Het Nederlandse stroomnet zit vol. Op steeds meer plekken kunnen bedrijven niet zomaar een zwaardere aansluiting krijgen, en netbeheerders zoeken naar manieren om de bestaande capaciteit zo slim mogelijk te benutten. Een van die manieren is congestiemanagement: de netbeheerder betaalt afnemers en producenten een vergoeding wanneer zij op drukke momenten tijdelijk minder stroom afnemen of opwekken dan hun contract toestaat. Zo ontstaat er lucht op het net.
De vraag die in een recente uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (2 juni 2026) centraal stond, is of die verplichting ook mag worden opgelegd aan eigenaren van een gesloten distributiesysteem. Voor veel grote bedrijventerreinen, industriële complexen en haven- en chemielocaties is dat een relevante vraag, want zij beheren vaak hun eigen interne stroomnet.
Wat is een gesloten distributiesysteem?
Een gesloten distributiesysteem, kortweg GDS, is een privaat stroomnet binnen bijvoorbeeld een industrieterrein of bedrijvenpark. De ondernemingen op dat terrein zijn niet rechtstreeks aangesloten op het openbare net, maar op het interne net van de GDS-beheerder. Dat is geen gewone netbeheerder: voor een gesloten distributiesysteem geldt een ontheffing op grond van de Energiewet, en de regels van de Netcode zijn er maar beperkt op van toepassing. Het GDS neemt zelf, als geheel, stroom af van het openbare net en verdeelt die intern.
Waar ging de zaak over?
De gezamenlijke netbeheerders stelden voor om de verplichting rond congestiemanagement uit te breiden naar GDS-beheerders. De ACM nam dat voorstel over en wijzigde de Netcode in twee besluiten. Het lastige is dat een GDS-beheerder zelf nauwelijks iets te bieden heeft: zijn net bestaat uit kabels en transformatoren, niet uit installaties die flexibel meer of minder stroom kunnen leveren. Die flexibiliteit zit bij de bedrijven die op het gesloten distributiesysteem zijn aangesloten. De nieuwe regels verplichten de GDS-beheerder daarom om afspraken te maken met zijn aangeslotenen, zodat hij toch aan zijn verplichting kan voldoen. Bij niet-nakoming staan bovendien financiële sancties: een bedrag per megawatt gecontracteerd transportvermogen voor elke periode dat niet aan de verplichting wordt voldaan.
Brancheorganisatie VEMW stapte naar het College met drie bezwaren: de regels zouden in strijd zijn met het wettelijke systeem, ze zouden onuitvoerbaar zijn, en ze zouden de veiligheid van het net in gevaar brengen.
Wat oordeelde het College?
Op alle drie de punten geeft het College de ACM gelijk.
Over het systeem van de wet oordeelt het College dat de verplichtingen zich uitsluitend richten tot de GDS-beheerder in zijn rol van afnemer op het openbare net. Ze werken niet door naar de bedrijven die op het gesloten distributiesysteem zijn aangesloten, en leggen die bedrijven dus ook niets op. De ACM treedt daarmee niet in de bijzondere, beschermde positie van het gesloten distributiesysteem. Dat een gesloten distributiesysteem afhankelijk is van zijn aangeslotenen maakt dit niet anders.
Over de uitvoerbaarheid stelt het College vast dat de verplichting geen absolute verplichting is. De Netcode bevat een uitzondering: kan een GDS-beheerder feitelijk geen bijdrage leveren, dan moet hij dat schriftelijk en onderbouwd melden bij de netbeheerder. Is levering werkelijk onmogelijk, dan is ook geen financiële sanctie verschuldigd. Dat een GDS-beheerder moet kunnen uitleggen waarom hij niet kan leveren, vindt het College redelijk en logisch, omdat de netbeheerder anders niet kan controleren of de opgegeven reden klopt.
Over de veiligheid en betrouwbaarheid van het net wijst het College op de kerntaak van iedere netbeheerder om zijn net veilig en betrouwbaar te beheren. Die taak blijft voorop staan. Een GDS-beheerder hoeft niet mee te werken aan congestiemanagement als dat de veiligheid van zijn net in gevaar brengt, mits hij dat schriftelijk onderbouwt.
De slotsom: het beroep is ongegrond en de gewijzigde Netcode blijft in stand.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor ondernemingen met een gesloten distributiesysteem is de boodschap dat zij niet om congestiemanagement heen kunnen, maar dat de verplichting wel met waarborgen is omkleed. Het is verstandig om nu al in kaart te brengen welke flexibiliteit binnen het terrein beschikbaar is en welke afspraken daarvoor met de aangeslotenen nodig zijn. Even belangrijk is het goed documenteren van situaties waarin meedoen feitelijk niet kan of de veiligheid van het net zou raken: juist die schriftelijke onderbouwing is de sleutel om een financiële sanctie te voorkomen.
De uitspraak past in een bredere lijn waarin de toezichthouder steeds meer partijen betrekt bij het oplossen van de netcongestie. Wie een eigen net beheert, doet er goed aan tijdig te beoordelen wat dat concreet voor de eigen organisatie betekent.
Heeft u vragen over de gevolgen van deze uitspraak voor uw situatie, of over de afspraken die u met uw aangeslotenen zou moeten maken? Onze advocaten energierecht denken graag met u mee.
Veelgestelde vragen
Wat is een gesloten distributiesysteem (GDS)?
Een GDS is een privaat stroomnet binnen bijvoorbeeld een industrieterrein, haven- of chemielocatie of bedrijvenpark. De bedrijven op dat terrein zijn niet rechtstreeks aangesloten op het openbare net, maar op het interne net van de GDS-beheerder. Voor een gesloten distributiesysteem geldt een ontheffing op grond van de Energiewet, waardoor de regels van de Netcode er maar beperkt op van toepassing zijn.
Wat is congestiemanagement?
Congestiemanagement is een manier om de schaarse transportcapaciteit op een vol stroomnet beter te benutten. De netbeheerder betaalt afnemers en producenten een vergoeding wanneer zij op drukke momenten tijdelijk minder stroom afnemen of opwekken dan hun contract toestaat. Zo ontstaat er ruimte op het net zonder dat dit fysiek hoeft te worden uitgebreid.
Moet mijn GDS verplicht meedoen aan congestiemanagement?
Ja. Met de gewijzigde Netcode, die het College in stand heeft gelaten, kan een GDS-beheerder worden verplicht een bijdrage te leveren aan het oplossen van congestie. Omdat een gesloten distributiesysteem zelf geen flexibiliteit heeft, houdt die verplichting in dat de beheerder afspraken maakt met de bedrijven die op zijn net zijn aangesloten.
Wat als mijn GDS feitelijk geen flexibiliteit kan leveren?
De verplichting is geen absolute verplichting. Kan een GDS-beheerder feitelijk geen bijdrage leveren, dan moet hij dat schriftelijk en onderbouwd melden bij de netbeheerder. Is levering werkelijk onmogelijk, dan is ook geen financiële sanctie verschuldigd. De onderbouwing is hierbij cruciaal: zonder uitleg kan de netbeheerder niet beoordelen of de reden legitiem is.
Welke financiële sancties gelden er bij niet-nakoming?
De Netcode kent twee bedragen, afhankelijk van het type verplichting: € 1,25 per MW gecontracteerd transportvermogen voor elke onbalansverrekeningsperiode dat niet aan de verplichting wordt voldaan, en € 120 per MW per dag in geval van capaciteitsbeperking. Deze sancties zijn niet verschuldigd als sprake is van overmacht of als is gebleken dat een bijdrage feitelijk niet mogelijk is.
Geldt de verplichting ook voor de bedrijven die op mijn GDS zijn aangesloten?
Nee. Het College oordeelt uitdrukkelijk dat de verplichtingen zich uitsluitend richten tot de GDS-beheerder in zijn rol van afnemer op het openbare net. Ze leggen de aangeslotenen op het gesloten distributiesysteem rechtstreeks niets op. Wel zal de GDS-beheerder in de praktijk afspraken met hen moeten maken om aan zijn eigen verplichting te kunnen voldoen.
Kan ik weigeren als de veiligheid van mijn net in gevaar komt?
De kerntaak van iedere netbeheerder om zijn net veilig en betrouwbaar te beheren blijft voorop staan. Een GDS-beheerder hoeft niet mee te werken aan congestiemanagement als dat de veiligheid en betrouwbaarheid van zijn net in gevaar zou brengen, mits hij dat schriftelijk onderbouwt.
Wat moet ik nu doen als GDS-beheerder?
Het is verstandig om in kaart te brengen welke flexibiliteit binnen het terrein beschikbaar is en welke afspraken daarvoor met de aangeslotenen nodig zijn. Leg daarnaast situaties waarin meedoen feitelijk niet kan of de veiligheid raakt zorgvuldig schriftelijk vast. Juist die onderbouwing bepaalt of u een financiële sanctie kunt voorkomen.
