Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Politie en justitie mogen digitale gegevens, zoals berichten, locatiegegevens en cloudbestanden, als bewijs gebruiken, maar alleen met een wettelijke bevoegdheid die past bij de inbreuk op uw privacy. Hoe ingrijpender het onderzoek, hoe hoger de autoriteit die moet toestemmen: van opsporingsambtenaar via officier van justitie tot rechter-commissaris.
Sinds 18 augustus 2026 geldt bovendien een Europese verordening waarmee justitie gegevens rechtstreeks kan opvragen bij internetbedrijven in een andere EU-lidstaat. Als verdachte kunt u de rechtmatigheid van dat bewijs in uw strafzaak betwisten.
Inhoudsopgave
Welke digitale gegevens gebruikt justitie als bewijs?
Vrijwel elke strafzaak bevat tegenwoordig digitale sporen: chatberichten, e-mails, locatiegegevens van telefoons, camerabeelden en betaalgegevens. Daarnaast spelen forensische technieken een rol, zoals DNA-onderzoek, automatische vingerafdrukvergelijking en analyse met software of AI.
Voor de rechter geldt daarbij het gewone bewijsrecht. Een veroordeling kan alleen volgen als de rechter op grond van wettige bewijsmiddelen overtuigd is dat u het feit hebt begaan (artikel 338 Wetboek van Strafvordering), en een bewezenverklaring mag niet uitsluitend op de verklaring van één getuige berusten (artikel 342 lid 2 Sv).
Welke bevoegdheden heeft justitie in Nederland?
Het Wetboek van Strafvordering kent per soort gegevens een eigen bevoegdheid. De officier van justitie mag bij een telecomaanbieder bijvoorbeeld identificerende gegevens vorderen (artikel 126na Sv) en, bij een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan, verkeersgegevens (artikel 126n Sv); voor het aftappen van de inhoud van communicatie is in de regel een machtiging van de rechter-commissaris nodig.
Onderzoek aan uw telefoon
Volgens de Hoge Raad mag een opsporingsambtenaar een in beslag genomen telefoon beperkt bekijken, maar is voor een vergaand onderzoek een bevel van de officier van justitie of de rechter-commissaris nodig (HR 4 april 2017, ECLI:NL:HR:2017:584). Hoe vollediger het beeld van uw privéleven dat het onderzoek oplevert, hoe zwaarder de eisen.
U bent niet verplicht om uw pincode of wachtwoord te geven, omdat u als verdachte niet aan uw eigen veroordeling hoeft mee te werken. Wel mag de politie onder voorwaarden uw vinger met dwang op de vingerafdrukscanner leggen om de telefoon te ontgrendelen (HR 9 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:202).
Hacken door de politie
Sinds de Wet computercriminaliteit III mag de politie bij een verdenking van ernstige misdrijven heimelijk binnendringen in een computer of telefoon (artikel 126nba Sv). Daarvoor is een bevel van de officier van justitie nodig, met een machtiging van de rechter-commissaris.
Hoe verkrijgt justitie gegevens uit het buitenland?
Veel gegevens staan op servers van bedrijven in een ander land. Binnen de EU vraagt justitie die op via een Europees onderzoeksbevel of, sinds kort, rechtstreeks bij het bedrijf zelf; daarbuiten via een internationaal rechtshulpverzoek.
Het Europees verstrekkingsbevel en bewaringsbevel
Verordening (EU) 2023/1543 geldt sinds 18 augustus 2026. Met een Europees verstrekkingsbevel kan een justitiële autoriteit een aanbieder van communicatie- of clouddiensten in een andere lidstaat verplichten gegevens binnen tien dagen te leveren, in noodgevallen binnen acht uur.
Met een Europees bewaringsbevel moet de aanbieder gegevens bewaren zodat die later kunnen worden opgevraagd. Gaat het om verkeers- of inhoudsgegevens van iemand die niet in het uitvaardigende land woont, dan moet ook de autoriteit van het land van de aanbieder worden ingelicht; die kan het bevel op bepaalde gronden weigeren.
Richtlijn (EU) 2023/1544 verplicht aanbieders die in de EU diensten leveren een vestiging of wettelijke vertegenwoordiger aan te wijzen die bevelen ontvangt. Bij niet-naleving kunnen boetes tot 2 procent van de wereldwijde jaaromzet volgen.
Bewijs uit het buitenland: EncroChat en Sky ECC
Bewijs dat in een ander land is verzameld, toetst de Nederlandse rechter in beginsel niet aan het buitenlandse recht. Wel beoordeelt hij of het gebruik ervan uw recht op een eerlijk proces schendt (HR 13 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:913, over EncroChat-berichten).
Hoe stelt de rechter vast dat digitaal bewijs betrouwbaar is?
Digitaal bewijs moet herleidbaar zijn: het onderzoek moet vastleggen hoe gegevens zijn verkregen, gekopieerd en geanalyseerd. De verdediging kan daarom vragen om de ruwe gegevens, de gebruikte software en de werkwijze van de onderzoekers.
Heeft u bedenkingen bij de juistheid of volledigheid, dan kunt u de rechter-commissaris of de zittingsrechter vragen om een contra-expertise of om aanvullend onderzoek. U heeft recht op inzage in de processtukken (artikel 30 Sv), waartoe ook digitale bestanden kunnen behoren.
Wat gebeurt er als bewijs onrechtmatig is verkregen?
Is bij het voorbereidend onderzoek een vormfout gemaakt, dan kan de rechter volgens artikel 359a Sv volstaan met de constatering, strafvermindering toepassen, het bewijs uitsluiten of in uitzonderlijke gevallen het openbaar ministerie niet-ontvankelijk verklaren. Bewijsuitsluiting volgt vooral als een belangrijk voorschrift of rechtsbeginsel in aanzienlijke mate is geschonden.
Waar let u op als verdachte?
- Geef geen pincode of wachtwoord zonder overleg met uw advocaat.
- Vraag welke bevoegdheid is gebruikt om uw telefoon of computer te onderzoeken en of daarvoor een bevel of machtiging was.
- Vraag inzage in de ruwe gegevens en het rapport van het digitaal onderzoek.
- Ga bij buitenlands bewijs na via welk instrument het is verkregen.
Waar let u op als dienstaanbieder?
- Wijs een vestiging of wettelijke vertegenwoordiger in de EU aan die bevelen kan ontvangen.
- Richt een procedure in om een verstrekkingsbevel binnen tien dagen, of in noodgevallen acht uur, af te handelen.
- Controleer bij elk bevel of het van een bevoegde autoriteit komt en of een kennisgeving aan een andere lidstaat vereist is.
- Leg vast welke gegevens u heeft verstrekt en op welke grondslag.
Wat kunnen wij voor u doen bij digitaal bewijs in een strafzaak?
Onze advocaten strafrecht toetsen het digitale bewijs in uw zaak en voeren zo nodig verweer.
- Wij beoordelen of de bevoegdheden voor het onderzoek aan uw telefoon of computer rechtmatig zijn gebruikt.
- Wij vragen inzage in ruwe gegevens en onderzoeksrapporten.
- Wij verzoeken om een contra-expertise door een onafhankelijke deskundige.
- Wij voeren verweer op grond van artikel 359a Sv bij vormfouten.
- Wij adviseren dienstaanbieders over Europese verstrekkings- en bewaringsbevelen.
Samengevat
- Justitie mag digitale gegevens alleen gebruiken met een wettelijke bevoegdheid die past bij de inbreuk op uw privacy.
- Voor vergaand onderzoek aan een telefoon is een bevel van de officier van justitie of de rechter-commissaris nodig (ECLI:NL:HR:2017:584).
- U hoeft uw pincode niet te geven, maar ontgrendelen met uw vingerafdruk kan onder voorwaarden worden afgedwongen.
- Sinds 18 augustus 2026 kan justitie gegevens rechtstreeks bij aanbieders in andere lidstaten opvragen (Verordening (EU) 2023/1543).
- Bij vormfouten kan de rechter op grond van artikel 359a Sv bewijs uitsluiten of de straf verminderen.
Veelgestelde vragen
Moet ik de politie mijn pincode geven?
Nee, als verdachte bent u daartoe niet verplicht. De politie kan wel proberen de telefoon op een andere manier te ontgrendelen, bijvoorbeeld met uw vingerafdruk of met technische hulpmiddelen.
Hoe wordt de echtheid van digitaal bewijs vastgesteld?
Onderzoekers leggen vast hoe gegevens zijn veiliggesteld en gebruiken controlewaarden (hashwaarden) om aan te tonen dat een kopie niet is gewijzigd. De verdediging kan dat laten controleren door een eigen deskundige.
Mag justitie AI gebruiken om bewijs te analyseren?
Software en AI worden gebruikt om grote hoeveelheden gegevens te doorzoeken. De rechter moet kunnen nagaan hoe de analyse tot stand kwam; de verdediging kan vragen om uitleg over de werking en betrouwbaarheid.
Kan een Nederlands bedrijf een bevel uit een andere lidstaat weigeren?
De aanbieder kan alleen op beperkte gronden weigeren, bijvoorbeeld als het bevel onvolledig is of de gegevens niet bestaan. Weigeringsgronden die met grondrechten te maken hebben, zijn vooral aan de autoriteit van de lidstaat die een kennisgeving ontvangt.
