Gratie is het geheel of gedeeltelijk kwijtschelden, verminderen of omzetten van een straf die de strafrechter definitief heeft opgelegd. De Koning verleent gratie bij koninklijk besluit, na advies van de rechter die de straf oplegde (artikel 122 Grondwet en de Gratiewet). De veroordeling zelf blijft bestaan; alleen de uitvoering van de straf verandert.
Inhoudsopgave
Wanneer krijgt u gratie?
Gratie is een uitzondering en wordt zelden verleend. Artikel 2 van de Gratiewet noemt twee gronden. De eerste is een omstandigheid waarmee de rechter geen of onvoldoende rekening heeft gehouden of kon houden, en die tot een andere straf zou hebben geleid. De tweede is dat met de uitvoering van de straf redelijkerwijs geen doel meer wordt gediend.
Voorbeelden zijn een ernstige ziekte of een sterk veranderde levenssituatie na het vonnis. Volgens Justis geldt: hoe zwaarder de straf, hoe kleiner de kans op gratie.
Voor welke straffen kunt u gratie vragen?
Gratie is mogelijk voor straffen die een Nederlandse strafrechter heeft opgelegd, zoals een gevangenisstraf, een taakstraf of een rijontzegging. Bij een geldboete kan dat alleen als de boete hoger is dan 340 euro. De straf moet onherroepelijk zijn. Zolang hoger beroep of cassatie mogelijk is, kiest u dus eerst die route.
Hoe verloopt een gratieverzoek?
U dient het verzoek in op het formulier van Justis, onderdeel van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het verzoek moet ondertekend zijn en de redenen vermelden. Ontbreken gegevens, dan krijgt u volgens artikel 3 Gratiewet 6 weken om die aan te vullen. Bewijs van de bijzondere omstandigheden voegt u direct bij.
De minister vraagt daarna advies aan de rechter die de straf oplegde en zo nodig aan het openbaar ministerie (artikelen 4 tot en met 6 Gratiewet). Is dat advies negatief, dan kan de minister het verzoek zelf afwijzen. Dat geldt niet bij een straf van 6 jaar of meer of bij een verdeeld advies; dan beslist de Koning.
Wordt de straf uitgesteld tijdens het gratieverzoek?
Niet automatisch. Als het verzoek in behandeling wordt genomen, kan de minister beslissen dat de straf tijdelijk niet wordt uitgevoerd tot de beslissing er is. U moet er dus rekening mee houden dat u de straf al moet ondergaan of betalen terwijl het verzoek loopt.
Veelgestelde vragen
Verdwijnt de veroordeling uit mijn strafblad na gratie?
Nee. Gratie verandert het vonnis niet en de veroordeling blijft in de justitiële documentatie staan. Dat kan van belang zijn voor een verklaring omtrent het gedrag.
Kan gratie onder voorwaarden worden verleend?
Ja. Volgens artikel 13 Gratiewet kan de Koning voorwaarden stellen, zoals onbetaalde arbeid, betaling van een geldbedrag aan de staat of vergoeding van de schade. Wie de voorwaarden niet naleeft, riskeert intrekking van de gratie.
Verwante begrippen
Onze strafrechtadvocaten beoordelen of een gratieverzoek kans maakt en welke onderbouwing daarvoor nodig is. Wilt u weten wat dit voor uw situatie betekent? Plan een gratis kennismakingsgesprek.