallen.
- Een indexatie- of prijswijzigingsbeding met drempel, plafond en onderbouwingsplicht voorkomt de meeste geschillen.
- Tegenover consumenten gelden extra grenzen, zoals artikel 7:35 BW.
Veelgestelde vragen
Welke clausules bouwen flexibiliteit in bij grondstofschaarste?
Een indexatiebeding, een prijswijzigingsbeding met drempel en plafond, een volumebandbreedte, afspraken over toewijzing en substitutie, en een hardheidsclausule met een heldere procedure.
Mag mijn leverancier de prijs eenzijdig verhogen?
Alleen als het contract of de toepasselijke algemene voorwaarden dat toestaan. Ontbreekt zo’n beding, dan geldt de afgesproken prijs, tenzij de rechter op grond van artikel 6:258 BW anders beslist.
Kan ik een contract opzeggen als de prijs te hoog wordt?
Dat hangt af van het contract. Een overeenkomst voor bepaalde tijd is in de regel niet tussentijds opzegbaar, tenzij dat is afgesproken. Neem daarom een opzeggingsrecht op bij een prijsstijging boven een bepaalde grens.
Wat zijn veelgemaakte fouten in afnamecontracten?
Vage termen als “marktconforme prijs”, geen afspraak over de index of het basismoment, geen onderbouwingsplicht, botsende algemene voorwaarden en het ontbreken van een exit bij langdurige onwerkbaarheid.
Helpt hedging tegen prijsschommelingen?
Financiële afdekking met termijncontracten kan inkoopprijzen stabiliseren, maar valt buiten het afnamecontract zelf. Laat u daarover adviseren door een financieel adviseur; wij beoordelen de contractuele kant.
