Gepubliceerd op 26 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Bij netcongestie moet de netbeheerder uw bedrijf in beginsel wel aansluiten, maar mag hij het transport van elektriciteit weigeren of beperken als er aantoonbaar geen transportcapaciteit is. Sinds 1 januari 2026 staan die plichten in de Energiewet en de codes van de Autoriteit Consument & Markt (ACM); wie wacht, kan vaak eerder aan de slag met een alternatieve contractvorm zoals een non-firm overeenkomst of een capaciteitsbeperkingscontract.
Voor een industriële onderneming die wil uitbreiden of elektrificeren, bepaalt de netaansluiting steeds vaker de planning van het hele project. Hieronder leest u wat de netbeheerder moet doen, welke voorrangsregels gelden, welke contractvormen er zijn en hoe u een geschil voorlegt.
Inhoudsopgave
Wat is netcongestie?
Van netcongestie is sprake als het net op bepaalde momenten niet alle gevraagde elektriciteit kan vervoeren. Er is afnamecongestie (te weinig ruimte om stroom af te nemen) en invoedingscongestie (te weinig ruimte om opgewekte stroom in te voeden).
Netbeheerders publiceren op de capaciteitskaart van Netbeheer Nederland in welke gebieden congestie is of verwacht wordt. In een congestiegebied komt een nieuwe aanvraag voor transportcapaciteit meestal op een wachtlijst totdat het net is versterkt of ruimte vrijkomt.
Moet de netbeheerder u aansluiten?
Ja, de aansluitplicht blijft bestaan. Netcongestie is een reden om transport te beperken, niet om de fysieke aansluiting te weigeren.
Het verschil is belangrijk. De aansluitplicht gaat over de fysieke verbinding met het net, die binnen een redelijke termijn moet worden gerealiseerd. De transportplicht gaat over het vervoeren van elektriciteit; die mag de netbeheerder alleen weigeren als hij aantoont dat er redelijkerwijs geen capaciteit beschikbaar is. Concrete termijnen en voorwaarden staan in de codes die de ACM vaststelt.
Een weigering moet de netbeheerder motiveren. Hij moet laten zien dat hij congestiemanagement heeft onderzocht: het inkopen van flexibiliteit bij andere netgebruikers om ruimte te maken. Meer over de weigeringsgronden leest u in ons artikel mag een netbeheerder uw aansluiting weigeren?
Krijgen sommige projecten voorrang?
Ja. Volgens het prioriteringskader van de ACM mogen netbeheerders in congestiegebieden voorrang geven aan drie categorieën projecten; voor overige aanvragen geldt de volgorde van binnenkomst.
- Congestieverzachters: projecten die direct ruimte op het net maken, zoals bepaalde batterijen en flexibele aansluitingen.
- Veiligheid: onder meer ziekenhuizen, hulpdiensten, defensie en politie.
- Basisbehoeften: onder meer huisvesting en onderwijs.
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven oordeelde dat de ACM zo’n kader mag vaststellen, maar beter moest onderbouwen wie voorrang krijgt. De ACM stelde daarop in december 2025 een nieuw kader vast met dezelfde drie categorieën, die iets zijn verbreed. Een gewone industriële uitbreiding valt daar in de regel niet onder, tenzij het project zelf congestie vermindert.
Welke contractvormen zijn er bij capaciteitstekort?
Naast de gewone aansluit- en transportovereenkomst bieden netbeheerders flexibele contractvormen aan. U krijgt dan sneller of goedkoper toegang, in ruil voor minder zekerheid over capaciteit.
Capaciteitsbeperkingscontract (CBC)
Met een CBC spreekt u af dat de netbeheerder uw transportcapaciteit op drukke momenten mag verlagen, tegen een vergoeding. Het is een instrument van congestiemanagement en kan ook in groepsverband worden gesloten.
Non-firm aansluit- en transportovereenkomst
Bij een non-firm overeenkomst heeft u geen garantie op uw volledige capaciteit: de netbeheerder mag die beperken als het net vol is. Daar staat een lager tarief of snellere toegang tegenover. Controleer vooraf hoe vaak en hoe lang beperkingen mogen duren en of uw productieproces dat aankan.
Tijdsgebonden transportrechten
Bij een tijdsduurgebonden transportrecht heeft u een groot deel van het jaar volledige capaciteit, maar niet altijd. Bij een tijdsblokgebonden transportrecht mag u alleen in vaste tijdsblokken transporteren. Dat past bij bedrijven met een voorspelbaar of verschuifbaar verbruik.
Delen van een aansluiting
Met een groepstransportovereenkomst delen meerdere bedrijven op een bedrijventerrein gezamenlijke transportcapaciteit. Leg onderling vast hoe de capaciteit wordt verdeeld, wie de kosten draagt en wat er gebeurt als een deelnemer de afspraken overschrijdt.
Wat zijn de juridische valkuilen?
De grootste risico’s zitten in de planning van uw eigen project en in de voorwaarden van flexibele contracten. Een investeringsbesluit dat uitgaat van volledige capaciteit op een vaste datum, is in een congestiegebied riskant.
- U sluit leverings- of bouwcontracten voordat de transportcapaciteit schriftelijk is toegezegd.
- Een non-firm contract of CBC bevat beperkingen die uw productieproces niet aankan.
- Gecontracteerde capaciteit wordt structureel niet benut; netbeheerders kunnen onder voorwaarden ongebruikte capaciteit terugvragen.
- Schade door vertraging is lastig te verhalen: de netbeheerder is alleen aansprakelijk als hij zijn wettelijke of contractuele plichten schendt.
Ook stroomonderbrekingen kunnen tot schade leiden; zie ons artikel over aansprakelijkheid bij industriële stroomstoringen. Meer achtergrond over aansluiting en transport vindt u in ons artikel over transportcapaciteit en de energietransitie.
Hoe legt u een geschil met de netbeheerder voor?
Een netbeheerder is geen bestuursorgaan, dus tegen zijn weigering maakt u geen bezwaar bij de netbeheerder zelf. U kunt het geschil voorleggen aan de ACM (geschilbeslechting) of aan de civiele rechter.
Bij geschilbeslechting toetst de ACM of de netbeheerder zich aan de Energiewet en de codes houdt. Tegen het besluit van de ACM maakt u binnen zes weken bezwaar bij de ACM en daarna kunt u in beroep bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Bij spoed kan een kort geding bij de civiele rechter sneller zijn. Begin altijd met een schriftelijk en onderbouwd verzoek aan de netbeheerder om zijn weigering te motiveren. Zie ook ons artikel over wat u doet als uw netbeheerder nee zegt.
Waar let u op als industriële afnemer?
- Raadpleeg de capaciteitskaart en doe een vooraanmelding voordat u een locatie of investering vastlegt.
- Vraag de netbeheerder om een schriftelijke motivering van elke weigering of wachttijd.
- Ga na of uw project als congestieverzachter in aanmerking komt voor voorrang.
- Laat de beperkingen in een non-firm contract of CBC toetsen aan uw productieplanning.
- Neem in uw eigen leverings- en bouwcontracten een voorbehoud voor tijdige netcapaciteit op.
Wat kunnen wij voor u doen bij netcongestie?
- Beoordelen of een weigering of wachttijd van de netbeheerder rechtmatig en voldoende gemotiveerd is.
- Aansluit- en transportovereenkomsten, non-firm contracten en CBC’s beoordelen en onderhandelen.
- Een groepstransportovereenkomst en de onderlinge afspraken opstellen.
- Een verzoek om geschilbeslechting bij de ACM of een kort geding voorbereiden en voeren.
- Uw projectcontracten afstemmen op het netrisico, via onze energierecht advocaat.
Samengevat
- Sinds 1 januari 2026 regelen de Energiewet en de ACM-codes de aansluit- en transportplicht.
- De netbeheerder moet aansluiten, maar mag transport beperken als hij aantoont dat er geen capaciteit is.
- Congestieverzachters, veiligheid en basisbehoeften kunnen voorrang krijgen.
- Non-firm contracten, CBC’s en tijdsgebonden transportrechten bieden eerder toegang met minder zekerheid.
- Geschillen gaan naar de ACM of de civiele rechter, niet via bezwaar bij de netbeheerder.
Veelgestelde vragen
Kan ik schadevergoeding krijgen als ik moet wachten?
Alleen als de netbeheerder zijn plichten schendt, bijvoorbeeld door een termijn uit de code te overschrijden of zonder goede grond transport te weigeren. Wachten door echte netcongestie geeft in de regel geen recht op vergoeding.
Mag ik zelf een net aanleggen op mijn bedrijventerrein?
Een eigen net voor meerdere bedrijven is gereguleerd. Afhankelijk van de opzet heeft u een ontheffing of toestemming nodig; laat dat vooraf toetsen.
Helpt een batterij om sneller aangesloten te worden?
Soms. Een batterij die uw piekvraag verlaagt, verkleint de capaciteit die u nodig heeft. Een batterij die het net ontlast, kan onder voorwaarden als congestieverzachter voorrang krijgen.
Geldt het prioriteringskader voor alle netbeheerders?
Het kader is bedoeld voor congestiegebieden en geldt voor de netbeheerders die daar capaciteit verdelen, zowel TenneT als de regionale netbeheerders.
