Inzagerecht bij bewijs: zo werkt artikel 194 Rv sinds 2025

Gepubliceerd op 1 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026

Sinds 1 januari 2025 heeft u in een civiel geschil recht op inzage, een afschrift of een uittreksel van bepaalde gegevens over een rechtsbetrekking waarbij u partij bent, als u daar voldoende belang bij heeft (artikel 194 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Rv). De belangrijkste uitzondering: de ander hoeft niet mee te werken als hij een verschoningsrecht heeft of als gewichtige redenen zich tegen inzage verzetten.

Deze regeling vervangt de oude exhibitieplicht van artikel 843a Rv. Ze is ingevoerd met de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht en geldt voor procedures die vanaf 1 januari 2025 zijn begonnen. Hieronder leest u wat er is veranderd, aan welke eisen u moet voldoen en hoe u inzage afdwingt.

Wat is het inzagerecht van artikel 194 Rv?

Het inzagerecht is het recht om stukken en andere gegevens te zien die een ander over uw rechtsbetrekking heeft. Het gaat om gegevens in brede zin: papieren documenten, e-mails, appberichten, databestanden, foto’s en geluidsopnamen.

Een rechtsbetrekking kan een overeenkomst zijn, zoals een arbeidsovereenkomst of koopovereenkomst, maar ook een onrechtmatige daad. U hoeft niet eerst te bewijzen dat u een vordering heeft. Wel moet u duidelijk maken welke gegevens u wilt zien en waarom. Wie om inzage vraagt, betaalt in beginsel de kosten van het verstrekken (artikel 194 lid 1 Rv).

Wat is er veranderd ten opzichte van artikel 843a Rv?

De wetgever heeft het uitgangspunt omgedraaid: vroeger was het “geen inzage, tenzij”, nu is het “inzage, tenzij”. De drempel is daarmee lager geworden.

Onder het oude artikel 843a Rv moest u een “rechtmatig belang” aantonen en de stukken als “bepaalde bescheiden” omschrijven. Rechters wezen verzoeken vaak af als te ruim. Nu is “voldoende belang” genoeg en spreekt de wet van “gegevens” in plaats van “bescheiden”. Ook is de regeling verplaatst naar het algemene bewijsrecht in de artikelen 194 tot en met 196 Rv. Daardoor sluit ze beter aan op de rest van de procedure.

Wat gelijk is gebleven: u mag niet op goed geluk zoeken. Een verzoek om “alle stukken” van een onderneming heeft weinig kans. Rechters noemen zo’n verzoek een “fishing expedition”.

Aan welke eisen moet uw verzoek voldoen?

Uw verzoek slaagt als u partij bent bij de rechtsbetrekking, de gegevens voldoende bepaald zijn en u voldoende belang heeft. Op elk van deze drie punten toetst de rechter.

• Partij bij de rechtsbetrekking: de gegevens moeten gaan over een overeenkomst of andere verhouding waarin u zelf partij bent. Stukken over afspraken tussen uw wederpartij en anderen vallen daar meestal niet onder.
• Voldoende bepaald: omschrijf de gegevens concreet, bijvoorbeeld met datum, afzender, onderwerp of periode.
• Voldoende belang: leg uit welke feiten u met de gegevens wilt bewijzen en waarom u die niet op een andere manier kunt krijgen.

Wanneer mag de ander inzage weigeren?

De ander mag weigeren als hij een verschoningsrecht heeft of als gewichtige redenen zich tegen inzage verzetten (artikel 194 lid 2 Rv). Een verschoningsrecht hebben bijvoorbeeld advocaten, notarissen en artsen voor wat hun in vertrouwen is verteld.

Gewichtige redenen kunnen bijvoorbeeld bedrijfsgeheimen, de privacy van anderen of een wettelijke geheimhoudingsplicht zijn. De rechter weegt die belangen af tegen uw belang bij inzage. Hij kan ook voorwaarden stellen, zoals inzage alleen door uw advocaat of het zwart maken van namen van anderen (artikel 195 lid 2 Rv).

Is de partij die over de gegevens beschikt een overheidsorgaan dat zelf geen partij is, dan hoeft het geen gegevens te geven die het ook op grond van de openbaarheidswetgeving niet hoeft te geven (artikel 194 lid 3 Rv).

Hoe vraagt u inzage aan?

Begin met een schriftelijk verzoek aan de partij die de gegevens heeft. Weigert die, dan kunt u de rechter vragen om een bevel.

• Vóór een procedure: u kunt de rechter met een verzoekschrift vragen om een voorlopige bewijsverrichting, zoals inzage, een voorlopig getuigenverhoor of een voorlopig deskundigenbericht (artikel 196 Rv). De rechter wijst dat toe, tenzij bijvoorbeeld de gevraagde informatie niet voldoende bepaald is, het belang onvoldoende is of sprake is van misbruik.
• Tijdens een procedure: u kunt de rechter vragen de wederpartij te bevelen de gegevens te verstrekken (artikel 195 Rv). De rechter bepaalt dan de voorwaarden, de wijze en de termijn.
• Bij een derde: heeft iemand anders dan uw wederpartij de gegevens, dan kan de rechter ook die derde veroordelen inzage te geven (artikel 195a Rv). De derde en uw wederpartij worden dan eerst gehoord.
• Bij spoed: in een kort geding kunt u inzage vorderen als u een spoedeisend belang heeft.

Wat gebeurt er als de ander niet meewerkt?

Weigert een partij zonder goede reden een bevel van de rechter op te volgen, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht. Dat kan betekenen dat de rechter uw stelling als vaststaand aanneemt.

De rechter kan het bevel ook versterken met een dwangsom. Wordt de beslissing later door een hogere rechter vernietigd, dan moet u de gegevens teruggeven en alle kopieën vernietigen (artikel 195 lid 3 Rv).

Wat is het verschil met inzage op grond van de AVG?

Gaat het om uw eigen persoonsgegevens, dan geldt niet artikel 194 Rv maar het inzagerecht van artikel 15 van de Algemene verordening gegevensbescherming (artikel 194 lid 4 Rv). Dat verzoek doet u bij de organisatie zelf, die in beginsel binnen een maand moet antwoorden.

Het AVG-inzagerecht geeft u een overzicht van de persoonsgegevens die een organisatie over u verwerkt. Het is niet bedoeld om bewijs te verzamelen voor een geschil, maar u mag het wel gebruiken. Wilt u specifieke documenten zien, zoals een intern rapport of een e-mailwisseling, dan is artikel 194 Rv meestal de beste route.

Waar let u als verzoeker op?

• Omschrijf per stuk of categorie welke gegevens u wilt zien, met een periode of datum.
• Leg vast welke stelling u met de gegevens wilt bewijzen.
• Bewaar uw schriftelijke verzoek en het antwoord, zodat u de weigering aan de rechter kunt laten zien.
• Vraag bij persoonsgegevens apart om inzage op grond van artikel 15 AVG.

Waar let u op als u om inzage wordt gevraagd?

• Beoordeel of de verzoeker partij is bij de rechtsbetrekking waar de gegevens over gaan.
• Ga na of een verschoningsrecht of wettelijke geheimhoudingsplicht geldt.
• Bepaal welke bedrijfsgeheimen of gegevens van anderen u moet afschermen, en stel zo nodig voorwaarden voor.
• Bewaar de gevraagde gegevens: vernietigen terwijl een geschil dreigt, kan tegen u werken.

Wat kunnen wij voor u doen bij het inzagerecht?

Ons team civiel recht helpt zowel partijen die inzage willen als partijen die om gegevens worden gevraagd.

• Wij beoordelen of uw verzoek voldoet aan de eisen van artikel 194 Rv en omschrijven de gegevens zo concreet mogelijk.
• Wij stellen het schriftelijke verzoek aan de wederpartij of derde op.
• Wij dienen een verzoekschrift voor een voorlopige bewijsverrichting in (artikel 196 Rv) of een incidentele vordering tijdens de procedure (artikel 195 Rv).
• Wij toetsen of u als gevraagde partij een beroep kunt doen op een verschoningsrecht of gewichtige redenen.
• Wij stellen voorwaarden voor die bedrijfsgeheimen en gegevens van anderen beschermen.

Samengevat

• Sinds 1 januari 2025 regelen de artikelen 194 tot en met 196 Rv het recht op inzage in bewijs; artikel 843a Rv is vervangen.
• U heeft recht op inzage in bepaalde gegevens over uw rechtsbetrekking als u voldoende belang heeft.
• De ander mag weigeren bij een verschoningsrecht of gewichtige redenen.
• U kunt inzage vragen vóór een procedure, tijdens een procedure en ook bij een derde.
• Voor uw eigen persoonsgegevens geldt artikel 15 AVG.

Veelgestelde vragen

Geldt het nieuwe inzagerecht ook voor lopende zaken?

Nee, de nieuwe regels gelden voor procedures die vanaf 1 januari 2025 zijn begonnen. Voor zaken die eerder zijn gestart, blijft het oude recht gelden, waaronder artikel 843a Rv.

Wie betaalt de kosten van inzage?

In beginsel betaalt de partij die om inzage vraagt de kosten van het verstrekken (artikel 194 lid 1 Rv). De rechter kan bepalen dat u eerst een voorschot betaalt.

Mag ik alle e-mails van mijn wederpartij opvragen?

Nee, uw verzoek moet gaan over voldoende bepaalde gegevens. Een verzoek om alle e-mails zonder afbakening in tijd of onderwerp wordt meestal afgewezen.

Kan ik inzage vragen voordat ik een procedure begin?

Ja, met een verzoek om een voorlopige bewijsverrichting (artikel 196 Rv). Zo kunt u eerst beoordelen of een procedure zin heeft.