Noodweer

Laatst bijgewerkt op 27 oktober 2026

Noodweer is het verdedigen van uzelf of een ander tegen een directe en onrechtmatige aanval. Die aanval is gericht op het lichaam, de eerbaarheid (de seksuele integriteit) of de spullen van uzelf of een ander. Wie zich in noodweer verdedigt, is niet strafbaar. Dit staat in artikel 41 lid 1 Wetboek van Strafrecht (Sr). Artikel 41 lid 2 Sr regelt noodweerexces.

Wettelijke basis

Artikel 41 lid 1 Sr stelt drie eisen. Er is een ogenblikkelijke aanranding: de aanval is bezig of dreigt direct. De aanval is wederrechtelijk, dus onrechtmatig. En de verdediging is noodzakelijk. Noodweer is een rechtvaardigingsgrond. Uw handeling is dan niet onrechtmatig.

Artikel 41 lid 2 Sr regelt noodweerexces. U gaat verder dan nodig was, maar dat komt direct door een hevige gemoedsbeweging die de aanval veroorzaakte. Denk aan angst, paniek of woede. U bent dan ook niet strafbaar. Het gaat hier om een schulduitsluitingsgrond: de handeling blijft onrechtmatig, maar u valt geen verwijt te maken.

Hoe het in de praktijk werkt

Na een gewelddadig incident wordt u vaak eerst aangehouden als verdachte. Een beroep op noodweer doet u tijdens het verhoor of later bij de rechter. De officier van justitie kan de zaak seponeren als noodweer duidelijk is. Anders beslist de rechter.

Slaagt het beroep, dan volgt geen vrijspraak maar ontslag van alle rechtsvervolging. Het feit is dan bewezen, maar niet strafbaar. De rechter moet een beroep op noodweer gemotiveerd beoordelen.

De rechter toetst twee dingen. Was verdediging nodig, of kon u zich redelijkerwijs aan de aanval onttrekken? En was de verdediging in verhouding tot de aanval? Wie op een duw reageert met een mes, overschrijdt meestal de grens.

Waar het misgaat

Doorgaan nadat de aanval voorbij is, is geen noodweer meer. Slaat u een vluchtende aanvaller na, dan is er geen ogenblikkelijke aanranding. Noodweerexces kan dan nog wel spelen, als de emotie direct uit de aanval voortkwam.

Wie zelf de confrontatie zoekt, kan zich vaak niet op noodweer beroepen. Dat geldt bijvoorbeeld als u een ruzie uitlokt of gewapend op een afspraak afgaat.

Soms denkt iemand ten onrechte dat hij wordt aangevallen. Dat heet putatief noodweer. U bent dan alleen niet strafbaar als uw vergissing verontschuldigbaar was.

Uw eerste verklaring is belangrijk. Vertel concreet wat de aanvaller deed en wat u voelde. Vraag eerst om een advocaat voordat u een verklaring aflegt.

Verwante begrippen

Mishandeling, Moord en doodslag, Sepot en Wapenbezit.

Onze strafrechtadvocaten staan verdachten en slachtoffers bij in zaken over noodweer en noodweerexces.

Verder lezen

Uitgebreider over dit onderwerp: Noodweer bij een inbreker: mag u geweld gebruiken als iemand uw woning binnendringt?.