Zitting bij de rechtbank: hoe bereidt u zich voor op een mondelinge behandeling?

Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

U bereidt een zitting bij de rechtbank goed voor door de processtukken van beide partijen te kennen, nieuwe stukken binnen de termijn van het procesreglement in te dienen en de vragen van de rechter over de feiten te verwachten. In een civiele zaak is de zitting meestal een mondelinge behandeling (artikel 87 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Rv), waar de rechter vooral vragen stelt; het is geen tweede ronde om nieuwe argumenten aan te voeren.

Dit artikel gaat over civiele zaken, zoals geschillen over contracten, schade, huur of arbeid. Voor een strafzitting gelden andere regels.

Wat gebeurt er op een mondelinge behandeling?

De rechter gebruikt de mondelinge behandeling om partijen te horen, inlichtingen te vragen, een schikking te beproeven en het verdere verloop van de zaak te bespreken (artikel 87 Rv). Hij kent de processtukken al, dus u hoeft uw dagvaarding of verweer niet voor te lezen.

Meer over het verloop en de rol van de rechter leest u in ons artikel over de mondelinge behandeling. Hoe een procedure begint, staat in een civiele procedure starten.

Moet u zelf aanwezig zijn?

Ja, meestal wel. De rechter kan bevelen dat partijen in persoon verschijnen (artikel 87 lid 2 Rv). Voor een bedrijf komt iemand die de feiten kent en bevoegd is om over een schikking te beslissen.

Blijft u zonder goede reden weg, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht (artikel 88 Rv). Bij de rechtbank buiten de kantonsector voert uw advocaat het woord; bij de kantonrechter mag u zelf spreken.

Hoe bereidt u zich inhoudelijk voor?

Lees de dagvaarding, het verweer en alle producties opnieuw door en maak een tijdlijn. Bedenk welke feiten de tegenpartij betwist en welk bewijs u daarvoor heeft; wie stelt, moet bij betwisting bewijzen (artikel 150 Rv).

• Zet de belangrijkste data, bedragen en namen op één A4.
• Noteer de zwakke punten van uw zaak en een eerlijk, kort antwoord daarop.
• Bedenk vooraf onder welke voorwaarden u bereid bent te schikken.
• Bespreek met uw advocaat wie wat zegt en wanneer u zelf het woord neemt.

Rechters vragen vaak waarom iets niet eerder is gemeld, welk stuk een bewering onderbouwt en hoe u reageert op een standpunt van de tegenpartij. U bent verplicht de feiten volledig en naar waarheid te vertellen (artikel 21 Rv).

Tot wanneer kunt u nog stukken indienen?

Volgens de procesreglementen moeten nieuwe stukken in de regel uiterlijk tien dagen vóór de mondelinge behandeling bij de rechter en de wederpartij zijn. Kijk in de oproep van de rechtbank welke termijn geldt.

Stukken die te laat binnenkomen, kan de rechter weigeren als de tegenpartij daar onvoldoende op kan reageren. Neem op de zitting dus geen nieuwe producties mee zonder dat ze eerder zijn ingediend.

Wie zitten er in de zaal?

In een civiele zaak zijn dat de rechter (of drie rechters bij een meervoudige kamer), de griffier, de partijen en hun advocaten. De griffier maakt aantekeningen of een proces-verbaal van wat er wordt gezegd.

Civiele zittingen zijn in beginsel openbaar (artikel 27 Rv), maar de rechter kan de deuren sluiten om gewichtige redenen. Zaken over personen- en familierecht, zoals een echtscheiding, worden in de regel achter gesloten deuren behandeld. Wat een advocaat precies doet, leest u in wat doet een advocaat.

Wat regelt u praktisch voor de zittingsdag?

Kom ruim op tijd en neem een geldig identiteitsbewijs mee. Bij de ingang van het gerechtsgebouw is een beveiligingscontrole, en die kost tijd.

• De oproep met datum, tijd en zaaknummer.
• Een eigen set van alle processtukken en producties.
• Een notitieblok en pen.
• Een tolk, als u de Nederlandse taal onvoldoende beheerst; in civiele zaken regelt u die meestal zelf, overleg dit vooraf met de rechtbank.

Verzorgde kleding is verstandig, een pak is niet verplicht. Zet uw telefoon uit in de zaal. U spreekt de rechter aan met “meneer de rechter” of “mevrouw de rechter” en u spreekt alleen als u het woord krijgt.

Wat gebeurt er na de zitting?

Meestal noemt de rechter aan het eind de datum van de uitspraak, vaak enkele weken later; in een kort geding gaat het sneller. De rechter kan ook een tussenvonnis wijzen, bijvoorbeeld een bewijsopdracht of de benoeming van een deskundige.

Bereiken partijen op de zitting een schikking, dan kan die in een proces-verbaal worden vastgelegd; dat levert een executoriale titel op (artikel 87 lid 3 Rv). Bent u het niet eens met het eindvonnis, dan kunt u binnen drie maanden hoger beroep instellen (artikel 339 Rv), als het belang hoger is dan € 1.750 (artikel 332 Rv).

Waar let u op als u getuige bent?

• Een opgeroepen getuige is verplicht te verschijnen en de waarheid te zeggen (artikel 165 Rv).
• U legt de eed of belofte af voordat u verklaart (artikel 177 Rv).
• Een opzettelijk valse verklaring onder ede is meineed en strafbaar (artikel 207 Wetboek van Strafrecht).
• Bepaalde naasten, zoals echtgenoten en familieleden in de rechte lijn, en mensen met een beroepsgeheim mogen zich verschonen (artikel 165 lid 2 Rv).

Wat kunnen wij voor u doen bij een zitting bij de rechtbank?

Onze civiel recht advocaat bereidt u voor op de zitting en voert het woord.

• Wij nemen het dossier met u door en bespreken welke vragen de rechter kan stellen.
• Wij dienen aanvullende stukken in binnen de termijn van het procesreglement.
• Wij bereiden met u de schikkingsruimte voor.
• Wij voeren het woord en reageren op de tegenpartij.
• Wij beoordelen na de uitspraak of hoger beroep zinvol is en bewaken de termijn.

Samengevat

• De mondelinge behandeling dient om partijen te horen, vragen te stellen en een schikking te beproeven (artikel 87 Rv).
• Nieuwe stukken in de regel uiterlijk tien dagen voor de zitting indienen.
• De rechter kan uw persoonlijke verschijning bevelen (artikel 87 lid 2 Rv).
• Civiele zittingen zijn in beginsel openbaar; familiezaken meestal niet.
• Hoger beroep binnen drie maanden na het vonnis.

Veelgestelde vragen

Moet ik de rechter aanspreken met edelachtbare?

Dat is niet nodig. “Meneer de rechter” of “mevrouw de rechter” is in Nederland gebruikelijk en gepast.

Hoe lang duurt een mondelinge behandeling?

Dat hangt af van de zaak. De oproep van de rechtbank vermeldt meestal hoeveel tijd is ingepland; bij een gewone civiele zaak is dat vaak een tot twee uur.

Mag ik zelf iets zeggen als ik een advocaat heb?

Ja. De rechter stelt meestal ook vragen aan u als partij, omdat u de feiten het best kent (artikel 87 Rv). Spreek vooraf met uw advocaat af wanneer u het woord neemt.

Wat als ik op de zittingsdag ziek ben?

Meld dat zo snel mogelijk aan de rechtbank, zo nodig via uw advocaat. Uitstel is mogelijk, maar de rechter beslist daarover en verlangt een goede reden, zoals een medische verklaring.

Lees ook: kans op succes bij de rechter.