Wordt een adviesplichtig besluit genomen voordat de ondernemingsraad advies heeft kunnen uitbrengen, dan is dat besluit niet vanzelf nietig of vernietigbaar. De weg loopt via een beroep van de ondernemingsraad bij de Ondernemingskamer, die kan oordelen dat de ondernemer bij afweging van de betrokken belangen niet in redelijkheid tot zijn besluit kon komen. Pas daarna komen intrekking, ongedaanmaking of een uitvoeringsverbod in beeld.
In dit artikel leest u wat de wettelijke hoofdregels zijn rondom het adviesrecht van de ondernemingsraad, welke uitzonderingen gelden en welke stappen u kunt nemen:
- bij welke besluiten advies moet worden gevraagd;
- wanneer de aanvraag moet worden gedaan;
- wat er in de adviesaanvraag moet staan;
- wat de opschortingstermijn van een maand inhoudt;
- wanneer de ondernemingsraad naar de Ondernemingskamer kan;
- wat het verschil is met het instemmingsrecht.
Wanneer is advies verplicht
Het adviesrecht staat in artikel 25 van de Wet op de ondernemingsraden. Het gaat om belangrijke besluiten van financieel-economische of organisatorische aard, waaronder:
- overdracht van de zeggenschap over de onderneming of een onderdeel daarvan;
- het vestigen van, overnemen van of afstoten van de zeggenschap over een andere onderneming;
- beëindiging van de werkzaamheden van de onderneming of van een belangrijk onderdeel;
- belangrijke inkrimping, uitbreiding of andere wijziging van de werkzaamheden;
- belangrijke wijziging in de organisatie of in de verdeling van bevoegdheden;
- wijziging van de plaats waar de onderneming haar werkzaamheden uitoefent;
- het groepsgewijs werven of inlenen van arbeidskrachten;
- belangrijke investeringen, het aantrekken van belangrijk krediet en het verstrekken van belangrijk krediet of zekerheid;
- het invoeren of wijzigen van een belangrijke technologische voorziening;
- het verstrekken van een adviesopdracht aan een deskundige buiten de onderneming over een van deze onderwerpen.
Het woord belangrijk doet hier het werk. Of een besluit belangrijk is, hangt af van de gevolgen voor de onderneming en voor het personeel, en niet alleen van het bedrag.
Twee misverstanden zijn hardnekkig. Het adviesrecht ziet niet alleen op besluiten die arbeidsplaatsen kosten: ook een wijziging van de organisatie, van rapportagelijnen, van bevoegdheden of van leidinggevende posities kan onder de onderdelen over wijziging van de werkzaamheden en wijziging van de organisatie vallen, ook als er niemand weggaat. En bij het groepsgewijs werven of inlenen van arbeidskrachten is ieder voorgenomen besluit adviesplichtig; een beperking tot ongebruikelijke of uitzonderlijke inleen vindt geen steun in de wet.
Benoeming en ontslag van een bestuurder
Daarnaast bestaat een eigen adviesrecht bij de voorgenomen benoeming of het voorgenomen ontslag van een bestuurder van de onderneming (artikel 30 WOR). Ook hier geldt dat het advies moet worden gevraagd op een moment waarop het nog wezenlijke invloed kan hebben.
Wordt dat adviesrecht geschonden, dan leidt dat niet zonder meer tot vernietigbaarheid van het ontslagbesluit langs de weg van artikel 2:15 BW. De actie wegens schending van het adviesrecht komt toe aan de ondernemingsraad, niet aan de bestuurder zelf.
Het moment
Het advies moet worden gevraagd op een tijdstip waarop het nog van wezenlijke invloed kan zijn op het te nemen besluit. Dat is de kern van de regeling en tegelijk het punt waarop het in de praktijk het vaakst misgaat.
Het criterium is niet of er al iets op papier staat, maar of het advies nog wezenlijke invloed kan hebben. Een getekende intentieovereenkomst of transactiedocument is wel een sterke aanwijzing dat de besluitvorming feitelijk al vastligt, en daarmee dat de aanvraag te laat komt.
Besluitvorming in fasen is toegestaan. Een deelbesluit kan later afzonderlijk adviesplichtig zijn, mits die fasering de medezeggenschap niet uitholt: het mag er niet op neerkomen dat de wezenlijke keuzes in een eerdere fase al onomkeerbaar zijn gemaakt.
Bij een transactie betekent dit in de praktijk dat u het adviestraject inplant vóór ondertekening, of tekent onder de opschortende voorwaarde dat de ondernemingsraad is geraadpleegd.
Wat er in de adviesaanvraag hoort
Artikel 25 lid 3 WOR bepaalt wat er in de aanvraag hoort: een overzicht van de beweegredenen voor het besluit, van de gevolgen die het naar verwachting heeft voor de werknemers, en van de maatregelen die naar aanleiding daarvan worden genomen. Daarnaast geldt de algemene informatieplicht van artikel 31 WOR: de ondernemer verstrekt de gegevens die de raad redelijkerwijs nodig heeft voor een behoorlijke vervulling van zijn taak. Dat is meer dan een besluitbeschrijving, maar het betekent niet dat ieder denkbaar detail vooraf op tafel moet liggen.
Een aanvraag die de personele gevolgen en de maatregelen niet noemt, is onvolledig. De wet kent geen vaste adviestermijn. Beslissend is of de ondernemingsraad, gelet op alle omstandigheden, een redelijke termijn en voldoende informatie heeft gehad. De ondernemer is daarbij primair verantwoordelijk voor een ordelijk traject; een onvolledige aanvraag werkt door in de vraag of de termijn redelijk was.
Voor de ondernemingsraad geldt het spiegelbeeld: breng uw vragen, bezwaren en klachten over de aanvraag op in het advies zelf. Bezwaren die pas bij de Ondernemingskamer worden aangevoerd, kunnen buiten beschouwing blijven, behoudens feiten die u toen niet kende of wezenlijke gebreken in de adviesaanvraag.
De procedure
De ondernemer vraagt schriftelijk advies.
Er volgt ten minste één overlegvergadering waarin het voorgenomen besluit wordt besproken.
De ondernemingsraad brengt schriftelijk advies uit. Dat kan positief zijn, positief onder voorwaarden, of negatief.
De ondernemer deelt zijn besluit zo spoedig mogelijk schriftelijk mee. Wijkt het besluit af van het advies, dan motiveert hij waarom. Die motivering moet inhoudelijk en concreet ingaan op de bezwaren uit het advies. Wat niet hoeft: elk argument afzonderlijk aanvaarden, of een alternatief van de ondernemingsraad overnemen. De ondernemer mag zich baseren op de argumenten die hij valide acht, zolang hij op het advies ingaat.
Wijkt het besluit af van het advies, dan mag het besluit gedurende een maand niet worden uitgevoerd. Die opschortingstermijn geeft de ondernemingsraad de gelegenheid naar de Ondernemingskamer te gaan. De raad kan van die termijn afzien.
Naar de Ondernemingskamer
De ondernemingsraad kan binnen een maand na de mededeling van het besluit beroep instellen bij de Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam (artikel 26 WOR).
Is er helemaal geen advies gevraagd, dan is er ook geen mededeling waaraan de termijn kan worden opgehangen. De termijn begint dan te lopen op het moment waarop duidelijk is dat geen advies zal worden gevraagd, of dat het besluit al is genomen. De ondernemer is daarbij verantwoordelijk voor heldere en ondubbelzinnige communicatie: onduidelijkheid daarover komt voor zijn rekening.
De toets is marginaal: de vraag is of de ondernemer bij afweging van alle betrokken belangen in redelijkheid tot zijn besluit heeft kunnen komen. De Ondernemingskamer beoordeelt dus niet of het besluit het beste besluit was, en respecteert de beleidsvrijheid van de ondernemer.
Die toets gaat wel over de besluitvorming als geheel: de timing en de volledigheid van de aanvraag, de daadwerkelijke invloed die de raad kon uitoefenen, de belangenafweging, de motivering, de inhoudelijke reactie op het advies en de onderzochte gevolgen voor het personeel. Het is dus niet zo dat alleen het proces telt; het is de combinatie die wordt gewogen, waarbij ook meeweegt welk concreet gevolg een gebrek heeft gehad.
Wordt het beroep gegrond verklaard, dan kan de Ondernemingskamer de ondernemer opdragen het besluit geheel of gedeeltelijk in te trekken en aangewezen gevolgen ongedaan te maken, en kan zij verbieden handelingen ter uitvoering van het besluit te verrichten. Zij kan ook voorlopige voorzieningen treffen, bijvoorbeeld hangende de procedure. Rechten die derden inmiddels te goeder trouw hebben verworven, worden daardoor niet aangetast. Schadevergoeding aan individuele werknemers hoort er niet bij; dat loopt via het arbeidsrecht.
Naast het beroep bestaat de algemene nalevingsroute bij de kantonrechter (artikel 36 WOR). Een verzoek dat ziet op artikel 25 is echter niet-ontvankelijk wanneer over hetzelfde besluit beroep bij de Ondernemingskamer is ingesteld.
Adviesrecht en instemmingsrecht zijn niet hetzelfde
Het adviesrecht ziet op besluiten over de onderneming: organisatie, zeggenschap, investeringen. De ondernemer mag afwijken van het advies, mits gemotiveerd, en de raad kan naar de Ondernemingskamer.
Het instemmingsrecht (artikel 27 WOR) ziet op regelingen over het personeel: arbeidstijden, beoordeling, verzuim, privacy en gegevensverwerking. Zonder instemming is het besluit nietig, mits de raad zich daarop tijdig beroept. De ondernemer kan dan aan de kantonrechter vervangende toestemming vragen.
Bij een reorganisatie kunnen beide samenlopen: het besluit tot reorganisatie is adviesplichtig, terwijl onderdelen van de uitwerking instemmingsplichtig kúnnen zijn. Of dat zo is, hangt af van het concrete onderwerp en van de regeling waarop het besluit betrekking heeft; een sociaal plan of een selectiesystematiek is niet per definitie instemmingsplichtig. Beoordeel bij samenloop beide bevoegdheden apart.
Welk orgaan, en wie mag erbij
Is er een centrale ondernemingsraad of een groepsondernemingsraad, ga dan eerst na welk orgaan bevoegd is: het adviesrecht ligt bij het orgaan dat de betrokken onderneming of ondernemingen vertegenwoordigt. Bij kleinere ondernemingen kan een personeelsvertegenwoordiging aan de orde zijn, met een eigen, beperktere regeling.
Zowel de ondernemer als de ondernemingsraad kan deskundigen uitnodigen voor het overleg wanneer dat redelijkerwijs nodig is voor de taakvervulling (artikel 23a WOR).
Ten slotte kunnen bij schriftelijke overeenkomst of bij collectieve regeling extra bevoegdheden aan de ondernemingsraad worden toegekend (artikel 32 WOR). Controleer dus altijd of er bovenwettelijke afspraken gelden voordat u de wettelijke lijst als uitputtend beschouwt.
Stappenplan voor de ondernemer
- Bepaal vroeg of het besluit onder artikel 25 valt, en zo ja, plan het adviestraject in vóór de besluitvorming.
- Stel een adviesaanvraag op met de beweegredenen, de personele gevolgen en de maatregelen.
- Verstrek de onderliggende stukken die de raad nodig heeft.
- Voer ten minste één overlegvergadering en leg de vragen en antwoorden vast.
- Ga in de motivering inhoudelijk en concreet in op de bezwaren uit het advies. U hoeft niet elk argument over te nemen.
- Houd de opschortingstermijn van een maand aan wanneer u afwijkt.
- Voer het besluit pas uit nadat die termijn is verstreken of de raad daarvan heeft afgezien.
Veelgemaakte fouten in de praktijk
Advies vragen nadat de intentieovereenkomst of de koopovereenkomst is getekend.
Een adviesaanvraag indienen zonder de personele gevolgen en de maatregelen te beschrijven.
Het besluit uitvoeren tijdens de opschortingstermijn, bijvoorbeeld door alvast ontslagaanvragen in te dienen.
De afwijking van het advies motiveren met één algemene zin, zonder in te gaan op de bezwaren.
Als ondernemingsraad bezwaren bewaren voor de procedure in plaats van ze in het advies op te nemen.
De ondernemingsraad informeren in plaats van adviseren, en dat als adviestraject presenteren.
Vergeten dat een adviesopdracht aan een externe deskundige over een adviesplichtig onderwerp zelf al adviesplichtig is.
Veelgestelde vragen
Moet ik advies vragen bij een aandelenoverdracht?
Overdracht van de zeggenschap over de onderneming is adviesplichtig. Bij een aandelentransactie wijzigt de zeggenschap, dus in de regel geldt het adviesrecht.
Wat gebeurt er als ik het advies naast me neerleg?
Dat mag, mits u inhoudelijk motiveert waarom en op de bezwaren ingaat. Wijkt het besluit af van het advies, dan geldt een opschortingstermijn van een maand en kan de ondernemingsraad naar de Ondernemingskamer.
Is het besluit ongeldig als ik geen advies heb gevraagd?
Niet automatisch. Er is geen wettelijke nietigheid zoals bij het instemmingsrecht. De ondernemingsraad moet in beroep bij de Ondernemingskamer, die kan oordelen dat u niet in redelijkheid tot het besluit kon komen en vervolgens intrekking of een uitvoeringsverbod kan bevelen.
Toetst de Ondernemingskamer of mijn besluit goed is?
Nee, de toets is marginaal: of u bij afweging van alle belangen in redelijkheid tot het besluit heeft kunnen komen. Beoordeeld wordt wel de besluitvorming als geheel, dus ook de belangenafweging, de motivering en de onderzochte personele gevolgen.
Kan de ondernemingsraad schadevergoeding vragen voor werknemers?
Nee. De Ondernemingskamer kan het besluit aantasten en de uitvoering verbieden. Individuele aanspraken van werknemers lopen langs de arbeidsrechtelijke weg.
Wat is het verschil met instemmingsrecht?
Adviesrecht gaat over besluiten aangaande de onderneming, instemmingsrecht over regelingen aangaande het personeel. Zonder instemming is een besluit nietig; van een advies mag gemotiveerd worden afgeweken.
Onze dienstverlening
Wij beoordelen of een voorgenomen besluit adviesplichtig is, stellen de adviesaanvraag op en begeleiden het overleg en de motivering. Ook staan wij ondernemingsraden bij die te laat of onvolledig zijn betrokken, en voeren wij de procedure bij de Ondernemingskamer. Onze advocaten in Eindhoven en Amsterdam werken daarbij samen vanuit het arbeidsrecht en het ondernemingsrecht. Neem gerust contact met ons op.
Deze informatie geeft algemene voorlichting en is geen advies over een individuele situatie. Of een besluit adviesplichtig is, of de aanvraag tijdig en volledig was en welk gevolg een gebrek heeft, hangt af van de aard en de omvang van het besluit, het verloop van het traject en de concrete gevolgen daarvan. De tekst is inhoudelijk gecontroleerd op 16 augustus 2026 aan de hand van de Wet op de ondernemingsraden.
