Gepubliceerd op 5 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Tegen een last onder dwangsom van de gemeente maakt u binnen zes weken na bekendmaking bezwaar bij het college van burgemeester en wethouders (artikel 6:7 Algemene wet bestuursrecht). Bezwaar schort de last niet op: wilt u voorkomen dat dwangsommen worden verbeurd terwijl het bezwaar loopt, dan vraagt u de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening (artikel 8:81 Awb).
Inhoudsopgave
Wat is een last onder dwangsom?
Een last onder dwangsom is een herstelsanctie: de gemeente draagt u op een overtreding te beëindigen en bepaalt dat u een geldsom verbeurt als u dat niet op tijd doet (artikel 5:31d Awb). Het is geen straf, maar een drukmiddel om de overtreding te laten stoppen.
Bij bestuursdwang grijpt de gemeente zelf in, bijvoorbeeld door een bouwwerk te verwijderen, en verhaalt zij de kosten op de overtreder (artikel 5:21 en 5:25 Awb). Een last onder dwangsom laat het herstel aan u over. Lees ook ons artikel over het verschil tussen een boete, een dwangsom en een strafrechtelijke sanctie.
Wanneer mag de gemeente een dwangsom opleggen?
Alleen bij een overtreding van een wettelijk voorschrift, en het bestuursorgaan moet daartoe bevoegd zijn. Meestal is dat het college; voor sommige onderwerpen, zoals openbare orde, is de burgemeester bevoegd.
Veelvoorkomende grondslagen zijn de Omgevingswet (bijvoorbeeld bouwen zonder omgevingsvergunning of gebruik in strijd met het omgevingsplan) en de Algemene plaatselijke verordening. Volgens vaste rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State moet de gemeente bij een overtreding in de regel handhaven. Alleen bij concreet zicht op legalisatie of als handhaving onevenredig is, mag zij daarvan afzien.
Aan welke eisen moet het dwangsombesluit voldoen?
Het besluit moet precies zeggen wat u moet doen en binnen welke termijn. Het bedrag moet in redelijke verhouding staan tot de zwaarte van het geschonden belang en tot de beoogde werking (artikel 5:32b lid 3 Awb).
- De last omschrijft duidelijk welke herstelmaatregelen u moet nemen.
- Er is een begunstigingstermijn waarbinnen u de overtreding kunt beëindigen zonder dat een dwangsom wordt verbeurd (artikel 5:32a lid 2 Awb).
- Het besluit vermeldt het bedrag ineens of per tijdseenheid of overtreding, en een maximum (artikel 5:32b lid 2 Awb).
- De last is gericht aan de overtreder: degene die de overtreding pleegt of de bevoegdheid heeft haar te beëindigen, zoals eigenaar of gebruiker.
Wat doet u met een voornemen tot handhaving?
Dien een zienswijze in binnen de termijn die de gemeente noemt. De gemeente moet u in de regel in de gelegenheid stellen uw zienswijze te geven voordat zij een besluit neemt dat u nadeel kan opleveren (artikel 4:8 Awb), behalve bij spoed.
In de zienswijze kunt u feiten rechtzetten, wijzen op een lopende vergunningaanvraag die de situatie kan legaliseren, of uitleggen waarom de begunstigingstermijn te kort is. Een goed onderbouwde zienswijze voorkomt soms dat het besluit wordt genomen, of leidt tot een langere termijn.
Hoe maakt u bezwaar?
Dien binnen zes weken na de dag van bekendmaking van het besluit een bezwaarschrift in (artikel 6:7 en 6:8 Awb). De termijn loopt vanaf de dag na verzending of uitreiking, niet vanaf het moment waarop u de brief leest.
Het bezwaarschrift is ondertekend en bevat uw naam en adres, de datum, een omschrijving van het besluit en de gronden van het bezwaar (artikel 6:5 Awb). Gemeenten bieden vaak ook een digitaal bezwaarformulier aan. Een bezwaarcommissie hoort u meestal op een hoorzitting en adviseert het college; het college beslist daarna op het bezwaar. Een uitgebreide uitleg vindt u in ons artikel over bezwaar maken tegen een last onder dwangsom.
Loopt de begunstigingstermijn door tijdens het bezwaar?
Ja. Bezwaar en beroep schorten de werking van het besluit niet op (artikel 6:16 Awb).
U kunt de gemeente vragen de begunstigingstermijn te verlengen of de invordering aan te houden tot op het bezwaar is beslist. Weigert zij dat, dan kunt u de voorzieningenrechter van de rechtbank om een voorlopige voorziening vragen, bijvoorbeeld schorsing van het besluit (artikel 8:81 Awb). Daarvoor moet al bezwaar zijn gemaakt en moet er een spoedeisend belang zijn; u betaalt griffierecht.
Wat gebeurt er na de beslissing op bezwaar?
Tegen de beslissing op bezwaar kunt u binnen zes weken beroep instellen bij de bestuursrechter van de rechtbank. Tegen de uitspraak van de rechtbank staat hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
De rechter toetst of er een overtreding was, of u de overtreder bent, of de last duidelijk is en of termijn en bedrag redelijk zijn. Hij kan het besluit vernietigen en zelf in de zaak voorzien, of de gemeente opdragen een nieuw besluit te nemen. Meer over de route leest u in ons artikel over bezwaar en beroep in het bestuursrecht.
Wat gebeurt er als u de dwangsom verbeurt?
Een verbeurde dwangsom moet binnen zes weken na verbeurte worden betaald (artikel 5:33 Awb). De gemeente geeft een afzonderlijke beschikking tot invordering (artikel 5:37 Awb), waartegen u opnieuw bezwaar kunt maken.
Tegen een invorderingsbeschikking kunt u in de regel niet meer aanvoeren dat de last zelf onjuist was; dat had u tegen het lastbesluit moeten doen. Wel kunt u betwisten dat u de dwangsom hebt verbeurd, bijvoorbeeld omdat u de overtreding tijdig had beëindigd. Betaalt u niet, dan kan de gemeente na een aanmaning een dwangbevel uitvaardigen en het bedrag via de deurwaarder innen.
Kunt u de last laten opheffen of verminderen?
Ja. De gemeente kan de last op uw verzoek opheffen, de looptijd opschorten of de dwangsom verminderen als u blijvend of tijdelijk niet aan de last kunt voldoen (artikel 5:34 Awb).
De last kan ook worden opgeheven als zij een jaar van kracht is geweest zonder dat een dwangsom is verbeurd. Wordt de situatie gelegaliseerd met een vergunning, dan heeft het opleggen of invorderen van een dwangsom in de regel geen doel meer; meld dat direct aan de gemeente.
Wat als u zelf wilt dat de gemeente handhaaft?
Als belanghebbende, bijvoorbeeld als buurman, kunt u de gemeente schriftelijk om handhaving vragen. De weigering om te handhaven is een besluit waartegen u bezwaar en beroep kunt instellen.
Beslist de gemeente niet tijdig op uw verzoek, dan kunt u haar schriftelijk in gebreke stellen. Beslist de gemeente niet binnen twee weken na de ingebrekestelling, dan verbeurt zij een dwangsom wegens niet tijdig beslissen (artikel 4:17 Awb) en kunt u beroep instellen bij de rechtbank.
Wat kunnen wij voor u doen bij een last onder dwangsom?
- Het voornemen of het dwangsombesluit beoordelen op bevoegdheid, overtreding, termijn en bedrag.
- Een zienswijze en bezwaarschrift opstellen en de termijn van zes weken bewaken.
- Met de gemeente onderhandelen over verlenging van de begunstigingstermijn of legalisatie.
- Een voorlopige voorziening aanvragen en het beroep bij de rechtbank voeren.
- Een invorderingsbeschikking aanvechten, als advocaat bestuursrecht.
Samengevat
- Een last onder dwangsom is een herstelsanctie, geen straf (artikel 5:31d Awb).
- Bezwaar maakt u binnen zes weken; dat schort de last niet op (artikel 6:16 Awb).
- Schorsing vraagt u met een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter (artikel 8:81 Awb).
- Invordering volgt met een aparte beschikking (artikel 5:37 Awb), waartegen ook bezwaar openstaat.
Veelgestelde vragen
Kan ik bezwaar maken per e-mail?
Alleen als de gemeente heeft bekendgemaakt dat dit kan (artikel 2:15 Awb). Gebruik anders een brief of het digitale formulier van de gemeente, en bewaar een bewijs van verzending.
Wat als ik de bezwaartermijn heb gemist?
Dan wordt het bezwaar in de regel niet-ontvankelijk verklaard, tenzij de overschrijding verschoonbaar is (artikel 6:11 Awb). U kunt dan wel nog bezwaar maken tegen een latere invorderingsbeschikking, maar alleen op beperkte punten.
Mag de gemeente een nieuwe dwangsom opleggen als het maximum is bereikt?
Ja. Duurt de overtreding voort, dan kan de gemeente een nieuwe last onder dwangsom opleggen, vaak met een hoger bedrag, of overgaan tot bestuursdwang.
Wie moet de dwangsom betalen als ik het pand verkoop?
Dwangsommen die u al heeft verbeurd, blijft u verschuldigd. Of de last na verkoop ook voor de koper geldt, hangt af van het besluit en de wet; informeer de koper en laat dit vooraf beoordelen.
