Advocaat: wat doet hij en wanneer heeft u er een nodig?

Gepubliceerd op 6 augustus 2025 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026

Een advocaat adviseert u over uw rechten, onderhandelt namens u en staat u bij in procedures bij de rechter. In de meeste civiele zaken bij de rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad bent u zelfs verplicht een advocaat in te schakelen; bij de kantonrechter en in strafzaken niet, al is bijstand daar vaak verstandig.

Het werk in de rechtszaal is maar een klein deel van het vak. Het grootste deel speelt zich af aan tafel en op papier: meekijken bij contracten, brieven schrijven, onderhandelen en voorkomen dat een conflict uit de hand loopt. Hieronder leest u wat een advocaat precies doet, wanneer u er een nodig hebt en hoe de kosten worden berekend.

Wat is een advocaat precies?

Een advocaat is een jurist die is ingeschreven bij de Nederlandse Orde van Advocaten en door de rechtbank is beëdigd. Alleen wie zo is ingeschreven, mag volgens artikel 9a van de Advocatenwet de titel advocaat voeren.

Voordat een advocaat aan het werk mag, legt hij bij de rechtbank de eed of belofte af. Dat staat in artikel 3 van de Advocatenwet. De eerste drie jaar werkt een nieuwe advocaat als advocaat-stagiaire onder begeleiding van een ervaren patroon.

Een advocaat moet zich houden aan strenge gedragsregels. Hij heeft een geheimhoudingsplicht: wat u hem vertelt, blijft tussen u beiden. Hij moet onafhankelijk zijn en mag geen tegenstrijdige belangen behartigen. De deken van de Orde houdt toezicht. Bent u ontevreden, dan kunt u een klacht indienen bij de deken; de tuchtrechter kan een advocaat een maatregel opleggen.

Wat mag u van uw advocaat verwachten?

Bij de start van de zaak legt de advocaat de opdracht schriftelijk vast. Daarin staat wat hij voor u gaat doen, hoe de kosten worden berekend en wie uw zaak behandelt. Zo weet u vooraf waar u aan toe bent.

Tijdens de zaak houdt de advocaat u op de hoogte en overlegt hij over belangrijke beslissingen, zoals het accepteren van een schikkingsvoorstel. Elk advocatenkantoor moet een klachtenregeling hebben. Bent u ontevreden over de dienstverlening of de declaratie, dan kunt u daar eerst terecht. Komt u er samen niet uit, dan kan een geschil over de dienstverlening vaak worden voorgelegd aan een onafhankelijke geschillencommissie.

Welke taken voert een advocaat uit?

Een advocaat adviseert, onderhandelt, procedeert en bepaalt samen met u de strategie. Welke taak voorop staat, hangt af van de fase waarin uw zaak zich bevindt.

Het werk begint bijna altijd met advies. De advocaat zoekt uit wat de wet zegt, hoe rechters in vergelijkbare zaken hebben geoordeeld en hoe sterk uw positie is. Pas daarna volgt de keuze tussen onderhandelen en procederen. Een goede advocaat vertaalt de regels naar een concreet plan dat past bij wat u wilt bereiken.

Hoe werkt dat bij een dreigend ontslag?

Bij een dreigend ontslag beoordeelt de advocaat eerst uw positie en probeert hij tot een regeling te komen voordat de rechter eraan te pas komt.

Een werknemer krijgt van zijn werkgever te horen dat hij moet vertrekken. De advocaat stapt dan niet direct naar de rechter. Eerst beoordeelt hij of er een geldige ontslaggrond is en hoe sterk de werknemer staat.

Daarna volgt vaak een onderhandeling over een vaststellingsovereenkomst, met afspraken over de einddatum, de transitievergoeding en eventueel een extra vergoeding. Volgens artikel 7:670b BW heeft de werknemer na ondertekening nog veertien dagen bedenktijd. Pas als praten niets oplevert, komt een procedure bij de kantonrechter in beeld. Meer hierover leest u op onze pagina over arbeidsrecht.

Hoe voorkomt een advocaat een rechtszaak?

Door u vooraf te adviseren en bij een conflict eerst te onderhandelen. Een procedure kost tijd, geld en energie, dus een advocaat zoekt meestal eerst naar een oplossing buiten de rechtszaal.

Waarom laat u een contract nakijken voordat u tekent?

Zo ontdekt u nadelige bepalingen voordat u eraan gebonden bent.

Veel problemen ontstaan door een contract dat u niet goed hebt laten nakijken. Een advocaat leest een arbeidsovereenkomst, huurcontract of koopovereenkomst mee voordat u tekent. Hij wijst u op bepalingen die later nadelig kunnen uitpakken, zoals een concurrentiebeding, een boeteclausule of een beperking van aansprakelijkheid.

Voor ondernemers geldt hetzelfde. Denk aan algemene voorwaarden voor een webshop, een aandeelhoudersovereenkomst of de overname van een bedrijf. Een zorgvuldig opgesteld contract voorkomt discussie achteraf. Op onze pagina over ondernemingsrecht leest u hoe wij bedrijven hierbij helpen. Bij de koop of huur van een woning of bedrijfspand kunt u terecht bij onze vastgoedrechtadvocaten.

Waarom eerst onderhandelen bij een conflict?

Is er toch een conflict, dan is onderhandelen vaak de snelste route. Een advocaat staat op afstand van de emoties en kan uw standpunt zakelijk en onderbouwd verwoorden. Dat vergroot de kans op een schikking die voor beide partijen werkbaar is.

Neem een verbouwing die misgaat. De aannemer levert gebrekkig werk en weigert te herstellen. Uw advocaat stelt de aannemer eerst schriftelijk in gebreke en geeft hem een redelijke termijn om het werk alsnog goed uit te voeren. Blijft herstel uit, dan volgt een onderhandeling over een schadevergoeding of over herstel door een andere aannemer op kosten van de eerste. Pas als dat niets oplevert, volgt een procedure.

Wanneer bent u verplicht een advocaat in te schakelen?

In civiele zaken bij de rechtbank, bij het gerechtshof en bij de Hoge Raad kunt u niet zonder advocaat procederen. Bij de kantonrechter mag u uw zaak zelf voeren of u laten bijstaan door een gemachtigde die geen advocaat is.

Welke zaken bij de kantonrechter horen, staat in artikel 93 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Dat zijn vorderingen tot en met 25.000 euro, en daarnaast zaken over arbeid, huur, consumentenkoop en consumentenkrediet, ongeacht het bedrag. Gaat het om een ander geschil boven de 25.000 euro, dan komt de zaak bij de rechtbank en is een advocaat verplicht.

Een advocaat is in ieder geval verplicht bij:

• een echtscheiding: het verzoek tot echtscheiding moet altijd door een advocaat worden ingediend, ook als u het samen eens bent;
• een geldvordering of ander geschil bij de rechtbank dat niet onder de kantonrechter valt;
• hoger beroep bij het gerechtshof, ook als de zaak in eerste aanleg bij de kantonrechter liep;
• cassatie bij de Hoge Raad.

In al deze gevallen is de vraag dus niet of u een advocaat nodig hebt, maar welke advocaat het beste bij uw zaak past. Voor zaken rond scheiding, kinderen en alimentatie kunt u terecht bij onze familierechtadvocaten.

Heeft u in een strafzaak een advocaat nodig?

In het strafrecht is een advocaat niet verplicht, maar u hebt wel recht op een advocaat. Als verdachte mag u volgens artikel 28c van het Wetboek van Strafvordering voorafgaand aan het eerste politieverhoor een advocaat raadplegen.

Wordt u aangehouden en in verzekering gesteld, dan krijgt u een piketadvocaat toegewezen als u niet zelf een advocaat kiest. Ook als u een dagvaarding of strafbeschikking ontvangt, is het verstandig snel juridisch advies te vragen. De termijnen om te reageren zijn kort. Meer daarover leest u op onze pagina over strafrecht.

Wanneer is een advocaat verstandig?

Een advocaat is verstandig als er veel op het spel staat, de regels ingewikkeld zijn of de verhoudingen verstoord zijn. Ook als het wettelijk niet hoeft, voorkomt tijdig advies vaak fouten die later moeilijk te herstellen zijn.

Denk aan de volgende situaties:

• uw werkgever wil van u af of legt u een vaststellingsovereenkomst voor;
• u wordt verdacht van een strafbaar feit of bent opgeroepen voor verhoor;
• u staat op het punt een belangrijk contract te tekenen of een bedrijf te kopen;
• er ontstaat onenigheid over een erfenis of over de verdeling van een nalatenschap;
• een huurder, verhuurder of aannemer komt afspraken niet na.

Een advocaat kijkt met een zakelijke blik naar uw situatie. Dat helpt vooral als u er zelf emotioneel bij betrokken bent. Hebt u letselschade opgelopen, dan verwijzen wij u door naar een gespecialiseerd letselschadeadvocaat. Wij behandelen in die gevallen alleen de arbeidsrechtelijke kant, zoals re-integratie en ontslag bij ziekte.

Hoe verloopt een traject bij een advocaat?

Een traject verloopt meestal in vier stappen: kennismaking en analyse, strategie, uitvoering en afronding. Die vaste volgorde zorgt ervoor dat u bij elke fase weet wat u kunt verwachten.

Stap 1: u legt uw situatie voor

U legt uw situatie uit en deelt de relevante stukken, zoals contracten, brieven en e-mails. De advocaat stelt gerichte vragen en zoekt naar de juridische kern van het probleem. Het doel is een volledig beeld van de feiten, uw positie en wat u wilt bereiken.

Op basis daarvan krijgt u een eerlijke inschatting van uw kansen en risico’s. Een goede advocaat belooft geen uitkomst, maar schetst wat haalbaar is en wat het kan kosten.

Stap 2: de advocaat stelt een plan van aanpak op

Samen met u stelt de advocaat een plan van aanpak op. Daarin staat welke stappen worden gezet, in welke volgorde, en wat de verwachte doorlooptijd en kosten zijn. Vaak is de eerste stap een brief aan de wederpartij en volgt pas daarna een eventuele procedure.

Het plan is geen vast document. Verandert de situatie, bijvoorbeeld omdat de wederpartij een voorstel doet, dan past de advocaat de aanpak in overleg met u aan.

Stap 3 en 4: de advocaat voert de zaak uit en rondt haar af

In de uitvoeringsfase handelt de advocaat namens u. Hij voert de correspondentie met de wederpartij, onderhandelt over een regeling, stelt processtukken op zoals een dagvaarding of verweerschrift, en staat u bij tijdens de zitting.

U wordt tussentijds op de hoogte gehouden van elke belangrijke ontwikkeling. De zaak eindigt met een schikking, een uitspraak van de rechter of een afgerond advies. De advocaat bespreekt het resultaat met u en legt uit of er nog vervolgstappen mogelijk zijn, zoals hoger beroep. Hoe wij dit bij Law & More aanpakken, leest u op de pagina waarom kiezen voor Law & More.

Wat kost een advocaat?

De kosten hangen af van de afspraak die u met het kantoor maakt: meestal een uurtarief of een vaste prijs. Een advocaat moet u vooraf duidelijk informeren over de manier waarop hij zijn kosten berekent.

Bij een uurtarief betaalt u voor de tijd die de advocaat aan uw zaak besteedt. Vraag bij de start een inschatting van het aantal uren, zodat u weet waar u ongeveer aan toe bent. Bij een vaste prijs spreekt u vooraf een totaalbedrag af voor een omschreven opdracht, bijvoorbeeld het opstellen van een contract of het beoordelen van een vaststellingsovereenkomst.

No cure no pay, waarbij u alleen betaalt als er een resultaat is, is voor advocaten in beginsel niet toegestaan. De Nederlandse Orde van Advocaten staat een resultaatgerelateerde beloning alleen onder strikte voorwaarden toe in letsel- en overlijdensschadezaken. Voor die zaken verwijzen wij u naar een letselschadespecialist.

Wie betaalt de kosten als u wint?

Wint u een procedure, dan veroordeelt de rechter de wederpartij meestal in de proceskosten. Die vergoeding is een vast bedrag volgens het zogeheten liquidatietarief en dekt vaak maar een deel van uw werkelijke advocaatkosten.

Hebt u een rechtsbijstandverzekering, kijk dan in uw polis wat die dekt. Bij een gerechtelijke procedure mag u in beginsel zelf een advocaat kiezen, al kan de verzekeraar de vergoeding van externe kosten beperken.

Wanneer betaalt de overheid mee aan uw advocaat?

Hebt u een laag inkomen en weinig vermogen, dan betaalt de overheid een groot deel van de kosten. Dit heet gefinancierde rechtsbijstand, ook wel een toevoeging of pro deo.

Voor de beoordeling kijkt de Raad voor Rechtsbijstand naar uw inkomen en vermogen van twee jaar geleden. De advocaat vraagt de toevoeging voor u aan bij de Raad voor Rechtsbijstand. U betaalt dan alleen een eigen bijdrage, die afhangt van uw inkomen. Law & More werkt niet op basis van gefinancierde rechtsbijstand. Komt u daarvoor in aanmerking, dan kunt u via de Raad een advocaat vinden die toevoegingszaken aanneemt.

Wat kunnen wij voor u doen als u een advocaat zoekt?

Wij helpen particulieren en ondernemers van het eerste advies tot en met een eventuele procedure.

• Wij bekijken in een eerste gesprek uw stukken en geven een eerlijke inschatting van uw positie, de risico’s en de kosten.
• Wij lezen contracten mee voordat u tekent, zoals een arbeidsovereenkomst, huurcontract of aandeelhoudersovereenkomst.
• Wij voeren namens u de correspondentie en de onderhandelingen met de wederpartij, bijvoorbeeld over een vaststellingsovereenkomst.
• Wij procederen voor u bij de kantonrechter, de rechtbank en het gerechtshof, ook in zaken waarin een advocaat verplicht is.
• Wij staan u bij als verdachte, van het eerste politieverhoor tot de zitting.
• Wij spreken vooraf een uurtarief of vaste prijs met u af en houden u op de hoogte van de kosten.

Samengevat

• Een advocaat adviseert, onderhandelt, procedeert en bepaalt samen met u de strategie; het meeste werk gebeurt buiten de rechtszaal.
• Bij de rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad is een advocaat in civiele zaken verplicht, net als bij een echtscheiding.
• Bij de kantonrechter (tot en met 25.000 euro, en in arbeids-, huur- en consumentenzaken) mag u zelf procederen.
• In een strafzaak is een advocaat niet verplicht, maar u hebt recht op overleg met een advocaat voor het eerste verhoor.
• De kosten worden meestal per uur of als vaste prijs afgesproken; bij een laag inkomen kunt u gefinancierde rechtsbijstand krijgen.

Veelgestelde vragen over advocaten

Law & More adviseert en procedeert voor particulieren en ondernemers in onder meer arbeidsrecht, ondernemingsrecht, familierecht, vastgoedrecht en strafrecht.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.