Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 7 oktober 2026
Wraking is een verzoek van een procespartij om een rechter van de zaak te halen, omdat feiten of omstandigheden de rechterlijke onpartijdigheid kunnen aantasten. U moet het verzoek doen zodra u die feiten kent; onvrede over een beslissing of over de manier waarop de rechter de zaak leidt, is op zichzelf geen grond.
De regels staan voor civiele zaken in artikel 36 tot en met 39 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv), voor strafzaken in artikel 512 tot en met 518 van het Wetboek van Strafvordering en voor bestuurszaken in artikel 8:15 tot en met 8:21 van de Algemene wet bestuursrecht. Hieronder leest u wanneer wraking kans maakt, hoe de procedure verloopt en wat de gevolgen zijn.
Inhoudsopgave
Wat is wraking precies?
Bij wraking vraagt u als partij formeel om een andere rechter, omdat u vreest dat deze rechter niet onpartijdig kan oordelen. Een aparte wrakingskamer beslist daarover als de rechter zelf niet terugtreedt.
Iedere partij in een procedure kan een rechter wraken, ook het Openbaar Ministerie in een strafzaak. U kunt elke rechter wraken die uw zaak behandelt. Bij een meervoudige kamer kunt u één rechter wraken of alle drie tegelijk.
Het recht op een onpartijdige rechter is een grondrecht. Het staat in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Wraking is het middel om dat recht in een concrete zaak te bewaken. Meer over de achtergrond leest u in ons artikel over rechterlijke onpartijdigheid en wraking in de praktijk.
Wat is het verschil tussen wraking en verschoning?
Bij wraking neemt een partij het initiatief. Bij verschoning trekt de rechter zich zelf terug.
Een rechter die weet dat er iets speelt dat zijn onpartijdigheid kan raken, kan verzoeken zich te mogen verschonen (artikel 40 Rv). Denk aan een rechter die ontdekt dat hij een partij privé kent. Verschoning voorkomt veel wrakingszaken. Het resultaat is hetzelfde: een andere rechter neemt de zaak over.
Hoe toetst de rechter onpartijdigheid?
Het uitgangspunt is dat een rechter onpartijdig is, tenzij er uitzonderlijke omstandigheden zijn. Die omstandigheden moeten een zwaarwegende aanwijzing opleveren dat de rechter vooringenomen is, of dat uw vrees daarvoor objectief gerechtvaardigd is.
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en de Nederlandse rechtspraak werken met twee toetsen. De subjectieve toets vraagt of deze rechter persoonlijk vooringenomen is. Dat is moeilijk te bewijzen. De objectieve toets vraagt of er feiten zijn die bij een redelijk denkende partij gerechtvaardigde twijfel wekken over de onpartijdigheid. Daarbij telt ook de schijn.
De schijn van partijdigheid kan dus genoeg zijn. Het gaat dan wel om een schijn die objectief te rechtvaardigen is. Uw eigen gevoel dat de rechter u niet mag, is niet genoeg. Er moeten concrete feiten zijn die een buitenstaander ook zouden doen twijfelen.
Wanneer maakt een wrakingsverzoek kans?
Een verzoek maakt vooral kans bij een persoonlijke of zakelijke band met een partij, een eigen belang van de rechter, eerdere betrokkenheid bij dezelfde zaak of uitlatingen waaruit een vooroordeel blijkt.
Voorbeelden uit de praktijk zijn:
- de rechter is familie of een vriend van een partij, een getuige of een advocaat;
- de rechter heeft een zakelijke relatie met een partij of een financieel belang bij de uitkomst;
- de rechter was eerder in een andere rol bij dezelfde zaak betrokken, bijvoorbeeld als advocaat van een van de partijen;
- de rechter heeft een nevenfunctie bij een organisatie die in de zaak een rol speelt;
- de rechter doet tijdens de zitting uitlatingen waaruit blijkt dat hij zijn oordeel al klaar heeft;
- de rechter heeft zich in de media uitgelaten over de lopende zaak.
Eerdere betrokkenheid is niet altijd een probleem. Een rechter die eerder in dezelfde zaak een tussenbeslissing nam, mag de zaak in de regel gewoon verder behandelen. Dat is anders als hij zich daarbij al zo heeft uitgelaten dat het lijkt alsof de uitkomst vastligt.
Ook uitlatingen op de zitting worden kritisch bekeken. Een rechter mag partijen kritische vragen stellen en een voorlopig oordeel geven, bijvoorbeeld om een schikking te bevorderen. Dat is geen vooringenomenheid. Het wordt anders als de rechter zich zo stellig uitlaat dat een partij redelijkerwijs mag vrezen dat haar standpunt niet meer serieus wordt gewogen.
Wat is geen grond voor wraking?
Onvrede over een beslissing, over de manier waarop de rechter de zitting leidt of over zijn strengheid is geen grond. Procesbeslissingen, zoals het afwijzen van een getuigenverhoor, kunt u aanvechten in hoger beroep, niet via wraking.
Ook persoonlijke kenmerken van de rechter, zoals leeftijd, geslacht of achtergrond, zijn geen grond. Hetzelfde geldt voor algemene kritiek op de rechtspraak. Een rechter die u eerder in een andere zaak ongelijk gaf, is daardoor niet vooringenomen.
Een wrakingsverzoek dat vooral bedoeld is om de zaak te vertragen, wordt afgewezen. Bij misbruik kan de wrakingskamer bovendien bepalen dat een volgend verzoek niet in behandeling wordt genomen (artikel 39 Rv). In de praktijk wordt het grootste deel van de wrakingsverzoeken afgewezen. De drempel is hoog.
Hoe dient u een wrakingsverzoek in?
Voor de zitting doet u het verzoek schriftelijk, met de redenen erbij. Tijdens de zitting kunt u het mondeling doen; de griffier legt het dan vast in het proces-verbaal.
Moet u in uw zaak een advocaat hebben, dan doet uw advocaat het verzoek. Zonder verplichte procesvertegenwoordiging kunt u het verzoek zelf schriftelijk bij het gerecht indienen. Noem alle feiten en omstandigheden waarop u het verzoek baseert. Volgens artikel 37 Rv moeten alle feiten die u kent in één keer worden aangevoerd. Vage opmerkingen helpen niet.
Tijdens de zitting zegt u tegen de rechter dat u hem wraakt en waarom. De behandeling van de zaak wordt dan geschorst. Veel advocaten vragen eerst om een korte schorsing om het verzoek goed te formuleren. Dat is verstandig, omdat een verzoek niet opnieuw kan worden gedaan op grond van feiten die u al kende.
Het tijdstip is belangrijk. U moet het verzoek doen zodra de feiten of omstandigheden u bekend zijn. Wie wacht tot de uitkomst tegenvalt, loopt het risico dat het verzoek als te laat wordt afgewezen. Na de einduitspraak kan wraking niet meer. Hoe een civiele procedure verder verloopt, leest u in ons artikel over het starten van een civiele procedure.
Hoe beslist de wrakingskamer?
De gewraakte rechter kan eerst zelf in het verzoek berusten; dan treedt hij terug. Berust hij niet, dan beslist een wrakingskamer van drie andere rechters van hetzelfde gerecht.
De wrakingskamer behandelt het verzoek zo snel mogelijk. Zij geeft de verzoeker en de gewraakte rechter de gelegenheid te worden gehoord. Dat gebeurt meestal op een zitting. De gewraakte rechter kan mondeling of schriftelijk reageren. Hoe zo’n zitting verloopt, leest u in ons artikel over de mondelinge behandeling.
De wrakingskamer beslist met redenen. Tegen die beslissing staat geen hoger beroep of cassatie open. Ook de leden van de wrakingskamer kunnen in theorie worden gewraakt. Dan beslist een andere samenstelling.
Wat zijn de gevolgen voor uw zaak?
Zolang op het verzoek niet is beslist, ligt de hoofdzaak stil. Wordt het verzoek toegewezen, dan krijgt de zaak een andere rechter; bij afwijzing gaat de oorspronkelijke rechter verder.
Een toegewezen verzoek betekent niet dat alles opnieuw moet. Eerdere beslissingen blijven in beginsel gelden. De nieuwe rechter pakt de zaak op waar zij was gebleven, al kan het nodig zijn een zitting over te doen. Dat kost tijd.
Bij afwijzing gaat de zaak verder waar zij was gebleven. De gewraakte rechter blijft de zaak behandelen. Dat vraagt om een zakelijke houding van beide kanten. Een ervaren advocaat weegt daarom vooraf af of een wrakingsverzoek de relatie met de rechter onnodig belast.
Ook een nieuwe rechter kunt u wraken, als daar nieuwe feiten voor zijn. Wraking blijft dus beschikbaar, maar alleen op grond van feiten die u nog niet eerder heeft aangevoerd.
Kunt u wraken in civiele zaken, strafzaken en bestuurszaken?
Ja, wraking is mogelijk in elk rechtsgebied. De regels lijken sterk op elkaar: de wrakingsgrond, het tijdstip en de wrakingskamer zijn in alle drie de wetboeken vergelijkbaar geregeld.
In civiele zaken, zoals contractgeschillen en familiezaken, komt wraking voor maar valt het minder op. In strafzaken trekt een wrakingsverzoek vaker media-aandacht, zeker als het tijdens de zitting wordt gedaan. De verdachte en de officier van justitie kunnen allebei een rechter wraken.
Ook in bestuursrechtelijke procedures tegen de overheid kunt u wraken, bijvoorbeeld bij een geschil over een vergunning of een uitkering. De regels staan daar in artikel 8:15 en volgende Awb.
Hoe bereidt u een wrakingsverzoek goed voor?
Leg de feiten vast zodra u ze ontdekt en bespreek ze direct met uw advocaat. Beoordeel samen of de feiten een objectief gerechtvaardigde vrees opleveren, en niet alleen een gevoel van onvrede.
Een voorbeeld: een ondernemer ontdekt tijdens de zitting dat de rechter jaren geleden als bestuurder verbonden was aan een branchevereniging waarvan de wederpartij lid is. Dat alleen is meestal te ver weg. Blijkt de rechter ook persoonlijk betrokken te zijn geweest bij een eerder conflict met de ondernemer, dan ligt het anders. Het gaat steeds om de concrete feiten.
Houd er rekening mee dat een wrakingsverzoek uw zaak vertraagt en dat de kans op toewijzing klein is. Een goed onderbouwd verzoek beschermt wel een fundamenteel recht. Wraking is geen middel om een ongunstige beslissing ongedaan te maken; daarvoor zijn hoger beroep en cassatie bedoeld.
Wat doet u als u pas na de uitspraak iets ontdekt?
Na de einduitspraak kunt u niet meer wraken. U kunt dan wel hoger beroep instellen, waarin andere rechters de zaak opnieuw beoordelen.
In hoger beroep wordt de zaak in volle omvang opnieuw bekeken. U kunt daarin aanvoeren dat de eerste rechter niet onpartijdig was en dat uw recht op een eerlijk proces uit artikel 6 EVRM is geschonden. Het belangrijkste effect is dat andere rechters opnieuw over de zaak oordelen. Houd de termijn voor hoger beroep goed in de gaten. In civiele zaken is die meestal drie maanden na de uitspraak, in strafzaken veertien dagen.
Ontdekt u de feiten al tijdens de procedure, maar zwijgt u tot na de uitspraak? Dan zal de hogere rechter daar kritisch naar kijken. Wie een wrakingsgrond kent, moet die direct aanvoeren.
Kunt u ook een kantonrechter of rechter-commissaris wraken?
Ja. Iedere rechter die in uw zaak een beslissing neemt, kan worden gewraakt. Dat geldt voor de kantonrechter, de voorzieningenrechter in kort geding en de rechter-commissaris in een strafzaak.
Ook raadsheren in hoger beroep kunnen worden gewraakt. De regels zijn in wezen gelijk. Een voorzieningenrechter in kort geding beslist vaak snel en op de zitting zelf. Een wrakingsverzoek moet daar dus ook direct worden gedaan, zodra de feiten bekend zijn.
Wat kunnen wij voor u doen bij wraking van een rechter?
Een wrakingsverzoek moet snel en volledig zijn, en heeft gevolgen voor de verhouding met de rechter. Wij helpen u daarbij op de volgende punten:
- Wij beoordelen of de feiten een objectief gerechtvaardigde vrees voor partijdigheid opleveren, of dat het gaat om onvrede over een beslissing.
- Wij stellen het wrakingsverzoek op en voeren alle bekende feiten in één keer aan, zoals artikel 37 Rv voor civiele zaken voorschrijft.
- Wij vragen tijdens de zitting zo nodig om een korte schorsing, zodat het verzoek direct en goed onderbouwd wordt gedaan.
- Wij treden voor u op bij de behandeling door de wrakingskamer.
- Wij beoordelen na de einduitspraak of hoger beroep zinvol is en bewaken de termijn, in civiele zaken meestal drie maanden.
Samengevat
- Wraking is een verzoek om een rechter te vervangen omdat zijn onpartijdigheid in het geding kan zijn (artikel 36 Rv, 512 Sv, 8:15 Awb).
- De schijn van partijdigheid kan genoeg zijn, mits die objectief gerechtvaardigd is.
- U moet het verzoek doen zodra u de feiten kent, en alle feiten in één keer aanvoeren.
- Een wrakingskamer van drie rechters beslist; tegen die beslissing staat geen rechtsmiddel open.
- Onvrede over een beslissing is geen grond; daarvoor is hoger beroep bedoeld.
Veelgestelde vragen
Wat houdt het wraken van een rechter in?
U vraagt als partij om een andere rechter, omdat feiten of omstandigheden twijfel wekken aan zijn onpartijdigheid. De rechter kan zelf in het verzoek berusten. Doet hij dat niet, dan beslist een wrakingskamer van drie andere rechters van hetzelfde gerecht.
Wanneer mag een rechter worden gewraakt?
Als er concrete feiten zijn waardoor uw vrees voor partijdigheid objectief gerechtvaardigd is. Denk aan een persoonlijke of zakelijke band met een partij, een eigen belang bij de uitkomst, eerdere betrokkenheid in een andere rol of uitlatingen waaruit een vooroordeel blijkt.
Hoe verloopt de procedure bij het wraken van een rechter?
Voor de zitting dient u een schriftelijk en gemotiveerd verzoek in, via uw advocaat als procesvertegenwoordiging verplicht is. Tijdens de zitting kunt u mondeling wraken. U doet het verzoek zodra u de feiten kent en voert alle feiten in één keer aan. Na de einduitspraak kan het niet meer.
Wat zijn de gevolgen van een geslaagde wraking?
De zaak krijgt een andere rechter. Eerdere beslissingen blijven in beginsel gelden en de nieuwe rechter pakt de zaak op waar zij was gebleven. Dat kan wel vertraging geven, bijvoorbeeld als een zitting moet worden overgedaan.
Waarom wordt een wrakingsverzoek afgewezen?
Meestal omdat concrete feiten ontbreken en het verzoek eigenlijk gaat over onvrede met een beslissing of de gang van zaken. Een verzoek dat te laat is gedaan, of dat vooral bedoeld is om te vertragen, wordt ook afgewezen.
Hoe vaak wordt een rechter in Nederland gewraakt?
Wrakingsverzoeken komen regelmatig voor, maar het grootste deel wordt afgewezen. Een geslaagde wraking is een uitzondering. Rechters verschonen zich vaak zelf als er een mogelijk belangenconflict is, waardoor wraking dan niet nodig is.
Law & More procedeert in civiele zaken, strafzaken en bestuurszaken en beoordeelt met u of een wrakingsverzoek zinvol is. Meer over onze procespraktijk leest u op de pagina over civiel recht.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.
