Gepubliceerd op 4 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026
Een mondelinge behandeling is de zitting in een civiele zaak waarop partijen met de rechter in gesprek gaan, meestal na de dagvaarding en het schriftelijke antwoord. In eerste aanleg is zo’n zitting de regel (artikel 87 Rv), maar in cassatie bij de Hoge Raad bestaat er geen recht op een mondelinge behandeling.
Op de mondelinge behandeling licht u uw standpunt toe, stelt de rechter vragen en wordt vaak onderzocht of een schikking mogelijk is. Hieronder leest u wanneer een mondelinge behandeling plaatsvindt, hoe u zich voorbereidt en wat er op de zitting gebeurt.
Inhoudsopgave
Wat is een mondelinge behandeling?
De mondelinge behandeling is de zitting waarop de rechter partijen hoort over hun geschil. In de dagvaardingsprocedure vindt die plaats na de conclusie van antwoord, op grond van artikel 87 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv).
Vroeger heette deze zitting de comparitie na antwoord. De mondelinge behandeling heeft drie doelen: de rechter verzamelt informatie over de zaak, hij onderzoekt of partijen het samen kunnen oplossen, en hij bespreekt hoe de procedure verder gaat. Lees meer over het begin van een procedure in ons artikel een civiele procedure starten.
Wanneer vindt een mondelinge behandeling plaats?
In de dagvaardingsprocedure bij de rechtbank en de kantonrechter bepaalt de rechter na het antwoord in de regel een mondelinge behandeling. Ziet hij daar vanaf, dan kan een partij er alsnog om vragen; de rechter mag dat verzoek alleen gemotiveerd afwijzen.
Ook in verzoekschriftprocedures, bijvoorbeeld over ontbinding van een arbeidsovereenkomst of in familiezaken, is een mondelinge behandeling de normale gang van zaken. In een kort geding is er altijd een zitting; daar is het hele geding in feite één mondelinge behandeling. In het bestuursrecht gelden eigen regels; zie ons artikel over de bestuursrechtelijke procedure.
Hoe bereidt u zich voor op de zitting?
Lees de dagvaarding, het antwoord en alle stukken nog eens goed door en bepaal welke drie of vier punten voor u het belangrijkst zijn. Nieuwe stukken stuurt u ruim vóór de zitting in, binnen de termijn van het procesreglement van de rechtbank.
- Controleer in de oproeping datum, tijd, zaal en of u in persoon moet verschijnen.
- Stuur aanvullende stukken op tijd in; stukken die te laat komen, kan de rechter buiten beschouwing laten.
- Bedenk vooraf onder welke voorwaarden u bereid bent tot een schikking.
- Neem uw identiteitsbewijs en een geordende set van alle processtukken mee.
Heeft u een advocaat, bespreek dan vooraf wie wat zegt en welke vragen de rechter waarschijnlijk stelt. Bent u gedagvaard en weet u nog niet hoe u moet reageren, lees dan eerst ons artikel civiele dagvaarding ontvangen.
Hoe verloopt de mondelinge behandeling?
De rechter opent de zitting, vat de zaak kort samen en geeft partijen het woord. Daarna stelt de rechter vragen, vaak eerst aan de partijen zelf en dan aan de advocaten.
In veel zaken mag de advocaat kort een standpunt toelichten, binnen de spreektijd die de rechter of het procesreglement toestaat. Het gesprek met de partijen zelf staat centraal: de rechter wil horen wat er volgens u is gebeurd. Een zitting duurt meestal één tot twee uur, afhankelijk van de zaak. Van de zitting wordt een proces-verbaal opgemaakt. U spreekt de rechter gewoon aan met “meneer de rechter” of “mevrouw de rechter”.
Wat gebeurt er als partijen een schikking treffen?
Komen partijen op de zitting tot overeenstemming, dan legt de rechter de afspraken vast in een proces-verbaal. Dat proces-verbaal kan net als een vonnis ten uitvoer worden gelegd.
De rechter mag een schikking voorstellen of partijen daartoe aansporen, maar mag niemand dwingen. Een voorlopig oordeel van de rechter op de zitting is geen uitspraak; het geeft alleen een indicatie. Wilt u eerst bedenktijd, dan kunt u vragen om de zaak kort aan te houden.
Wat gebeurt er na de mondelinge behandeling?
Na de zitting doet de rechter schriftelijk uitspraak, meestal binnen enkele weken; de datum hoort u op de zitting. Soms volgt eerst een tussenvonnis, bijvoorbeeld met een bewijsopdracht of een getuigenverhoor.
Tegen het eindvonnis kunt u in de meeste zaken binnen drie maanden hoger beroep instellen bij het gerechtshof (artikel 339 Rv). Ook in hoger beroep kan het hof een mondelinge behandeling houden. Partijen kunnen in hoger beroep daarnaast vragen om een pleidooi; zo’n verzoek mag alleen in uitzonderlijke gevallen worden geweigerd, bijvoorbeeld als het in strijd is met een goede procesorde.
Is er een mondelinge behandeling in cassatie?
Nee. In cassatie bij de Hoge Raad bestaat geen recht op een mondelinge behandeling; de procedure is in beginsel schriftelijk en partijen lichten hun standpunten schriftelijk toe via hun cassatieadvocaat (artikel 412 Rv).
De Hoge Raad oordeelt niet opnieuw over de feiten, maar alleen of het hof het recht juist heeft toegepast en zijn beslissing voldoende heeft gemotiveerd. Daarom is een gesprek over de feiten, zoals op een mondelinge behandeling, in cassatie niet aan de orde. Vaak brengt eerst een advocaat-generaal een conclusie uit, een advies aan de Hoge Raad.
Wat kunnen wij voor u doen bij een mondelinge behandeling?
Onze advocaten civiel recht bereiden de zitting met u voor en staan u bij in de rechtszaal.
- Wij lezen het dossier door en bepalen welke punten u op de zitting moet toelichten.
- Wij sturen aanvullende stukken in binnen de termijn van het procesreglement.
- Wij bereiden u voor op de vragen die de rechter waarschijnlijk stelt.
- Wij voeren op de zitting het woord en beoordelen ter plekke een schikkingsvoorstel.
- Wij vragen een mondelinge behandeling aan als de rechter daar zonder goede reden van afziet, en beoordelen na het vonnis of hoger beroep binnen drie maanden zinvol is.
Samengevat
- De mondelinge behandeling is de civiele zitting na het antwoord (artikel 87 Rv), vroeger comparitie genoemd.
- De rechter verzamelt informatie, onderzoekt een schikking en bespreekt het vervolg.
- Een schikking op de zitting wordt vastgelegd in een proces-verbaal dat kan worden uitgevoerd.
- In cassatie bij de Hoge Raad is er geen recht op een mondelinge behandeling.
Veelgestelde vragen
Moet ik zelf aanwezig zijn bij de mondelinge behandeling?
Meestal wel. De rechter kan bevelen dat partijen in persoon verschijnen, en wil vaak de partijen zelf horen. Bij een bedrijf verschijnt iemand die van de zaak op de hoogte is en mag beslissen over een schikking.
Wie zijn er aanwezig bij de zitting?
De rechter, een griffier die aantekeningen maakt, de partijen en hun advocaten of gemachtigden. Soms zijn er getuigen of deskundigen. Zittingen zijn in beginsel openbaar.
Kan ik tegen de uitkomst van een mondelinge behandeling in beroep gaan?
Niet tegen de zitting zelf, wel tegen het vonnis dat erop volgt. Hoger beroep stelt u in binnen drie maanden na de uitspraak.
Wat als ik op de zitting niet aanwezig kan zijn?
Vraag zo snel mogelijk schriftelijk om uitstel, met een goede reden, zoals ziekte. Blijft u zonder bericht weg, dan kan de rechter daar conclusies aan verbinden.
