Schadevergoeding bij misbruik van machtspositie: wat betekent de uitspraak Heineken/MTB?

Gepubliceerd op 21 oktober 2026 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

De Rechtbank Amsterdam heeft Heineken N.V. en haar Griekse dochter Athenian Brewery op 21 oktober 2026 hoofdelijk veroordeeld tot betaling van ongeveer € 111,2 miljoen aan de Griekse brouwer Macedonian Thrace Brewery (MTB). Het gaat om € 43,3 miljoen schade en € 67,9 miljoen rente; het vonnis (ECLI:NL:RBAMS:2026:10277) is uitvoerbaar bij voorraad, maar hoger beroep is nog mogelijk.

De uitspraak laat zien dat een Nederlandse moedermaatschappij in Nederland kan worden aangesproken voor mededingingsinbreuken van een buitenlandse dochter. Dat maakt Nederland een serieuze plek voor schadeclaims van concurrenten en afnemers.

Wat was er aan de hand?

De Griekse mededingingsautoriteit (Hellenic Competition Commission) stelde vast dat Athenian Brewery van september 1998 tot september 2014 misbruik maakte van haar machtspositie op de Griekse biermarkt (artikel 102 VWEU). Het misbruik bestond onder meer uit exclusiviteitsafspraken met cafés, hotels en restaurants en een systeem van kortingen en incentives dat op exclusiviteit was gericht, ook richting groothandels en grote retailers.

Het besluit staat vast: de Griekse Raad van State verwierp het laatste beroep op 31 mei 2023. Heineken bezit indirect 98,8% van de aandelen in Athenian Brewery.

Hoe verliep de procedure?

Waarom oordeelde een Nederlandse rechter over Grieks marktmisbruik?

MTB dagvaardde Heineken N.V. in Amsterdam, waar Heineken is gevestigd, en de Griekse dochter mee. Volgens artikel 8 punt 1 van de Brussel I-bis-Verordening kan een buitenlandse medegedaagde worden meegenomen als de vorderingen nauw met elkaar samenhangen.

Op vragen van de Hoge Raad oordeelde het Hof van Justitie EU op 13 februari 2025 (C-393/23, ECLI:EU:C:2025:85) dat de rechter daarvoor mag uitgaan van het mededingingsrechtelijke vermoeden van beslissende invloed. Dat vermoeden geldt als de moeder (vrijwel) alle aandelen houdt. De Hoge Raad oordeelde op 29 mei 2026 dat het hof mocht nagaan of beslissende invloed van Heineken op voorhand kon worden uitgesloten, en verwierp het cassatieberoep.

Waarom is Heineken als moeder aansprakelijk?

In het Europese mededingingsrecht vormen moeder en dochter samen één onderneming als de moeder beslissende invloed uitoefent. De rechtbank stelde dat vast in het tussenvonnis van 23 oktober 2024. Heineken is daarom hoofdelijk aansprakelijk voor de schade die Athenian Brewery veroorzaakte, ook al nam de moeder zelf niet deel aan de gedragingen in Griekenland.

Hoe is de schade berekend?

Op de vordering is Grieks recht van toepassing, inclusief de Griekse uitvoeringswet van de Kartelschaderichtlijn (Richtlijn 2014/104/EU). Daardoor was de rechtbank gebonden aan de vaststelling van de inbreuk door de Griekse autoriteit. MTB hoefde de inbreuk dus niet opnieuw te bewijzen; dit heet een follow-on-claim.

De schade is bepaald door de werkelijke situatie te vergelijken met een scenario zonder misbruik. De rechtbank ging ervan uit dat MTB zonder het misbruik drie jaar eerder een volume van 200.000 hectoliter had bereikt. Prijsstijgingen die samenhingen met de Griekse accijnsverhoging van 2016 en 2017 telden niet mee, omdat daarvoor geen causaal verband met de inbreuk bestond. Na die correctie kwam de berekening van de deskundige van MTB uit op € 43.337.000, en dat bedrag wees de rechtbank toe. De deskundige van Heineken kwam op ongeveer hetzelfde bedrag uit.

Waarom is de rente hoger dan de schade zelf?

De rente naar Grieks recht loopt vanaf het ontstaan van de schade tot de dag van betaling. Bij een inbreuk die in 1998 begon, loopt dat over een zeer lange periode. Tot 1 oktober 2026 bedraagt de rente € 67.887.000. Voor de periode na het instellen van de vordering geldt volgens de rechtbank een opslag van twee procentpunten.

Op dit punt kwam de rechtbank terug op een eerder oordeel. Zij had aangenomen dat de Griekse renteregel uit de uitvoeringswet van de Kartelschaderichtlijn niet terugwerkt. Na het arrest van het Hof van Justitie EU van 30 april 2026 (C-191/25, ECLI:EU:C:2026:360) oordeelde zij dat die regel wel geldt, in ieder geval voor vorderingen ingesteld na 27 december 2016. MTB stelde haar vordering in op 23 februari 2017.

Het verweer dat dit tot overcompensatie leidt, verwierp de rechtbank. Het grote aandeel rente is volgens haar het gevolg van de lange inbreuk en de lange procedures.

Wat is de bredere betekenis?

De zaak liep sinds februari 2017 en ging langs de rechtbank, het hof, de Hoge Raad en het Hof van Justitie EU. De uitspraak bevestigt drie lijnen die voor elke internationale groep van belang zijn:

• een moedermaatschappij kan in haar eigen land worden aangesproken voor inbreuken van een (vrijwel) volledige dochter in een andere lidstaat;
• een onherroepelijk besluit van een nationale mededingingsautoriteit bindt de civiele rechter, wat de bewijslast van de eiser sterk verlicht;
• bij langdurige inbreuken kan de rente de schade zelf overtreffen.

Het Nederlandse recht kent sinds 2017 eigen regels voor schade door kartels en marktmisbruik in artikel 6:193k en verder BW. Voor concurrenten en afnemers is Nederland daarmee een serieuze optie.

Wat regelt u als onderneming met een sterke marktpositie?

• Breng in kaart welke groepsmaatschappijen een groot marktaandeel hebben; vanaf circa 40% is voorzichtigheid geboden.
• Toets exclusiviteitsafspraken en kortingsregelingen aan artikel 102 VWEU en artikel 24 Mededingingswet.
• Houd er rekening mee dat een besluit van een buitenlandse toezichthouder in Nederland tegen de moeder kan worden ingeroepen.
• Reken bij een dreigende claim de rente over de hele inbreukperiode door, niet alleen de schade.

Wat doet u als u schade lijdt door marktmisbruik?

• Ga na of een toezichthouder, zoals de ACM of de Europese Commissie, al een inbreuk heeft vastgesteld.
• Bewaar omzet-, prijs- en volumecijfers over de hele periode; die zijn nodig voor de schadeberekening.
• Let op de verjaring: naar Nederlands recht verjaart een vordering wegens mededingingsschade in vijf jaar (artikel 6:193s BW). Bij buitenlands recht kan de termijn anders zijn.
• Bekijk of u de moedermaatschappij in Nederland kunt aanspreken als de inbreuk door een buitenlandse dochter is gepleegd.

Hoe helpen wij bij schade door kartels of marktmisbruik?

• Wij beoordelen of een besluit van een toezichthouder een follow-on-claim mogelijk maakt.
• Wij bepalen bij welke rechter u kunt procederen en welk recht van toepassing is.
• Wij controleren welke verjaringstermijnen lopen en stuiten die zo nodig.
• Wij werken samen met economische deskundigen aan de onderbouwing van de schade.
• Wij toetsen voor ondernemingen kortings- en exclusiviteitsregelingen aan het mededingingsrecht.