Inzagerecht bij bewijs: hoe artikel 194 Rv werkt sinds 1 januari 2025

Meer toegang tot bewijs: het herziene inzagerecht per 2025!

Gepubliceerd op 1 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Sinds 1 januari 2025 heeft u in een civiel geschil recht op inzage, een afschrift of een uittreksel van gegevens over een rechtsbetrekking waarbij u partij bent, als u daar voldoende belang bij heeft (artikel 194 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Rv). De belangrijkste uitzondering: de ander hoeft niet mee te werken als hij een verschoningsrecht heeft of als gewichtige redenen zich tegen inzage verzetten.

Deze regeling vervangt de oude exhibitieplicht van artikel 843a Rv. Ze is ingevoerd met de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht en geldt voor procedures die vanaf 1 januari 2025 aanhangig zijn gemaakt. Hieronder leest u wat er is veranderd, aan welke eisen u moet voldoen, hoe u inzage afdwingt en hoe rechters de nieuwe regels in 2025 en 2026 toepasten.

Twee personen die een juridisch document bestuderen aan een bureau

Wat is het inzagerecht van artikel 194 Rv?

Het inzagerecht is het recht om stukken en andere gegevens te zien die een ander over uw rechtsbetrekking heeft. Het gaat om gegevens in brede zin: papieren documenten, e-mails, appberichten, databestanden, foto’s en geluidsopnamen.

Een rechtsbetrekking kan een overeenkomst zijn, zoals een arbeidsovereenkomst of koopovereenkomst, maar ook een onrechtmatige daad. U hoeft niet eerst te bewijzen dat u een vordering heeft. Wel moet u duidelijk maken welke gegevens u wilt zien en waarom. Het recht bestaat buiten de rechter om: u richt uw verzoek eerst zelf aan degene die de gegevens heeft.

Wat is er veranderd ten opzichte van artikel 843a Rv?

De drempel is lager geworden. Onder het oude artikel 843a Rv moest u een “rechtmatig belang” aantonen en de stukken als “bepaalde bescheiden” omschrijven. Nu is “voldoende belang” genoeg en spreekt de wet van “gegevens” in plaats van “bescheiden”.

PuntOud: artikel 843a Rv (procedures gestart voor 1 januari 2025)Nieuw: artikelen 194-196 Rv (procedures vanaf 1 januari 2025)
Vereist belangRechtmatig belangVoldoende belang
Wat u kunt opvragenBepaalde bescheidenGegevens, in brede zin
Plaats in de wetApart artikel bij beslag en executieAlgemeen bewijsrecht, artikelen 194 tot en met 196 Rv
Rechtsmiddel tegen beslissing op voorlopige bewijsverrichtingGewone termijnen (cassatie drie maanden)Hoger beroep vier weken, cassatie acht weken (artikel 200 Rv)

Volgens een conclusie van de advocaat-generaal bij de Hoge Raad van 12 september 2025 eist artikel 194 Rv ook niet meer dat de rechtsbetrekking eerst voldoende aannemelijk is (ECLI:NL:PHR:2025:996). Of dat in de praktijk tot een wezenlijk ruimer inzagerecht leidt, moet volgens de A-G nog blijken.

Wat gelijk is gebleven: u mag niet op goed geluk zoeken. Een verzoek om “alle stukken” van een onderneming heeft weinig kans. Rechters noemen zo’n verzoek een “fishing expedition”.

Welk recht geldt in een zaak die al liep?

Voor procedures die voor 1 januari 2025 zijn begonnen, blijft het oude recht gelden. Het gerechtshof Den Haag beoordeelde op 11 november 2025 een inzageverzoek daarom nog op grond van artikel 843a Rv, hoewel de verzoeker zich op artikel 194 Rv beriep (ECLI:NL:GHDHA:2025:2295). Het hof wees inzage in een jaarrekening, een franchiseovereenkomst en een grootboekkaart toe, maar niet in stukken van een gelieerde onderneming, omdat de verzoeker daar geen belang bij had toegelicht.

De Hoge Raad oordeelde op 6 februari 2026 dat voor een inzageverzoek dat voor 1 januari 2025 is ingediend, ook de oude rechtsmiddelentermijnen blijven gelden: cassatie binnen drie maanden en niet binnen acht weken (ECLI:NL:HR:2026:201).

Aan welke eisen moet uw verzoek voldoen?

Uw verzoek slaagt als u partij bent bij de rechtsbetrekking, de gegevens voldoende bepaald zijn en u voldoende belang heeft. Op elk van deze drie punten toetst de rechter.

  • Partij bij de rechtsbetrekking: de gegevens moeten gaan over een overeenkomst of andere verhouding waarin u zelf partij bent. Stukken over afspraken tussen uw wederpartij en anderen vallen daar meestal niet onder.
  • Voldoende bepaald: omschrijf de gegevens concreet, bijvoorbeeld met datum, afzender, onderwerp of periode.
  • Voldoende belang: leg uit welke feiten u met de gegevens wilt bewijzen en waarom u die niet op een andere, eenvoudiger manier kunt krijgen.

Dat laatste punt is geen formaliteit. De voorzieningenrechter in Utrecht wees op 26 maart 2026 een vordering tegen een derde af wegens onvoldoende belang (ECLI:NL:RBMNE:2026:1355). De gegevens lagen ook bij de eigen wederpartij, en de eiseres had die maar één brief gestuurd en geen sommatie. Twee onderdelen van het verzoek vond de rechter bovendien te ruim geformuleerd.

Wanneer mag de ander inzage weigeren?

De ander mag weigeren als hij een verschoningsrecht heeft of als gewichtige redenen zich tegen inzage verzetten (artikel 194 lid 2 Rv). Een verschoningsrecht hebben bijvoorbeeld advocaten, notarissen en artsen voor wat hun in vertrouwen is verteld.

Gewichtige redenen kunnen bijvoorbeeld bedrijfsgeheimen, de privacy van anderen of een wettelijke geheimhoudingsplicht zijn. De rechter weegt die belangen af tegen uw belang bij inzage en bepaalt de voorwaarden waaronder hij een verzoek toewijst (artikel 195 Rv). Denk aan inzage alleen door uw advocaat of het zwart maken van namen van anderen. Een beroep op gewichtige redenen moet wel worden toegelicht: het hof Den Haag zag in de zaak van november 2025 niet in waarom omzetcijfers uit de coronatijd nog commercieel gevoelig waren.

Hoe vraagt u inzage aan?

Begin met een schriftelijk verzoek aan de partij die de gegevens heeft. Weigert die, dan kunt u de rechter inschakelen. Welke route past, hangt af van de fase van het geschil.

  • Voor een procedure: u kunt de rechter met een verzoekschrift vragen om een voorlopige bewijsverrichting, zoals inzage, een voorlopig getuigenverhoor of een voorlopig deskundigenbericht (artikel 196 Rv). Tegen de beslissing staat hoger beroep open binnen vier weken (artikel 200 Rv).
  • Tijdens een procedure: u kunt de rechter vragen de wederpartij te bevelen de gegevens te verstrekken (artikel 195 Rv). De rechter bepaalt dan de voorwaarden.
  • Bij een derde: heeft iemand anders dan uw wederpartij de gegevens, dan kan de rechter ook die derde veroordelen inzage te geven (artikel 195a Rv). Vraag de gegevens eerst bij uw wederpartij als die ze ook heeft.
  • Bij spoed: in een kort geding kunt u inzage vorderen als u een spoedeisend belang heeft.

Wat gebeurt er als de ander niet meewerkt?

Weigert een partij zonder goede reden een bevel van de rechter op te volgen, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht. Dat kan betekenen dat de rechter uw stelling als vaststaand aanneemt.

De rechter kan het bevel ook versterken met een dwangsom. Dat doet hij niet automatisch: in de zaak bij het hof Den Haag van 11 november 2025 werd de dwangsom afgewezen, omdat niets erop wees dat de wederpartij het bevel zou negeren.

Wat is het verschil met inzage op grond van de AVG?

Gaat het om uw eigen persoonsgegevens, dan kunt u ook een inzageverzoek doen op grond van artikel 15 van de Algemene verordening gegevensbescherming. Dat verzoek doet u bij de organisatie zelf, die in beginsel binnen een maand moet antwoorden (artikel 12 lid 3 AVG).

Het AVG-inzagerecht geeft u een overzicht van de persoonsgegevens die een organisatie over u verwerkt. Het is niet bedoeld om bewijs te verzamelen voor een geschil, maar u mag het wel gebruiken. Wilt u specifieke documenten zien, zoals een intern rapport of een e-mailwisseling, dan is artikel 194 Rv meestal de betere route.

Hoe stelt u een verzoek op dat kans maakt?

  • Omschrijf per stuk of categorie welke gegevens u wilt zien, met een periode of datum.
  • Leg vast welke stelling u met de gegevens wilt bewijzen.
  • Vraag de gegevens eerst bij uw eigen wederpartij en stuur bij weigering een sommatie, voordat u een derde aanspreekt.
  • Bewaar uw schriftelijke verzoek en het antwoord, zodat u de weigering aan de rechter kunt laten zien.

Wat doet u als u zelf om gegevens wordt gevraagd?

  • Beoordeel of de verzoeker partij is bij de rechtsbetrekking waar de gegevens over gaan.
  • Ga na of een verschoningsrecht of wettelijke geheimhoudingsplicht geldt.
  • Licht concreet toe welke bedrijfsgeheimen of gegevens van anderen u moet afschermen, en stel zo nodig voorwaarden voor.
  • Bewaar de gevraagde gegevens: vernietigen terwijl een geschil dreigt, kan tegen u werken.

Inzage vragen of weigeren met hulp van een advocaat

Ons team civiel recht helpt zowel partijen die inzage willen als partijen die om gegevens worden gevraagd.

  • Wij beoordelen of uw verzoek voldoet aan de eisen van artikel 194 Rv en omschrijven de gegevens zo concreet mogelijk.
  • Wij stellen het schriftelijke verzoek of de sommatie aan de wederpartij of derde op.
  • Wij dienen een verzoekschrift voor een voorlopige bewijsverrichting in (artikel 196 Rv) of een incidentele vordering tijdens de procedure (artikel 195 Rv).
  • Wij toetsen of u als gevraagde partij een beroep kunt doen op een verschoningsrecht of gewichtige redenen.

Vragen die vaak terugkomen

Mag ik alle e-mails van mijn wederpartij opvragen?

Nee, uw verzoek moet gaan over voldoende bepaalde gegevens. Een verzoek om alle e-mails zonder afbakening in tijd of onderwerp wordt meestal afgewezen; in de Utrechtse zaak van maart 2026 waren twee te ruime onderdelen al reden voor afwijzing van die onderdelen.

Kan ik inzage vragen voordat ik een procedure begin?

Ja, buiten de rechter om op grond van artikel 194 Rv, en bij weigering met een verzoek om een voorlopige bewijsverrichting (artikel 196 Rv). Zo kunt u eerst beoordelen of een procedure zin heeft.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.