Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026
U start een civiele procedure meestal met een dagvaarding die een deurwaarder aan de wederpartij betekent, met minimaal een week tussen betekening en de eerste roldatum (artikel 114 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Bij de kantonrechter (onder meer zaken tot € 25.000, arbeid en huur) mag u zelf procederen; bij de rechtbank is een advocaat verplicht.
Na de dagvaarding volgen de conclusie van antwoord, in de regel een mondelinge behandeling en daarna het vonnis. Sommige zaken, zoals ontbinding van een arbeidsovereenkomst of een echtscheiding, begint u niet met een dagvaarding maar met een verzoekschrift. Hieronder leest u stap voor stap hoe een procedure verloopt, welke termijnen gelden en wat het kost. Wilt u weten wanneer u een advocaat nodig heeft, lees dan onze pagina over de advocaat voor de civiele procedure.
Inhoudsopgave
Wat doet u voordat u een procedure start?
Stel de wederpartij eerst schriftelijk in gebreke of stuur een sommatie met een redelijke termijn, en verzamel uw bewijs. De rechter verwacht dat u vóór de procedure heeft geprobeerd het geschil op te lossen.
Een ingebrekestelling is vaak nodig om de wederpartij in verzuim te brengen (artikel 6:82 Burgerlijk Wetboek). Zonder verzuim kunt u in veel gevallen geen schadevergoeding vorderen. Bewaar daarnaast het contract, de facturen, e-mails en foto’s die uw standpunt onderbouwen. Een schikking of mediation kan sneller en goedkoper zijn; is de zaak spoedeisend, dan is een kort geding soms de betere route.
Welke rechter is bevoegd?
De kantonrechter behandelt vorderingen tot en met € 25.000 en, ongeacht het bedrag, onder meer zaken over arbeid, huur, consumentenkoop en consumentenkrediet (artikel 93 Rv). Alle andere civiele zaken gaan naar de civiele kamer van de rechtbank.
Bij de kantonrechter mag u zelf procederen of u laten bijstaan door een gemachtigde. Bij de rechtbank is procesvertegenwoordiging door een advocaat verplicht (artikel 79 Rv). Welke rechtbank bevoegd is, hangt in de regel af van de woonplaats van de gedaagde (artikel 99 Rv). In zaken over arbeid en huur kan ook de rechter van de plaats van het werk of het gehuurde bevoegd zijn.
Hoe werkt de dagvaarding en de betekening?
De dagvaarding is het processtuk waarin u uw vordering en de onderbouwing daarvan aan de gedaagde en de rechter voorlegt. Een deurwaarder brengt de dagvaarding officieel bij de gedaagde; dat heet betekening.
De dagvaarding moet onder meer uw eis, de gronden daarvan, het verweer van de wederpartij voor zover bekend en de bewijsmiddelen noemen (artikel 111 Rv). De deurwaarder betekent de dagvaarding aan de gedaagde in persoon of aan diens woonplaats (artikel 46 Rv). Treft de deurwaarder daar niemand aan, dan laat hij het afschrift in een gesloten envelop achter (artikel 47 Rv).
Tussen de betekening en de eerste roldatum moet ten minste een week zitten als de gedaagde in Nederland woont (artikel 114 Rv). Woont de gedaagde in het buitenland, dan gelden langere termijnen. Daarna dient u de dagvaarding vóór de roldatum in bij de rechtbank. Doet u dat niet op tijd, dan vervalt de procedure en moet u opnieuw dagvaarden (artikel 125 Rv).
Hoe verloopt de procedure na de dagvaarding?
Na de dagvaarding dient de gedaagde een conclusie van antwoord in. Daarna bepaalt de rechter in de regel een mondelinge behandeling (artikel 87 Rv); een schriftelijke ronde van repliek en dupliek volgt alleen als de rechter die toestaat (artikel 132 Rv).
- Roldatum: de gedaagde verschijnt, zelf of via een advocaat. Verschijnt hij niet, dan kan de rechter verstek verlenen en de vordering toewijzen, tenzij die onrechtmatig of ongegrond voorkomt (artikel 139 Rv).
- Conclusie van antwoord: de gedaagde reageert op de dagvaarding en voert verweer. Meestal krijgt hij daarvoor zes weken, met de mogelijkheid van uitstel. Lees meer over de conclusie van antwoord.
- Mondelinge behandeling: partijen geven hun standpunten toe aan de rechter, die vragen stelt en vaak ook een schikking verkent. Meer hierover leest u in ons artikel over de mondelinge behandeling.
- Eventueel repliek en dupliek: alleen als de rechter een tweede schriftelijke ronde nodig vindt. Eerst reageert de eiser (repliek), daarna de gedaagde (dupliek).
- Bewijs: betwist de gedaagde feiten, dan kan de rechter een partij opdragen die te bewijzen, bijvoorbeeld met getuigen of een deskundige (artikel 150 Rv).
- Vonnis: de rechter beslist over de vordering en de proceskosten.
Wat kost een civiele procedure?
U betaalt griffierecht, de kosten van de deurwaarder en, als u er een inschakelt, uw advocaat. Wint u, dan veroordeelt de rechter de wederpartij in de regel in de proceskosten, maar die vergoeding dekt meestal niet alle kosten (artikel 237 Rv).
Het griffierecht hangt af van de rechter, de waarde van de vordering en of u particulier of organisatie bent. In 2026 betaalt een particulier bij de kantonrechter bijvoorbeeld € 265 voor een vordering tussen € 5.000 en € 12.500, en bij de rechtbank € 1.414 voor een vordering tot € 100.000. Een organisatie betaalt meer; voor mensen met een laag inkomen geldt een verlaagd tarief van € 93. De vergoeding voor de advocaat berekent de rechter met het liquidatietarief, een vast bedrag per proceshandeling.
Wat gebeurt er na het vonnis?
Bent u het niet eens met het vonnis, dan kunt u binnen drie maanden hoger beroep instellen bij het gerechtshof (artikel 339 Rv). Bij een vordering van € 1.750 of minder is hoger beroep niet mogelijk (artikel 332 Rv).
In hoger beroep beoordeelt het hof de zaak opnieuw. U mag nieuwe feiten, stellingen en bewijs aanvoeren, maar in beginsel alleen in de eerste conclusie: de memorie van grieven of de memorie van antwoord. Later aangevoerde grieven of nieuwe stellingen laat het hof in de regel buiten beschouwing (de zogenoemde tweeconclusieregel, artikel 347 Rv).
Werd het vonnis bij verstek gewezen, dan kan de gedaagde in verzet komen, in de regel binnen vier weken (artikel 143 Rv). Betaalt de verliezende partij niet, dan kan een deurwaarder het vonnis ten uitvoer leggen, bijvoorbeeld door beslag op een bankrekening of loon. Vaak is het vonnis uitvoerbaar bij voorraad, zodat dat ook kan terwijl het hoger beroep loopt. Meer leest u over de executie van een vonnis.
Waar let u op als u een procedure start?
Zorg dat uw vordering, uw bewijs en uw termijnen op orde zijn voordat de deurwaarder de dagvaarding betekent. Wat niet in de dagvaarding staat, moet u later alsnog onderbouwen.
- Controleer of de wederpartij in verzuim is en of de vordering niet is verjaard (meestal vijf jaar, artikelen 3:307 en 3:310 BW).
- Kies de juiste rechter: kantonrechter of rechtbank, en de juiste plaats.
- Noem in de dagvaarding het verweer dat u kent en de bewijsmiddelen die u heeft (artikel 111 Rv).
- Reken griffierecht, deurwaarderskosten en advocaatkosten mee, en schat in of de wederpartij kan betalen.
Waar let u op als u gedagvaard wordt?
Neem een dagvaarding altijd serieus: verschijnt u niet, dan kan de rechter de vordering bij verstek toewijzen. Noteer direct de roldatum en de rechter die de zaak behandelt.
- Controleer de roldatum en of u een advocaat nodig heeft (verplicht bij de rechtbank).
- Verzamel uw stukken en zet uw verweer op een rij voor de conclusie van antwoord.
- Overweeg of u een tegenvordering (eis in reconventie) heeft; die moet u bij de conclusie van antwoord instellen.
- Kijk of een schikking mogelijk is voordat de proceskosten oplopen. Zie ook ons artikel over een dagvaarding ontvangen.
Wat kunnen wij voor u doen bij een civiele procedure?
Onze advocaten civiel recht begeleiden eisers en gedaagden van de eerste sommatie tot en met de executie van het vonnis.
- Wij beoordelen uw kansen en kosten vooraf en sturen de ingebrekestelling of sommatie.
- Wij stellen de dagvaarding op en zorgen via de deurwaarder voor tijdige betekening en indiening (artikelen 111, 114 en 125 Rv).
- Wij stellen de conclusie van antwoord op, eventueel met een eis in reconventie.
- Wij bereiden u voor op de mondelinge behandeling en treden daar namens u op.
- Wij beoordelen het vonnis en stellen zo nodig binnen drie maanden hoger beroep in (artikel 339 Rv).
Samengevat
- Een civiele procedure begint meestal met een dagvaarding die een deurwaarder minimaal een week voor de roldatum betekent (artikel 114 Rv).
- De kantonrechter behandelt zaken tot € 25.000 en onder meer arbeid en huur; bij de rechtbank is een advocaat verplicht.
- Na de conclusie van antwoord volgt in de regel een mondelinge behandeling; repliek en dupliek alleen als de rechter dat bepaalt.
- Hoger beroep stelt u binnen drie maanden in; nieuwe feiten voert u in beginsel aan in de eerste conclusie in hoger beroep.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een civiele procedure?
Dat verschilt per rechter en per zaak. Een eenvoudige kantonzaak kan binnen enkele maanden een vonnis opleveren; bij de rechtbank met bewijslevering duurt het vaak een jaar of langer.
Kan ik zonder advocaat een procedure starten?
Bij de kantonrechter wel: u mag zelf procederen of een gemachtigde inschakelen. Bij de rechtbank en het gerechtshof is een advocaat verplicht (artikel 79 Rv).
Wat gebeurt er als de gedaagde niet reageert?
Dan kan de rechter verstek verlenen en de vordering toewijzen, tenzij die onrechtmatig of ongegrond voorkomt (artikel 139 Rv). De gedaagde kan daarna in de regel binnen vier weken in verzet komen.
Wat is het verschil tussen een dagvaarding en een verzoekschrift?
Met een dagvaarding roept u de wederpartij op voor de rechter; een verzoekschrift dient u zelf in bij de rechtbank. De wet bepaalt welke procedure u volgt, bijvoorbeeld een verzoekschrift bij echtscheiding of ontbinding van een arbeidsovereenkomst.
