Wraking van een rechter: wanneer kan het en hoe werkt het?

Gepubliceerd op 24 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026

Wraking is het verzoek om een rechter uit een zaak te halen omdat feiten of omstandigheden zijn onpartijdigheid in gevaar kunnen brengen (artikel 36 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). U moet het verzoek doen zodra u die feiten kent; wacht u te lang, dan verklaart de wrakingskamer het verzoek niet-ontvankelijk en blijft de rechter de zaak behandelen.

Over het verzoek beslist een meervoudige kamer van hetzelfde gerecht, zonder de gewraakte rechter (artikel 39 Rv). Tegen die beslissing staat geen hoger beroep open.

Waarom bestaat wraking?

Iedere partij heeft recht op een onpartijdige rechter (artikel 6 EVRM). Wraking is het middel om dat recht af te dwingen.

Wraking is een belangrijk onderdeel van het Nederlandse rechtsstelsel, waarbij een partij in een rechtszaak de mogelijkheid heeft om een rechter te wraken als er twijfels bestaan over diens onpartijdigheid. De rechter speelt een centrale rol in de rechtspraak, en het is van groot belang dat hij zijn werk onafhankelijk en zonder vooringenomenheid uitvoert. Wanneer er sprake is van omstandigheden die de onpartijdigheid van de rechter in twijfel trekken, biedt de wraking een formele manier om een andere rechter de zaak te laten behandelen.

Wat mag u van de rechter verwachten?

De rechter moet onafhankelijk en onpartijdig zijn en ook de schijn van partijdigheid vermijden.

De rechter heeft binnen de rechtspraak de taak om op een onafhankelijke en onpartijdige manier recht te spreken. Dit betekent dat de rechter zich moet laten leiden door de wet en de feiten van de zaak, zonder zich te laten beïnvloeden door persoonlijke belangen of relaties. Als er tijdens of na de zitting feiten en omstandigheden naar voren komen waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden, kan een partij een wrakingsverzoek indienen. Dit verzoek is bedoeld om te waarborgen dat de behandeling van de zaak eerlijk verloopt en dat de onpartijdigheid van de rechter niet in het geding komt. Het is essentieel dat de rechter altijd de schijn van partijdigheid vermijdt, zodat het vertrouwen in de rechtspraak behouden blijft. Door het indienen van een wrakingsverzoek kunnen partijen hun zorgen over de onpartijdigheid van de rechter kenbaar maken en zo nodig laten toetsen door een onafhankelijke wrakingskamer.

Welke regels gelden voor wraking en verschoning?

In civiele zaken staan de regels in de artikelen 36 tot en met 41 Rv, in het bestuursrecht in artikel 8:15 e.v. Awb en in het strafrecht in artikel 512 e.v. Sv. Bij verschoning trekt de rechter zich zelf terug (artikel 40 Rv).

De rechter is gebonden aan de wet en aan de regels van de rechtspraak. Dit betekent dat een rechter zich strikt moet houden aan de vastgestelde procedures, waaronder de regels rondom wraking en verschoning. De wet bepaalt wanneer en op welke gronden een rechter kan worden gewraakt of zichzelf kan verschonen. Als een partij van mening is dat de rechter niet onpartijdig is, kan zij een wrakingsverzoek indienen. Dit verzoek wordt vervolgens behandeld door de wrakingskamer, die onafhankelijk beoordeelt of er sprake is van omstandigheden die de onpartijdigheid van de rechter in gevaar brengen. Op deze manier waarborgt de rechtspraak dat elke zaak wordt behandeld door een rechter die voldoet aan de eisen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid. De procedure van de wraking is daarmee een belangrijk instrument om het vertrouwen in de rechtspraak te beschermen.

Wat is wraking?

Wraking is het verzoek om een rechter te laten vervangen door een andere rechter omdat er sprake is van feiten of omstandigheden waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. Dit betekent dat als er twijfel bestaat over de onpartijdigheid van de rechter, een wrakingsverzoek kan worden ingediend om te voorkomen dat de rechter een zaak behandelt terwijl er een schijn van partijdigheid bestaat.

Het doel van wraking is om de integriteit en het vertrouwen in de rechtspraak te waarborgen. Wanneer een verzoeker meent dat de rechter partijdig is of dat er sprake is van de schijn van partijdigheid, dan kan hij een wrakingsverzoek indienen om de rechter te wraken, bijvoorbeeld als hij de rechter partijdig vindt. Dit zorgt ervoor dat de rechtspraak eerlijk en onpartijdig blijft. Het verzoek wordt schriftelijk en gemotiveerd gedaan; na de aanvang van de zitting mag het ook mondeling (artikel 37 lid 2 Rv). Elke partij in een juridische procedure heeft recht op een onpartijdige rechter, wat een fundamenteel principe is binnen de rechtspraak.

Wanneer kan een wrakingsverzoek worden ingediend?

Een wrakingsverzoek kan worden ingediend als er sprake is van bepaalde feiten of omstandigheden die de onpartijdigheid van de rechter in twijfel trekken. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als:

• De rechter eerder betrokken was bij de zaak of een belang heeft bij de uitkomst.
• Er persoonlijke relaties zijn tussen de rechter en een van de partijen.
• De rechter zich op een manier heeft uitgelaten die de schijn van partijdigheid wekt.
• Er nieuwe feiten of omstandigheden naar voren komen die de onpartijdigheid kunnen aantasten.
• De eerdere relatie van de rechter met een partij of eerdere uitspraken van de rechter kunnen de perceptie van eerlijkheid beïnvloeden.

Het wrakingsverzoek kan tijdens de zitting, maar ook na de zitting worden ingediend. De procedure wordt gestart op verzoek van de partij die twijfels heeft over de onpartijdigheid. Het is belangrijk dat dit direct gebeurt zodra de verzoeker op de hoogte is van de feiten en omstandigheden waardoor de rechterlijke onpartijdigheid in het geding is. Een wrakingsverzoek kan echter ook voorafgaand aan de zitting worden ingediend, afhankelijk van wanneer de feiten of omstandigheden bekend worden. Kende u de feiten al langer, dan is het verzoek te laat en verklaart de wrakingskamer het niet-ontvankelijk. U moet alle feiten en omstandigheden tegelijk aanvoeren (artikel 37 lid 3 Rv). Zodra het verzoek is gedaan, wordt de behandeling van de zaak geschorst (artikel 37 lid 5 Rv).

Berust de rechter in de wraking, dan wordt hij vervangen en hoeft de wrakingskamer niet te beslissen (artikel 38 Rv).

Hoe wordt een wrakingsverzoek behandeld?

Een meervoudige kamer van hetzelfde gerecht behandelt het verzoek zo spoedig mogelijk ter zitting en hoort de verzoeker en de gewraakte rechter (artikel 39 Rv).

Wanneer een wrakingsverzoek wordt ingediend, dan beslist de wrakingskamer over het verzoek. De wrakingskamer is een speciale kamer binnen de rechtspraak die beoordeelt of er inderdaad sprake is van feiten of omstandigheden waardoor de rechter partijdig zou kunnen zijn of dat er sprake is van de schijn van partijdigheid. Het is mogelijk om een lid van de wrakingskamer te wraken als er twijfels zijn over diens onpartijdigheid. De rechter tegen wie het wrakingsverzoek is gericht, mag niet deelnemen aan de behandeling van het verzoek, om de objectiviteit van de procedure te waarborgen. Dit zorgt ervoor dat de beoordeling van het verzoek volledig onafhankelijk plaatsvindt. Het uitsluiten van de betrokken rechter bij de behandeling van het verzoek is een cruciale stap om de integriteit van de procedure te garanderen.

De wrakingskamer beslist zo spoedig mogelijk over het wrakingsverzoek, omdat het belangrijk is dat de behandeling van de zaak niet onnodig wordt vertraagd. Partijen krijgen de gelegenheid om hun standpunt toe te lichten voordat een beslissing wordt genomen. Als de wrakingskamer het verzoek gegrond verklaart, wordt de gewraakte rechter vervangen door een andere rechter die de zaak verder zal behandelen. Het is essentieel dat de wrakingskamer snel handelt om de voortgang van de rechtspraak te waarborgen, aangezien een snelle beslissing cruciaal is voor een efficiënte rechtsgang. De snelheid van de beslissing is van groot belang om onnodige vertragingen in de rechtsgang te voorkomen.

Wat gebeurt er met uw zaak na wraking?

Wordt het verzoek toegewezen, dan neemt een andere rechter de zaak over. Wordt het afgewezen, dan gaat de behandeling verder bij dezelfde rechter.

Als een wrakingsverzoek wordt toegewezen, heeft dit directe gevolgen voor de behandeling van de zaak. De oorspronkelijke rechter wordt vervangen door een andere rechter, waardoor de onpartijdigheid van de rechtspraak wordt gewaarborgd. Dit kan betekenen dat de zaak opnieuw moet worden behandeld door de nieuwe rechter om ervoor te zorgen dat de feiten en omstandigheden goed worden beoordeeld.

Het wrakingsverzoek leidt er dus toe dat de rechtspraak transparant en eerlijk blijft, en dat partijen erop kunnen vertrouwen dat hun rechtszaak wordt behandeld door een onpartijdige rechter.

Kunt u in beroep tegen de beslissing van de wrakingskamer?

Nee. Tegen de beslissing van de wrakingskamer staat geen rechtsmiddel open.

In alle rechtsgebieden – civiel, bestuursrecht, strafrecht en bij de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming – geldt dat tegen een beslissing van de wrakingskamer geen hoger beroep, cassatie of enig ander rechtsmiddel openstaat. Dit volgt rechtstreeks uit de toepasselijke wettelijke bepalingen (artikel 39 lid 5 Rv, artikel 8:18 lid 5 Awb, artikel 515 lid 5 Sv en artikel 31 lid 9 Instellingswet).

De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 14 juni 2024 (ECLI:NL:HR:2024:918) bovendien expliciet geoordeeld dat ook een beroep of cassatie op zogenoemde doorbrekingsgronden is uitgesloten. Daarmee is vastgelegd dat zelfs in de meest uitzonderlijke gevallen geen rechtsmiddel tegen een wrakingsbeslissing openstaat.

Eventuele bezwaren over de (on)partijdigheid van de rechter kunnen uitsluitend in het rechtsmiddel tegen de einduitspraak in de hoofdzaak aan de orde worden gesteld, bijvoorbeeld door middel van een klacht over schending van artikel 6 EVRM (recht op een eerlijk proces).

Waar let u op voordat u een rechter wraakt?

Wraak alleen op concrete feiten en direct nadat u die kent. Een ongegrond of te laat verzoek wordt afgewezen of niet-ontvankelijk verklaard.

Een wrakingsverzoek is een serieus middel dat u alleen gebruikt als er daadwerkelijk feiten of omstandigheden zijn die de onpartijdigheid van de rechter kunnen aantasten.

Door de juiste toepassing van wraking blijft de onpartijdigheid van de rechter gewaarborgd en wordt het vertrouwen in de rechtspraak behouden. Mocht u overwegen om een wrakingsverzoek in te dienen, zorg er dan voor dat u dit op grond van gegronde feiten en omstandigheden doet en direct nadat u hiervan op de hoogte bent.

Wat kunnen wij voor u doen bij wraking?

Een wrakingsverzoek vraagt om snel en zorgvuldig handelen. Wij doen daarbij het volgende:

• Wij beoordelen of de feiten die u ziet de onpartijdigheid van de rechter objectief in gevaar brengen, aan de hand van artikel 36 Rv en de uitspraken van wrakingskamers.
• Wij bewaken dat het verzoek op tijd wordt gedaan, zodra de feiten bekend zijn (artikel 37 lid 1 Rv).
• Wij stellen het gemotiveerde wrakingsverzoek op of doen het verzoek mondeling ter zitting, met alle gronden tegelijk (artikel 37 lid 3 Rv).
• Wij treden voor u op bij de behandeling door de wrakingskamer.
• Wij adviseren hoe u bezwaren over partijdigheid alsnog aanvoert in een rechtsmiddel tegen de einduitspraak.

Samengevat

• Wraking is het verzoek om een rechter te vervangen omdat feiten of omstandigheden zijn onpartijdigheid in gevaar kunnen brengen (artikel 36 Rv).
• U doet het verzoek zodra u de feiten kent, schriftelijk en gemotiveerd of na aanvang van de zitting mondeling (artikel 37 Rv).
• Een meervoudige kamer zonder de gewraakte rechter beslist zo spoedig mogelijk (artikel 39 Rv).
• Tegen de beslissing van de wrakingskamer staat geen rechtsmiddel open (artikel 39 lid 5 Rv).

Lees ook: Wat is wraking van een rechter en wanneer kan dat? Uitleg & Procedure

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.