Beleidsregel

Een beleidsregel is een door een bestuursorgaan vastgestelde algemene regel over de afweging van belangen, de vaststelling van feiten of de uitleg van wettelijke voorschriften bij het gebruik van een eigen bevoegdheid. Zij maakt de uitoefening van die bevoegdheid voorspelbaar en toetsbaar.

Wettelijke basis

Artikel 1:3 lid 4 Awb bevat de definitie. Titel 4.3 Awb regelt de vaststelling en de werking: artikel 4:81 geeft de bevoegdheid tot vaststelling, artikel 4:82 maakt het mogelijk bij de motivering van een besluit naar de beleidsregel te verwijzen, en artikel 4:84 bevat de inherente afwijkingsbevoegdheid. Die laatste bepaling is de kern: het bestuursorgaan handelt overeenkomstig de beleidsregel, tenzij dat voor een of meer belanghebbenden gevolgen zou hebben die wegens bijzondere omstandigheden onevenredig zijn in verhouding tot de doelen van de regel. Beleidsregels moeten worden bekendgemaakt; een niet gepubliceerde regel bindt niet.

Hoe het in de praktijk werkt

Beleidsregels komen voor bij subsidies, boetes, vergunningen, handhaving en het sluiten van panden. Zij zijn een dubbelzijdig instrument: zij beschermen tegen willekeur, maar leiden ook tot standaardbeslissingen. Wie zich tegen zo’n beslissing verzet, doet er goed aan niet de regel zelf te bestrijden maar de bijzondere omstandigheden van het geval te benadrukken, want dat is de ingang die artikel 4:84 biedt.

Waar het misgaat

Bestuursorganen passen de beleidsregel toe zonder te motiveren waarom er geen aanleiding was af te wijken, terwijl de betrokkene wel bijzondere omstandigheden had aangevoerd. Een tweede fout is het hanteren van een interne werkinstructie die feitelijk als beleidsregel werkt maar niet is gepubliceerd. Ten derde voeren betrokkenen bijzondere omstandigheden pas in beroep aan, terwijl die in bezwaar hadden moeten worden onderbouwd.