Gepubliceerd op 13 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026
Tegen een last onder dwangsom maakt u binnen zes weken bezwaar bij het bestuursorgaan dat de last heeft opgelegd (artikel 6:7 Awb). Let op: uw bezwaar schorst de last niet.
Wilt u voorkomen dat er tijdens het bezwaar dwangsommen verbeuren, dan moet u de overtreding beëindigen of de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening vragen.
Het proces van bezwaar maken bestaat uit verschillende stappen.
Eigenlijk begint het vaak al voordat de dwangsom officieel op de mat valt, wanneer de overheid eerst een voornemen stuurt.
Op dat moment kunnen burgers hun zienswijze geven en hun verhaal doen.
Het kennen van de juiste procedures en termijnen is echt belangrijk als u bezwaar wilt maken.
Van het indienen van het bezwaarschrift tot eventuele vervolgstappen zoals een voorlopige voorziening – elke stap heeft z’n eigen spelregels en mogelijkheden.
Inhoudsopgave
Wat is een last onder dwangsom?
Een last onder dwangsom is een handhavingsinstrument waarmee de overheid burgers en bedrijven dwingt om overtredingen te stoppen of te herstellen.
Het bestaat uit een opdracht om iets te doen of te laten, met een boete als u niet meewerkt.
Wat is het doel van een last onder dwangsom?
Zo’n last onder dwangsom verplicht overtreders om binnen een bepaalde termijn een illegale situatie te beëindigen.
Die termijn heet de begunstigingstermijn.
Het idee is dat overtredingen opgelost worden zonder dat de overheid zelf moet ingrijpen.
De overtreder krijgt dus de kans om de situatie zelf recht te trekken.
Voorbeelden van situaties waarin een dwangsom wordt opgelegd:
- Illegale bouw of verbouwing
- Gebruik van een pand in strijd met het omgevingsplan
- Milieuovertredingen
- Het niet naleven van vergunningsvoorschriften
Als iemand niet binnen de gestelde termijn voldoet aan de opgelegde last, moet hij een geldsom betalen.
Deze dwangsom kan zelfs meerdere keren worden verbeurd.
De hoogte van de dwangsom ligt niet vast in de wet.
De draagkracht van de overtreder doet er niet toe bij het bepalen van het bedrag.
Hoe verschilt een dwangsom van andere bestuursmaatregelen?
Een last onder dwangsom verschilt van andere handhavingsmiddelen in het bestuursrecht.
Bij een dwangsom moet de overtreder zelf de overtreding oplossen.
Last onder bestuursdwang betekent dat de overheid zelf ingrijpt.
De gemeente kan bijvoorbeeld illegale bouw laten slopen door een aannemer.
De kosten daarvan komen voor rekening van de overtreder.
Een bestuurlijke boete is alleen een geldstraf voor het begaan van een overtreding.
U krijgt dan geen opdracht om iets te herstellen.
| Maatregel | Actie overtreder | Actie overheid | Kosten |
|---|---|---|---|
| Last onder dwangsom | Zelf oplossen | Toezicht houden | Dwangsom bij niet-nakoming |
| Last onder bestuursdwang | Geen actie | Zelf ingrijpen | Werkelijke kosten |
| Bestuurlijke boete | Geen actie | Boete opleggen | Vaste boete |
Wie kan een last onder dwangsom opleggen?
Alleen bevoegde bestuursorganen mogen een last onder dwangsom opleggen.
Dit zijn overheidsinstellingen die wettelijk de bevoegdheid hebben gekregen voor handhaving.
De gemeente is het meest bekende bestuursorgaan dat dwangsommen oplegt.
Gemeenten handhaven regels over bouwen, milieu en ruimtelijke ordening.
Andere bestuursorganen die dwangsommen kunnen opleggen:
- Provincies (voor provinciale regelgeving)
- Waterschappen (voor waterregels)
- Rijksinspecties (voor landelijke regels)
- Omgevingsdiensten (voor milieuregels)
Het bestuursorgaan moet laten zien dat er daadwerkelijk sprake is van een overtreding.
Er gelden wettelijke eisen waaraan het besluit moet voldoen.
De last onder dwangsom wordt schriftelijk opgelegd via een beschikking.
In de beschikking staat wat er moet gebeuren, binnen welke termijn en wat de dwangsom is.
Wat gebeurt er voordat de last wordt opgelegd?
Voordat een bestuursorgaan een last onder dwangsom oplegt, moet het eerst een voornemen bekendmaken en gelegenheid geven voor een zienswijze.
De overtreder krijgt dan een begunstigingstermijn om de overtreding te beëindigen.
Wanneer stuurt het bestuursorgaan een voornemen?
Het bestuursorgaan moet u in de regel eerst de gelegenheid geven uw zienswijze te geven op het voornemen (artikel 4:8 Awb).
Alleen in uitzonderingsgevallen, bijvoorbeeld bij spoed, mag het daarvan afzien (artikel 4:11 Awb).
In het voornemen staat duidelijk beschreven:
- Welke overtreding er is geconstateerd
- Waarom een dwangsom wordt overwogen
- De hoogte van de voorgestelde dwangsom
- De termijn voor het indienen van een zienswijze
Het voornemen geeft de overtreder de kans om te reageren.
Dit voorkomt dat er onterecht sancties worden opgelegd.
Hoe dient u een zienswijze in?
Na ontvangst van het voornemen kan de overtreder binnen de termijn die in het voornemen staat, vaak twee weken, een schriftelijke zienswijze indienen.
Veel bestuursorganen accepteren trouwens ook reacties per e-mail.
In de zienswijze kunt u aangeven:
- Waarom geen overtreding heeft plaatsgevonden
- Waarom een dwangsom niet passend is
- Dat de hoogte van de dwangsom te hoog is
- Dat er bijzondere omstandigheden zijn
Het is belangrijk om concrete argumenten te geven.
Algemene stellingen hebben minder kans op succes.
Bewijsmateriaal zoals foto’s of documenten kunnen de zienswijze extra kracht geven.
Wat is de begunstigingstermijn?
De begunstigingstermijn is de periode die u krijgt om de overtreding te beëindigen voordat u dwangsommen verbeurt (artikel 5:32a Awb).
Na het indienen van de zienswijze beslist het bestuursorgaan of het daadwerkelijk de dwangsom oplegt.
Als het besluit wordt genomen, krijgt de overtreder een begunstigingstermijn.
Hoe lang die termijn is, hangt af van wat u moet doen om de overtreding te beëindigen.
In die periode kunt u de overtreding nog beëindigen zonder dat u dwangsommen verbeurt.
Tijdens de begunstigingstermijn controleert het bestuursorgaan of de overtreding is opgeheven.
Als dat niet zo is, verbeurt u de dwangsom automatisch.
Een ambtenaar maakt dan een rapport op.
Wanneer is bezwaar tegen een last onder dwangsom zinvol?
Het indienen van een bezwaarschrift tegen een last onder dwangsom is vaak zinvol omdat deze besluiten verstrekkende gevolgen hebben.
Er zijn duidelijke termijnen en formele eisen waar u echt rekening mee moet houden.
Op welke gronden kunt u bezwaar maken?
Een last onder dwangsom kan om allerlei redenen onterecht zijn opgelegd. Soms bestaat de overtreding gewoon niet of was deze al beëindigd voordat de gemeente het besluit nam.
Het komt ook voor dat de maatregelen veel te ver gaan. De kosten zijn dan echt niet in verhouding tot het probleem; dat voelt oneerlijk.
Procedurefouten van de gemeente kunnen een goede reden zijn om bezwaar te maken. Denk bijvoorbeeld aan gebrekkig onderzoek of het niet naleven van de hoorplicht.
Soms is er concreet zicht op legalisatie. Bent u bezig met vergunningen aanvragen om de situatie legaal te maken? Dat kan tellen als argument.
De juridische kant is vaak behoorlijk ingewikkeld. De regels laten ruimte voor interpretatie, dus bezwaar maken is dan zeker het overwegen waard.
Welke termijn en vormeisen gelden?
Na verzending van de beschikking hebt u zes weken om bezwaar te maken bij het bestuursorgaan dat het besluit nam. Die termijn is strak: hij begint op de dag na de dag waarop het besluit is bekendgemaakt (artikel 6:8 Awb).
U moet het bezwaarschrift schriftelijk indienen. Dat kan per post of digitaal—afhankelijk van wat de gemeente toestaat.
In het bezwaarschrift moet in elk geval staan:
- Tegen welk besluit u bezwaar maakt
- Waarom u vindt dat de last onterecht is
- Welke feiten en omstandigheden van belang zijn
- Uw contactgegevens
De gemeente moet het bezwaarschrift volledig behandelen. Ze moeten dus alle punten die u noemt serieus onderzoeken en beoordelen.
Schorst een bezwaar de last onder dwangsom?
Nee, het indienen van een bezwaarschrift schorst de last onder dwangsom niet (artikel 6:16 Awb). De verplichtingen blijven dus gewoon gelden tijdens de procedure.
U moet blijven voldoen aan de opgelegde verplichtingen. Doet u dat niet, dan moet u de dwangsom betalen, ook al loopt het bezwaar nog.
Is er echt haast bij? Dan kunt u een voorlopige voorziening aanvragen bij de rechter. Dat is een soort spoedprocedure die de last tijdelijk kan schorsen.
De handhaving gaat gewoon door tijdens de bezwaarprocedure. De gemeente kan blijven controleren en dwangsommen innen als het nodig is.
Hoe dient u een bezwaarschrift in bij last onder dwangsom?
Een bezwaarschrift indienen tegen een last onder dwangsom vraagt om specifieke informatie en moet binnen zes weken na verzending van het besluit gebeuren.
Wat moet er in het bezwaarschrift staan?
Een geldig bezwaarschrift moet aan een aantal formele eisen voldoen. U moet het schriftelijk indienen bij het bestuursorgaan dat het besluit heeft genomen.
Verplichte gegevens in het bezwaarschrift:
- Volledige naam, adres en woonplaats
- Datum van het bestreden besluit
- Handtekening
- Duidelijke motivering waarom u het er niet mee eens bent
De motivering is het belangrijkste onderdeel. Hier legt u uit waarom de last onder dwangsom volgens u onterecht is opgelegd—of dat nu gaat om de feiten, de regels, of de proportionaliteit.
Veel gemeenten accepteren bezwaarschriften via DigiD. E-mail mag meestal niet, tenzij het bestuursorgaan dat toestaat. Bewaar altijd een bewijs van verzending; u weet maar nooit.
Hoe verloopt de behandeling van uw bezwaar?
Na het indienen van het bezwaarschrift volgt een vast proces. U krijgt meestal binnen een paar dagen een ontvangstbevestiging.
Daarna behandelt het bestuursorgaan uw bezwaar, vaak met advies van een onafhankelijke bezwaarschriftencommissie.
Mogelijke vervolgstappen:
- Uitnodiging voor een hoorzitting
- Verzoek om aanvullende informatie
- Advies van de commissie
- Besluit op bezwaar door het college
Blijf professioneel communiceren tijdens het hele proces. Alles wat u schrijft, komt in het dossier. Het bestuursorgaan beslist binnen zes weken, of binnen twaalf weken als een bezwaarschriftencommissie advies uitbrengt; verdaging met zes weken is mogelijk (artikel 7:10 Awb).
Krijgt u een negatief besluit op bezwaar? Dan kunt u binnen zes weken beroep instellen bij de rechtbank. De communicatie verloopt dan via dezelfde formele kanalen.
Welke stappen kunt u na het bezwaar zetten?
Na het indienen van bezwaar blijft de last onder dwangsom gewoon van kracht. De dwangsommen lopen dus door, wat het soms noodzakelijk maakt om extra juridische stappen te zetten.
Wanneer vraagt u een voorlopige voorziening aan?
Een voorlopige voorziening is een spoedprocedure bij de bestuursrechter. Hiermee kunt u de last onder dwangsom tijdelijk laten opschorten.
Wanneer aanvragen:
- De dwangsommen lopen snel op
- Er is een groot financieel risico
- Het bezwaar schorst de last niet
U moet snel handelen. Als u wacht, kan de rechter het verzoek afwijzen omdat de spoed ontbreekt.
Voorwaarden voor toewijzing:
- Er moet een spoedeisend belang zijn
- De belangenafweging valt in uw voordeel uit
- Er is een redelijke kans dat het bezwaar slaagt
De bestuursrechter kan verschillende beslissingen nemen. Soms geeft de rechter meteen een definitief oordeel over de hele zaak tijdens de voorlopige voorziening.
Hoe verloopt het beroep bij de rechtbank?
Wordt uw bezwaar afgewezen? Dan kunt u beroep instellen bij de rechtbank. Ook hier geldt de zes weken termijn na het besluit op bezwaar.
Het beroepsproces:
- Beroepschrift indienen bij de rechtbank
- De overheid geeft een reactie
- Mogelijkheid tot schriftelijke reactie
- Hoorzitting bij de rechtbank
De zitting biedt ruimte om mondeling uw zaak toe te lichten. Beide partijen kunnen hun standpunt uitleggen aan de rechter.
Ook tijdens beroep blijft de dwangsom doorlopen. U kunt eventueel opnieuw een voorlopige voorziening aanvragen als dat nodig is.
Wat zijn de mogelijke uitkomsten van bezwaar en beroep?
Het bestuursorgaan of de rechter kan de last intrekken, in stand laten of aanpassen.
Bij toewijzing van het bezwaar:
- De last onder dwangsom wordt ingetrokken
- Betaalde dwangsommen krijgt u terug
- De overtreding hoeft niet meer te worden opgeheven
Bij afwijzing:
- De last onder dwangsom blijft bestaan
- Dwangsommen lopen gewoon door
- Beroep bij de rechtbank blijft mogelijk
Gedeeltelijke toewijzing:
- De last wordt aangepast, maar niet ingetrokken
- Bijvoorbeeld: u krijgt langer de tijd om te herstellen
- Of de dwangsom per dag/week wordt lager
De rechtbank mag nieuwe feiten meenemen die u eerder niet hebt ingebracht. Dat kan soms het verschil maken.
Soms spreekt de rechter bij de voorlopige voorziening al een definitief oordeel uit. Dan hoeft u niet meer te wachten op de rest van de procedure.
Wat gebeurt er als u een dwangsom verbeurt?
Overtreedt u een last onder dwangsom? Dan krijgt u meteen met financiële gevolgen te maken. Het bestuursorgaan moet verbeurde dwangsommen innen en dat doen ze binnen vaste termijnen.
Wanneer verbeurt u een dwangsom?
U verbeurt een dwangsom zodra u niet aan de eisen uit de last onder dwangsom voldoet binnen de gestelde termijn. Dit gebeurt automatisch—het bestuursorgaan hoeft daar niets extra’s voor te doen.
Voorwaarden voor verbeuring:
- De termijn uit de last is verstreken.
- De gevraagde handeling is nog niet uitgevoerd.
- Er is geen geldige reden voor uitstel.
De hoogte van de dwangsom hangt af van wat er in de oorspronkelijke last staat. Soms is dat een vast bedrag per dag, soms per overtreding.
Het bestuursorgaan moet laten zien dat de overtreding echt heeft plaatsgevonden. De dwangsom blijft oplopen tot uw voldoet aan de eisen of het maximum is bereikt.
Hoe wordt een verbeurde dwangsom ingevorderd?
De gemeente heeft een beginselplicht tot invordering van verbeurde dwangsommen. Ze moet dus actief aan de slag om het geld te innen.
De gemeente vordert een verbeurde dwangsom in met een invorderingsbeschikking op grond van artikel 5:37 van de Algemene wet bestuursrecht. Daarna moet u het bedrag binnen zes weken betalen (artikel 4:87 Awb).
Het invorderingsproces:
- Eerst krijgt u een invorderingsbeschikking.
- Betaalt u niet binnen zes weken, dan volgt een aanmaning (artikel 4:112 Awb).
- Uiteindelijk kan de gemeente dwanginvordering toepassen.
U kunt bezwaar maken tegen een invorderingsbeschikking bij het bestuursorgaan dat de last heeft opgelegd. Dit moet via de normale bezwaarprocedure.
De gemeente ziet alleen af van invordering in bijzondere omstandigheden. Dat gebeurt als u echt niet kunt betalen en invorderen totaal geen zin heeft.
Kan het bestuursorgaan de last opschorten, opheffen of aanpassen?
Ja. Kunt u blijvend of tijdelijk niet aan de last voldoen, dan kan het bestuursorgaan de last opheffen, de looptijd opschorten of de dwangsom verminderen (artikel 5:34 Awb).
Het bestuursorgaan mag de last onder dwangsom aanpassen als de situatie daarom vraagt. Dat geldt ook tijdens lopende procedures.
Opschorten is mogelijk als:
- Het onduidelijk is of de last uitvoerbaar is.
- Externe factoren naleving tijdelijk onmogelijk maken.
- Er een procedure loopt over de rechtmatigheid van de last.
Ze kunnen de last opheffen als die niet meer nodig is of niet rechtmatig blijkt. Dan stopt ook de verdere verbeuring van dwangsommen.
Aanpassen doen ze bij veranderde omstandigheden waardoor de oorspronkelijke eisen niet meer redelijk zijn. Het bestuursorgaan moet dan letten op evenredigheid.
Tijdens bezwaar- of beroepsprocedures kunnen dwangsommen gewoon doorlopen, tenzij de rechter anders beslist. De procedure tegen de last geldt automatisch ook voor invorderingsbesluiten.
Wat kunnen wij voor u doen bij een last onder dwangsom?
Bij een last onder dwangsom tellen de termijnen uit de Algemene wet bestuursrecht. Wij staan u bij in het bestuursrecht, van zienswijze tot beroep.
- Wij beoordelen of de overtreding vaststaat en of de last duidelijk en evenredig is.
- Wij stellen uw zienswijze op het voornemen op, binnen de termijn die het bestuursorgaan geeft.
- Wij dienen binnen zes weken een gemotiveerd bezwaarschrift in en treden voor u op tijdens de hoorzitting (artikel 6:7 Awb).
- Wij vragen de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening als er dwangsommen dreigen te verbeuren (artikel 8:81 Awb).
- Wij controleren een invorderingsbeschikking en maken bezwaar als de dwangsom niet of niet volledig is verbeurd.
- Wij vragen het bestuursorgaan om opheffing of vermindering als u niet aan de last kunt voldoen (artikel 5:34 Awb).
Samengevat
- Tegen een last onder dwangsom maakt u binnen zes weken bezwaar; de termijn begint op de dag na bekendmaking (artikelen 6:7 en 6:8 Awb).
- Bezwaar schorst de last niet; alleen een voorlopige voorziening van de rechter kan verbeuring tijdens de procedure stoppen.
- Na de begunstigingstermijn verbeurt u de dwangsom automatisch als de overtreding niet is beëindigd.
- Het bestuursorgaan vordert verbeurde dwangsommen in met een invorderingsbeschikking (artikel 5:37 Awb).
- Tegen het besluit op bezwaar kunt u binnen zes weken beroep instellen bij de rechtbank.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de juridische gronden om bezwaar te maken tegen een dwangsom?
U mag bezwaar maken als de dwangsom niet aan de wet voldoet. De overheid moet aantonen dat er echt sprake is van een overtreding.
De dwangsom moet redelijk zijn in verhouding tot de overtreding. Vindt u het bedrag te hoog? Dan kunt u zich beroepen op het evenredigheidsbeginsel.
Ook procedurele fouten tellen als bezwaargrond. Denk aan een slechte motivering of het niet volgen van de regels.
Binnen welke termijn moet het bezwaarschrift ingediend zijn bij de gemeente of instantie?
U moet het bezwaarschrift binnen zes weken na de bekendmaking van het besluit indienen. Dit geldt bijna altijd bij overheidsbesluiten.
Bent u te laat, dan verklaart de gemeente uw bezwaar niet-ontvankelijk. De termijn begint op de dag na de dag waarop het besluit is bekendgemaakt (artikel 6:8 Awb).
Welke documentatie dient meegezonden te worden met een bezwaarschrift tegen een dwangsom?
Stuur uw bezwaar schriftelijk in, mét uw naam, adres en woonplaats. Vergeet uw handtekening niet, anders is het bezwaar niet geldig.
Leg duidelijk uit waarom u het niet eens bent met het besluit. Voeg een kopie van het bestreden besluit toe.
Extra bewijs helpt: foto’s, tekeningen, andere documenten—alles wat uw verhaal ondersteunt.
Op welke wijze kan ik het beste de proportionaliteit van de dwangsom aanvechten?
Kijk naar vergelijkbare overtredingen in de gemeente. Zo kunt u aantonen dat uw dwangsom buitensporig hoog is.
De hoogte moet passen bij de ernst van de overtreding. Een kleine fout verdient geen torenhoge dwangsom, toch?
Uw financiële situatie kan ook meetellen. Zeker bij hoge bedragen is dat een argument.
Hoe werkt de procedure van bezwaar en beroep bij een opgelegde dwangsom?
Na uw bezwaar kijkt meestal een bezwaarschriftencommissie naar uw zaak. Die bestaat uit onafhankelijke juristen en advocaten.
Vaak is er een zitting waar u uw bezwaar mondeling kunt toelichten. Het lijkt een beetje op een rechtszaak, maar dan net iets informeler.
Het college beslist daarna op basis van het advies. Bent u het daar niet mee eens? U kunt binnen zes weken in beroep bij de rechtbank.
Is het mogelijk om uitstel van betaling te krijgen voor een dwangsom tijdens het bezwaarproces?
Als u bezwaar indient, stopt dat de werking van het dwangsombesluit niet. U kunt dus toch een dwangsom moeten betalen, zelfs terwijl u bezwaar nog loopt.
Soms kunt u een verzoek om opschorting doen bij de overheidsinstantie. Of ze dat goedkeuren? Dat hangt echt af van hoe het bestuursorgaan erin staat.
Als ze niet willen meewerken, kunt u nog naar de rechtbank stappen voor een voorlopige voorziening. Een rechter kijkt dan eerst naar de kans dat uw bezwaar succesvol is voordat hij beslist over de schorsing.
