Heterdaad

Laatst bijgewerkt op 27 oktober 2026

Er is sprake van heterdaad als een strafbaar feit wordt ontdekt terwijl het wordt gepleegd, of direct nadat het is gepleegd. Dat staat in artikel 128 Wetboek van Strafvordering (Sv). Bij heterdaad mag iedereen de verdachte aanhouden, ook een burger (artikel 53 Sv).

Wettelijke basis

Artikel 128 lid 1 Sv geeft de definitie. Het gaat om het moment van ontdekking, niet om het moment van het feit. Volgens lid 2 duurt de heterdaadsituatie niet langer dan kort na de ontdekking. Wie uren later wordt gevonden, is in de regel niet meer op heterdaad betrapt.

Artikel 53 Sv regelt de aanhouding op heterdaad. Lid 1 geeft iedereen die bevoegdheid. Een burger moet de verdachte meteen overdragen aan de politie, samen met wat hij bij de verdachte heeft gevonden (lid 3). De politie brengt de verdachte naar een hulpofficier of officier van justitie (lid 2).

Buiten heterdaad is aanhouden beperkter. Dan mag alleen de officier van justitie aanhouden, of bij spoed de politie. Bovendien moet het gaan om een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 54 Sv).

Hoe het in de praktijk werkt

Na de aanhouding beoordeelt de (hulp)officier van justitie of de verdachte langer vast moet blijven voor onderzoek (artikel 56a Sv). Daarna volgen verhoor, eventueel inverzekeringstelling, of heenzending.

Heterdaadzaken zijn vaak eenvoudig te bewijzen. Het OM handelt ze daarom geregeld snel af, bijvoorbeeld met snelrecht of een strafbeschikking. Bij winkeldiefstal houdt vaak een beveiliger de verdachte aan en belt daarna de politie.

Waar het misgaat

Voor burgers: de bevoegdheid om aan te houden is geen vrijbrief voor geweld. U mag alleen het geweld gebruiken dat nodig is om de verdachte vast te houden. Te veel geweld kan leiden tot een zaak tegen uzelf, bijvoorbeeld voor mishandeling (artikel 300 Sr). Noodweer (artikel 41 Sr) is alleen een verweer bij een ogenblikkelijke aanval.

Ook de persoon kan verkeerd zijn. Wie de verkeerde aanhoudt, kan aansprakelijk zijn. Draag de verdachte daarom direct over aan de politie en ga zelf niet fouilleren of verhoren.

Voor verdachten: heterdaad betekent niet dat het bewijs vaststaat. Ook dan blijft u het recht houden om te zwijgen en een advocaat te raadplegen voor het verhoor. Klopt de aanhouding niet, bijvoorbeeld omdat er geen heterdaad meer was, dan kan dat een vormverzuim opleveren.

Verwante begrippen

Zie ook staandehouding en aanhouding, inverzekeringstelling, noodweer en vormverzuim.

Onze strafrechtadvocaten staan verdachten en slachtoffers bij in zaken over aanhouding op heterdaad.