Gepubliceerd op 9 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026
Een netbeheerder moet iedereen die daarom vraagt aansluiten en in beginsel ook transportcapaciteit bieden, maar mag transport weigeren als er redelijkerwijs geen capaciteit beschikbaar is. Die weigering moet hij onderbouwen, en hij moet eerst onderzoeken of er toch ruimte te maken is, bijvoorbeeld met congestiemanagement of een flexibel contract.
Bent u het niet eens met een weigering, dan kunt u het geschil voorleggen aan de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Sinds 1 januari 2026 staan de regels in de Energiewet, die de Elektriciteitswet 1998 heeft vervangen. Hieronder leest u wat de netbeheerder moet doen, welke voorrangsregels gelden en welke contractvormen er zijn.
Inhoudsopgave
Wat is het verschil tussen aansluiting en transport?
De aansluiting is de fysieke verbinding met het net; transport is het recht om via die aansluiting een bepaald vermogen af te nemen of in te voeden. Bij netcongestie krijgt u vaak wel een aansluiting, maar geen of minder transportcapaciteit dan gevraagd.
Beide worden vastgelegd in een aansluit- en transportovereenkomst (ATO) met de netbeheerder. Die staat los van het leveringscontract met uw energieleverancier. Netcongestie betekent dat de vraag naar transport op een deel van het net groter is dan het net aankan, door de groei van zonneparken, warmtepompen, laadpalen en elektrificatie van de industrie. Over netcongestie in het algemeen schreven wij ook in ons artikel wat als uw netbeheerder nee zegt.
Wanneer mag de netbeheerder transport weigeren?
Alleen als er redelijkerwijs geen transportcapaciteit beschikbaar is, en met een deugdelijke motivering. Een algemene verwijzing naar een vol net is niet genoeg.
Dat blijkt uit het geschilbesluit van de ACM van 3 april 2026 in de zaak van Energienet ITC en Sunvest Ontwikkeling tegen Liander (ACM/25/196049). Liander mocht een transportaanvraag weigeren omdat er op het station onvoldoende capaciteit was, maar had de weigering onvoldoende gemotiveerd. De ACM oordeelde ook dat een netbeheerder bij aanwijzingen dat capaciteit ontbreekt eerst onderzoek moet doen voordat hij definitief reageert. Omdat de feiten vóór 2026 speelden, toetste de ACM aan de Elektriciteitswet 1998; de geschilbeslechting zelf liep al via artikel 5.4 Energiewet.
Volgens de Netcode elektriciteit moet de netbeheerder bij dreigende congestie onderzoeken of congestiemanagement mogelijk is: het tegen vergoeding beperken van het vermogen van andere aangeslotenen op piekmomenten. Pas als dat niet kan, mag hij nieuwe aanvragen op de wachtlijst zetten. Vraag bij een weigering dus naar de onderbouwing en de uitkomst van dat onderzoek.
Wie krijgt voorrang op de wachtlijst?
Uitgangspunt is de volgorde van binnenkomst (“first come, first served”). Op grond van het Codebesluit prioriteringsruimte bij transportverzoeken van de ACM mogen netbeheerders daarvan afwijken voor projecten met een maatschappelijk belang.
Het kader kent drie categorieën, in afnemende volgorde van voorrang:
- congestieverzachters: projecten die de congestie verminderen, zoals bepaalde vormen van opslag of flexibel gebruik;
- veiligheid: bijvoorbeeld defensie en hulpdiensten;
- basisbehoeften: zoals zorg, onderwijs en huisvesting.
Wie voorrang wil, moet een prioriteringsverzoek met onderbouwing indienen. Valt uw project niet in een categorie, dan geldt de gewone volgorde. Lees de voorwaarden van uw netbeheerder goed, want de uitwerking verschilt per netbeheerder.
Welke contractvormen zijn er naast vast transport?
Is vast (“firm”) transport niet beschikbaar, dan bieden netbeheerders steeds vaker flexibele contracten aan. U krijgt daarmee sneller of goedkoper toegang, in ruil voor minder zekerheid.
- Capaciteitsbeperkingscontract (CBC): u stelt tegen vergoeding vermogen beschikbaar dat de netbeheerder op piekmomenten mag beperken.
- Non-firm ATO: transport zonder garantie, waarbij de netbeheerder uw vermogen mag terugschroeven als het net vol is.
- Tijdsgebonden transportrechten: transport alleen op vaste tijdvakken, bijvoorbeeld buiten de piekuren.
- Groepstransportovereenkomst: meerdere bedrijven op een bedrijventerrein delen samen een transportcapaciteit.
- Cable pooling: meerdere producenten, bijvoorbeeld een zonnepark, windpark en batterij, delen één aansluiting.
Let bij elk van deze contracten op de beperkingsuren, de vergoeding, de looptijd en de vraag of u later kunt overstappen naar vast transport. Voor het opstellen of beoordelen van zulke afspraken zie ook ons artikel over het opstellen van contracten.
Hoe start u een geschil bij de ACM?
U dient een geschilaanvraag in bij de ACM tegen de netbeheerder (artikel 5.4 Energiewet). De ACM beslist met een bindend besluit, waartegen rechtsmiddelen openstaan, uiteindelijk bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven.
Leg in de aanvraag vast wat u hebt aangevraagd, wanneer, wat de netbeheerder heeft geantwoord en waarom dat volgens u niet klopt. Een goed gedocumenteerde aanvraag met de offerte, de correspondentie en technische gegevens versnelt de behandeling. Meer over de rol van de toezichthouder leest u in ons artikel over de rol van de ACM in energiegeschillen.
Is de netbeheerder aansprakelijk voor vertraging?
Soms. Schadevergoeding is mogelijk als de netbeheerder een wettelijke plicht of de ATO schendt, bijvoorbeeld door een onrechtmatige weigering of door toezeggingen over een aansluitdatum niet na te komen.
De algemene voorwaarden van netbeheerders beperken de aansprakelijkheid meestal sterk. Of een netbeheerder zich op zo’n beperking mag beroepen, beoordeelt de rechter naar de maatstaven van redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 2 BW), mede gelet op de ernst van de fout. Schadevergoeding vordert u bij de civiele rechter, niet bij de ACM. Mogelijke schadeposten zijn gederfde inkomsten, extra financieringskosten en boetes aan derden. Zie ook onze pagina over aansprakelijkheidsrecht.
Waar let u op als ontwikkelaar of bedrijf?
- Vraag transportcapaciteit vroeg aan, nog voordat de vergunningen rond zijn, en houd de offerte geldig.
- Vraag bij een weigering schriftelijk om de onderbouwing en de uitkomst van het congestieonderzoek.
- Ga na of uw project in een prioriteringscategorie valt en dien zo nodig een prioriteringsverzoek in.
- Onderzoek flexibele contracten, een groepstransportovereenkomst of cable pooling.
- Neem in contracten met afnemers en financiers een regeling op voor vertraging van de netaansluiting.
Wat kunnen wij voor u doen bij netcongestie?
- Een weigering of aanhouding van uw transportverzoek beoordelen op motivering en rechtmatigheid.
- Een prioriteringsverzoek of geschilaanvraag bij de ACM opstellen.
- Flexibele transportcontracten, CBC’s en groepstransportovereenkomsten toetsen en onderhandelen.
- Procederen tegen een ACM-besluit, ook bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven.
- Schade door een onrechtmatige weigering of vertraging verhalen, vanuit onze praktijk als energierecht advocaat.
Samengevat
- Een netbeheerder mag transport alleen weigeren als er redelijkerwijs geen capaciteit is, en moet dat motiveren.
- Hij moet eerst onderzoeken of congestiemanagement of een andere oplossing ruimte biedt.
- Voorrang is mogelijk voor congestieverzachters, veiligheid en basisbehoeften.
- Flexibele contracten zoals CBC’s en non-firm ATO’s kunnen sneller toegang geven.
- Een geschil legt u voor aan de ACM (artikel 5.4 Energiewet); schadevergoeding vordert u bij de civiele rechter.
Veelgestelde vragen
Mag de netbeheerder mij helemaal niet aansluiten?
De aansluitplicht blijft bestaan. Wat bij congestie wordt beperkt, is het transport: hoeveel vermogen u via de aansluiting mag gebruiken.
Kan ik bezwaar maken tegen een plek op de wachtlijst?
U kunt de netbeheerder om uitleg en heroverweging vragen en een geschil bij de ACM starten als u vindt dat de volgorde of de voorrangsregels verkeerd zijn toegepast.
Geldt netcongestie ook voor terugleveren?
Ja. In veel regio’s is er geen ruimte voor nieuwe invoeding door zonneparken of grote dakinstallaties, terwijl afname soms nog wel mogelijk is, of andersom.
Hoe lang duurt een geschilprocedure bij de ACM?
Dat verschilt per zaak en hangt af van de complexiteit. Houd er in uw projectplanning rekening mee dat een besluit maanden op zich kan laten wachten.
