Verblijfsvergunning aanvragen: waar moet u op letten?

Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026

Wilt u langer dan negentig dagen in Nederland blijven en bent u geen burger van de EU, de EER of Zwitserland, dan hebt u een verblijfsvergunning van de IND nodig. Bent u mvv-plichtig, dan vraagt u die niet in Nederland aan maar via de toegang- en verblijfsprocedure, waarin de IND de machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) en de vergunning samen beoordeelt; de beslistermijn is meestal negentig dagen.

Welke voorwaarden gelden, hangt af van het verblijfsdoel: werk, studie, gezin of een ander doel. Hieronder leest u hoe u het juiste doel kiest, welke inkomenseisen en documenten nodig zijn, hoe lang de IND erover mag doen en wat u doet bij een afwijzing.

Wie heeft een verblijfsvergunning nodig?

Iedereen die langer dan negentig dagen in Nederland verblijft en niet de nationaliteit heeft van een EU-lidstaat, een EER-land of Zwitserland. Het doel van uw verblijf maakt voor die verplichting niet uit.

Werk, studie, gezinshereniging en verblijf bij een partner vallen er allemaal onder. Burgers van de EU, de EER en Zwitserland hebben geen vergunning nodig. Zij ontlenen hun verblijfsrecht rechtstreeks aan het Unierecht en schrijven zich alleen in bij de gemeente als zij langer dan vier maanden blijven.

Voor hun familieleden zonder Unienationaliteit ligt dat anders. Die hebben wel een verblijfsdocument nodig, maar volgen een lichtere procedure, omdat het Unierecht van toepassing is en niet het nationale vreemdelingenrecht.

Er is een aparte route voor de ouder van een Nederlands kind die feitelijk voor dat kind zorgt. Uit rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie volgt dat die ouder onder omstandigheden verblijfsrecht heeft, omdat het kind anders gedwongen zou zijn de Unie te verlaten. De IND behandelt deze zogenoemde Chavez-route als een apart verblijfsdoel.

Hebt u voor een kort verblijf een verblijfsvergunning nodig?

Nee. Voor een verblijf van hooguit negentig dagen volstaat een Schengenvisum (type C) als u uit een visumplichtig land komt, of geen visum als u daarvan bent vrijgesteld.

Met een Schengenvisum mag u maximaal negentig dagen binnen elke periode van honderdtachtig dagen in het Schengengebied verblijven, bijvoorbeeld voor familiebezoek, toerisme of een zakelijke bijeenkomst. Die periode schuift mee: bij elke controle wordt teruggeteld over de voorafgaande honderdtachtig dagen.

Een Schengenvisum is geen opstap naar een langer verblijf. Verlenging is alleen in uitzonderlijke gevallen mogelijk, zoals overmacht of ernstige persoonlijke redenen. Wilt u langer blijven, dan hebt u een verblijfsvergunning nodig.

Hebt u een mvv nodig en hoe werkt de TEV-procedure?

Of u een mvv nodig hebt, hangt af van uw nationaliteit en situatie. Bent u mvv-plichtig, dan verloopt de aanvraag via de toegang- en verblijfsprocedure (TEV), die meestal door uw referent in Nederland wordt gestart.

Een mvv is een visum voor lang verblijf, een sticker van het type D, waarmee u Nederland inreist om er te blijven. Bent u mvv-plichtig, dan mag u de verblijfsvergunning niet vanuit Nederland aanvragen. In de TEV-procedure beoordeelt de IND de mvv en de verblijfsvergunning in één keer.

Vrijgesteld van de mvv-plicht zijn onder meer burgers van de EU, de EER en Zwitserland, en onderdanen van Australië, Canada, Japan, Monaco, Nieuw-Zeeland, Vaticaanstad, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zuid-Korea. Ook wie al een geldige Nederlandse verblijfsvergunning heeft, wie gezinslid is van een Unieburger, of wie in een andere lidstaat de status van EU-langdurig ingezetene heeft, hoeft geen mvv aan te vragen.

Daarnaast zijn er vrijstellingen voor bijzondere situaties. Denk aan slachtoffers van mensenhandel of huiselijk geweld, mensen die medisch niet in staat zijn te reizen, en gevallen waarin terugkeer in strijd zou zijn met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

Na een positieve beslissing haalt u de mvv op bij de Nederlandse ambassade of het consulaat in het land waar u woont. Daar worden ook uw biometrische gegevens vastgelegd: een pasfoto, uw vingerafdrukken en uw handtekening. Met de mvv reist u naar Nederland en haalt u daarna het verblijfsdocument op bij een IND-loket.

Welk verblijfsdoel past bij uw situatie?

Het verblijfsdoel bepaalt aan welke voorwaarden u moet voldoen. Kies het doel dat werkelijk bij uw situatie past, want bij een verkeerd doel wordt de aanvraag getoetst aan voorwaarden waaraan u niet kunt voldoen.

Voor werk in loondienst is er de gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid, waarbij de IND ook toetst of een tewerkstellingsvergunning nodig is. Voor hoogopgeleide werknemers bestaan de kennismigrantenregeling en de Europese blauwe kaart. Verder kent de wet verblijf als zelfstandige, het start-upverblijf voor innovatieve ondernemers, seizoenarbeid en het zoekjaar hoogopgeleiden, waarmee afgestudeerden een jaar krijgen om werk te zoeken.

Voor studie is toelating tot een erkende onderwijsinstelling het vertrekpunt; die instelling treedt op als referent en bewaakt de studievoortgang. Voor gezinsleven is er het verblijfsdoel familie en gezin. Daaronder valt verblijf bij een echtgenoot of geregistreerd partner, bij een ongehuwde partner met een duurzame en exclusieve relatie, en verblijf van minderjarige kinderen bij een ouder. Asiel valt buiten dit artikel; Law & More behandelt geen asielzaken.

Wisselen van doel kan later wel, maar dat is een nieuwe aanvraag met nieuwe leges en een nieuwe wachttijd. Welke afwegingen spelen voor hoogopgeleide werknemers, leest u in ons artikel over kennismigranten en de blauwe kaart.

Waarom is het verschil tussen tijdelijk en niet-tijdelijk verblijf belangrijk?

Alleen verblijf op grond van een niet-tijdelijk doel geeft na vijf jaar toegang tot een vergunning voor onbepaalde tijd. Tijdelijk verblijf, zoals voor studie of het zoekjaar, telt voor die nationale vergunning in beginsel niet mee.

Tijdelijke verblijfsdoelen zijn onder meer studie, het zoekjaar voor afgestudeerden, au pair, uitwisseling, seizoenarbeid en medische behandeling. Niet-tijdelijk zijn onder meer arbeid in loondienst, verblijf als kennismigrant of als zelfstandige, en verblijf bij een partner die Nederlander is of zelf een niet-tijdelijke vergunning heeft.

Wat doet een referent?

De referent is de persoon of organisatie die belang heeft bij uw verblijf en daarvoor tegenover de IND verantwoordelijk is. Bij gezinshereniging is dat uw partner of familielid, bij studie de onderwijsinstelling en bij werk de werkgever.

De referent dient de aanvraag vaak zelf in en toont aan dat aan de voorwaarden is voldaan. Voor werkgevers en onderwijsinstellingen bestaat de erkend referent. Erkenning geeft een veel snellere procedure, omdat de IND grotendeels afgaat op de verklaring van de referent. Daar staan plichten tegenover: een informatieplicht bij wijzigingen, een administratieplicht en een zorgplicht. De IND controleert daarop en kan de erkenning intrekken. Wat dat toezicht inhoudt, leest u in ons artikel over erkenning als referent.

Voor u als aanvrager is dit geen bijzaak. Verliest uw werkgever zijn erkenning, of komt uw referent zijn verplichtingen niet na, dan raakt dat direct uw verblijfsrecht. Vraag bij een baanaanbod dus na of de werkgever erkend referent is en wat er geldt als het dienstverband eindigt.

Welke inkomenseis geldt bij een aanvraag?

De referent moet zelfstandig, duurzaam en voldoende inkomen hebben. Voor gezinshereniging met een partner is dat van 1 juli tot en met 31 december 2026 een bruto maandloon van 2.337,00 euro zonder vakantiegeld (2.523,96 euro inclusief vakantiegeld).

Zelfstandig betekent zonder bijstand. Duurzaam betekent dat het inkomen op het moment van de aanvraag nog minstens een jaar beschikbaar is. Voldoende wordt gemeten aan het normbedrag dat de IND twee keer per jaar publiceert, per 1 januari en per 1 juli. Dat normbedrag is gekoppeld aan het wettelijk minimumloon en verandert daarom mee.

Voor kennismigranten gelden hogere salariscriteria. Van 1 juli tot en met 31 december 2026 is dat 5.942,00 euro bruto per maand voor wie dertig jaar of ouder is, 4.357,00 euro voor wie jonger is dan dertig, en 3.122,00 euro als verlaagd criterium voor recent afgestudeerden. Voor de Europese blauwe kaart geldt 5.942,00 euro, of het verlaagde criterium van 4.754,00 euro. Omdat deze bedragen elk halfjaar wijzigen, controleert u ze vlak voor het indienen op de website van de IND.

Over de inkomenseis ontstaat in de praktijk de meeste discussie, vooral over tijdelijke contracten, uitzendwerk en inkomen uit een eigen onderneming. Het Unierecht vraagt bij gezinshereniging bovendien om een individuele afweging, zodat een strikte toepassing van het normbedrag niet altijd houdbaar is. Waar de grenzen liggen, leest u in ons artikel over gezinshereniging en de inkomenseis.

Welke documenten hebt u nodig?

Dat hangt af van het verblijfsdoel, maar de kern is altijd gelijk: een geldig paspoort, bewijs van het verblijfsdoel, bewijs van het inkomen van de referent en documenten over uw burgerlijke staat en familieband. Buitenlandse akten moeten gelegaliseerd zijn of een apostille hebben, en vertaald zijn door een beëdigde vertaler.

Bij gezinshereniging hoort daar in veel gevallen het basisexamen inburgering in het buitenland bij, dat u aflegt bij de Nederlandse ambassade voordat u naar Nederland komt. Voor sommige nationaliteiten en situaties gelden vrijstellingen. Laat dat vooraf beoordelen, want een gemiste vrijstelling kost maanden.

Voor een aantal nationaliteiten geldt ook de plicht om een tbc-onderzoek te ondergaan. Bij de aanvraag tekent u een antecedentenverklaring, waarin u opgeeft of u ergens bent veroordeeld. Een onjuiste antecedentenverklaring geldt als het verstrekken van onjuiste gegevens en kan leiden tot weigering of latere intrekking van de vergunning.

Twee dingen bepalen of het misgaat. Een onvolledige aanvraag die u na een verzoek van de IND niet aanvult, wordt niet in behandeling genomen of afgewezen, en de betaalde leges krijgt u dan niet terug. En elke aanvulling die de IND moet opvragen, verlengt de wachttijd. Investeer daarom liever tijd in het dossier dan in snel indienen.

Hoe lang mag de IND over uw aanvraag doen?

Voor een reguliere verblijfsvergunning, ook via de TEV-procedure, is de wettelijke beslistermijn negentig dagen. Voor studie en wetenschappelijk onderzoek is dat zestig dagen en voor een vergunning voor onbepaalde tijd zes maanden.

De termijn begint op de dag waarop de IND de aanvraag ontvangt. Is nader onderzoek nodig, dan kan de IND de termijn verlengen tot in totaal maximaal zes maanden voor reguliere aanvragen. Dat gebeurt bijvoorbeeld als documenten in het land van herkomst moeten worden geverifieerd of als er twijfel is over de gestelde familieband. Voor aanvragen via een erkend referent is de feitelijke behandelduur vaak veel korter.

Wat doet u als de IND te laat beslist?

Stuur de IND een schriftelijke ingebrekestelling en stel daarna beroep in wegens niet tijdig beslissen. Een dwangsom krijgt u niet meer: die is in het vreemdelingenrecht per 15 april 2025 afgeschaft.

De afschaffing van de bestuurlijke dwangsom geldt zowel voor asielzaken als voor reguliere aanvragen. Na de ingebrekestelling heeft de IND nog twee weken. Beslist de IND dan nog niet, dan kunt u beroep instellen bij de rechtbank. De rechtbank kan de IND een termijn opleggen om alsnog te beslissen. Wachten helpt niet; in gebreke stellen wel.

Wat kost een aanvraag?

De IND rekent leges die per verblijfsdoel verschillen en elk jaar per 1 januari worden aangepast. De actuele bedragen staan op de website van de IND; ga niet af op oudere publicaties.

U bent de leges ook kwijt als de aanvraag wordt afgewezen. Voor Turkse onderdanen geldt voor een aantal verblijfsdoelen een lager tarief. Dat volgt uit de standstillbepalingen in de associatieovereenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en Turkije, die het verzwaren van bestaande eisen en tarieven voor deze groep beperken.

In bijzondere gevallen kunt u vrijstelling van leges vragen. Dat kan bijvoorbeeld als u een beroep doet op artikel 8 EVRM en aantoonbaar geen inkomen hebt en het bedrag ook niet kunt lenen. Die drempel is hoog en vraagt om onderbouwing met stukken.

Wat regelt u na toekenning van de vergunning?

U haalt het verblijfsdocument op bij een IND-loket en schrijft zich in bij de gemeente. Controleer het document direct op uw gegevens, de einddatum en de aantekening over arbeid.

Neem bij het ophalen uw paspoort mee; de IND controleert uw identiteit voordat het document wordt uitgereikt. Uit de aantekening over arbeid blijkt of en onder welke voorwaarden u mag werken. Blijft u langer dan vier maanden, dan schrijft u zich binnen vijf dagen na aankomst in bij de gemeente waar u woont. Daarmee krijgt u een burgerservicenummer, dat u nodig hebt voor werk, een bankrekening en zorg.

Wie in Nederland woont, moet zich verzekeren voor zorgkosten. Voor een aantal groepen, onder wie gezinsmigranten, geldt een inburgeringsplicht. Moet u een tbc-onderzoek doen, dan gebeurt dat in de regel binnen drie maanden na ontvangst van de vergunning.

Wat gebeurt er als uw situatie verandert?

Uw vergunning is gekoppeld aan het doel waarvoor zij is verleend. Verandert dat doel, bijvoorbeeld door ontslag of het einde van een relatie, dan verandert uw verblijfsrecht mee.

Daarom hebben erkend referenten een informatieplicht: wijzigingen in het dienstverband, de studie of de gezinssituatie moeten zij aan de IND melden. Doet de referent dat niet, dan riskeert hij een bestuurlijke boete en loopt u het risico dat de vergunning wordt ingetrokken.

Eindigt uw dienstverband als kennismigrant, dan hebt u in beginsel drie maanden om een nieuwe werkgever te vinden die erkend referent is. Werd u op of na 22 mei 2026 werkloos en had u de vergunning twee jaar of langer, dan is die zoektermijn zes maanden. Dezelfde verruiming geldt voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting. De zoektermijn duurt nooit langer dan de resterende geldigheid van uw vergunning. Wat er verder speelt bij een baanwissel, leest u in ons artikel over overstappen van werkgever als kennismigrant.

Hebt u een vergunning voor verblijf bij uw partner, dan is die afhankelijk van de relatie. Het einde van de relatie kan een grond zijn voor intrekking. Onder voorwaarden hebt u recht op voortgezet verblijf, bijvoorbeeld na een aantal jaren huwelijk of samenwonen, of als er sprake was van huiselijk geweld. Wat dat betekent, leest u in ons artikel over echtscheiding en verblijfsrecht.

Wanneer kunt u een vergunning voor onbepaalde tijd aanvragen?

Na vijf jaar onafgebroken rechtmatig verblijf op grond van een niet-tijdelijk verblijfsdoel. U moet daarnaast voldoende en duurzaam inkomen hebben, geen gevaar vormen voor de openbare orde en het inburgeringsdiploma of een vrijstelling hebben.

Voor deze aanvraag geldt een beslistermijn van zes maanden. Naast de nationale vergunning bestaat de EU-verblijfsvergunning voor langdurig ingezetenen. Die berust op Europese regels en heeft als voordeel dat u zich onder voorwaarden ook in een andere lidstaat kunt vestigen. De verblijfseis is eveneens vijf jaar, maar niet elk verblijf telt volledig mee; verblijf voor studie telt bijvoorbeeld maar gedeeltelijk.

De derde route is naturalisatie. Dat is geen verblijfsvergunning, maar het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit, met eigen voorwaarden en in veel gevallen de plicht om afstand te doen van uw huidige nationaliteit. Welke keuze wanneer verstandig is, leest u in ons artikel over naturalisatie of een vergunning voor onbepaalde tijd.

Hoe maakt u bezwaar tegen een afwijzing?

Tegen een afwijzing van een reguliere aanvraag maakt u binnen vier weken bezwaar bij de IND. Daarna gelden voor beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Raad van State ook termijnen van vier weken.

Die termijn van vier weken staat in artikel 69 van de Vreemdelingenwet 2000 en wijkt af van de zes weken die in het bestuursrecht gebruikelijk zijn. De termijn wordt niet verlengd omdat u nog stukken zoekt. Bent u te laat, dan wordt uw bezwaar niet-ontvankelijk verklaard. U kunt wel binnen de termijn een bezwaarschrift indienen en de gronden later aanvullen.

Wordt het bezwaar ongegrond verklaard, dan kunt u in beroep bij de rechtbank. Volgens de Rechtspraak duurt zo een beroepsprocedure minimaal drie maanden en vaak langer dan zes maanden. Tegen de uitspraak van de rechtbank staat hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De stappen zelf beschrijven wij in ons artikel over het bezwaar- en beroepsproces bij de IND.

Bezwaar en beroep betekenen niet altijd dat u de uitkomst in Nederland mag afwachten. Mag dat niet, dan moet u de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening vragen om uitzetting te voorkomen. Wat wel en niet opschortende werking heeft, leest u in ons artikel over opschortende werking in het vreemdelingenrecht.

Laat een afwijzing altijd beoordelen voordat u opnieuw aanvraagt. Een tweede aanvraag met dezelfde stukken leidt tot dezelfde afwijzing. Soms is bezwaar de beste route, soms een nieuwe, beter onderbouwde aanvraag; dat hangt af van de reden van de afwijzing.

Dient u na een afwijzing toch een nieuwe aanvraag in, dan moet u volgens artikel 4:6 van de Algemene wet bestuursrecht nieuwe feiten of veranderde omstandigheden vermelden. Doet u dat niet, dan mag de IND de aanvraag afwijzen met een verwijzing naar het eerdere besluit.

Wat gebeurt er bij verblijf zonder vergunning?

Verblijf zonder geldige verblijfstitel is onrechtmatig en kan leiden tot een terugkeerbesluit en uitzetting. Daarbij kan een inreisverbod worden opgelegd dat voor het hele Schengengebied geldt.

Hoe lang dat inreisverbod duurt, hangt af van de omstandigheden. Onrechtmatig verblijf werkt bovendien door in latere aanvragen. De IND kijkt naar uw verblijfsgeschiedenis, en een periode zonder verblijfsrecht kan een vergunning voor onbepaalde tijd of naturalisatie in de weg staan, omdat daarvoor onafgebroken rechtmatig verblijf nodig is. Wacht dus niet tot uw vergunning is verlopen: dien een verlengingsaanvraag op tijd in.

Wat doet u als uw verblijfsdocument kwijt of gestolen is?

Doe eerst aangifte bij de politie. Vraag daarna bij de IND een nieuw document aan en stuur een kopie van de aangifte mee.

Bent u het document in het buitenland kwijtgeraakt, dan moet de aangifte in het Nederlands, Engels, Frans of Duits zijn opgesteld, of zijn vertaald. Vindt u het oude document later terug, dan levert u het in bij de IND.

Zo bereidt u de aanvraag voor

Bepaal eerst uw route en uw referent, maak daarna het dossier compleet en dien pas dan in. Houd na indiening de termijnen strak bij.

Stel vast of u mvv-plichtig bent en welk verblijfsdoel bij uw situatie past. Ga na wie referent is en of die aan de inkomens- of erkenningseisen voldoet. Verzamel de documenten en laat akten tijdig legaliseren en vertalen; dat kost in veel landen weken tot maanden. Reageer na indiening direct op verzoeken om aanvullende gegevens. Blijft een beslissing uit, stel de IND dan in gebreke. Volgt een afwijzing, laat die dan binnen enkele dagen beoordelen, want de bezwaartermijn van vier weken is snel voorbij.

Wat kunnen wij voor u doen bij een aanvraag voor een verblijfsvergunning?

Wij begeleiden u en uw referent van de keuze van het verblijfsdoel tot en met een eventuele procedure tegen de IND.

• Wij stellen vast of u mvv-plichtig bent en welk verblijfsdoel bij uw situatie past, inclusief de gevolgen voor een latere vergunning voor onbepaalde tijd.
• Wij toetsen het inkomen van de referent aan het normbedrag of salariscriterium dat op de datum van indiening geldt.
• Wij controleren het dossier vóór indiening op volledigheid, legalisatie en beëdigde vertalingen, zodat de IND niet om aanvulling hoeft te vragen.
• Wij stellen de IND in gebreke als de beslistermijn is verstreken en stellen daarna beroep in wegens niet tijdig beslissen.
• Wij dienen binnen de termijn van vier weken (artikel 69 Vreemdelingenwet 2000) bezwaar of beroep in en vragen zo nodig een voorlopige voorziening aan.

Samengevat

• Wie langer dan negentig dagen blijft en geen EU-, EER- of Zwitserse nationaliteit heeft, heeft een verblijfsvergunning van de IND nodig.
• Mvv-plichtigen vragen aan via de TEV-procedure, meestal gestart door de referent; de beslistermijn is negentig dagen, voor studie zestig dagen.
• Het verblijfsdoel en de inkomenseis bepalen uw kansen; normbedragen en salariscriteria wijzigen per 1 januari en 1 juli.
• Beslist de IND te laat, stel haar dan in gebreke; een dwangsom bestaat sinds 15 april 2025 niet meer.
• Tegen een afwijzing maakt u binnen vier weken bezwaar (artikel 69 Vreemdelingenwet 2000).

Veelgestelde vragen

Hulp bij uw verblijfsaanvraag

Law & More begeleidt aanvragen voor werk, studie en gezinshereniging, voert bezwaar- en beroepsprocedures en adviseert werkgevers over erkenning als referent. Meer over onze werkwijze leest u op onze pagina over de verblijfsvergunning.

Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina immigratie advocaat.