Gepubliceerd op 28 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026
Een pro forma zitting is een strafzitting waarop de zaak niet inhoudelijk wordt behandeld. Zij is nodig omdat een verdachte in voorlopige hechtenis binnen 104 dagen na het begin van de bewaring voor de rechter moet zijn verschenen; is het onderzoek dan nog niet klaar, dan schorst de rechtbank de zaak en beslist zij of het voorarrest voortduurt.
Op die zitting wordt de verdachte niet over de feiten ondervraagd en worden geen getuigen gehoord. Wel beslist de rechtbank over de voorlopige hechtenis en over verzoeken van de verdediging. Voor een verdachte en zijn advocaat is het daarom geen formaliteit.
Inhoudsopgave
Wanneer wordt een pro forma zitting gehouden?
Een pro forma zitting vindt plaats als de wettelijke termijn van de voorlopige hechtenis dreigt te verlopen terwijl het opsporingsonderzoek nog loopt. Zonder zitting zou de verdachte moeten worden vrijgelaten, hoe ernstig de verdenking ook is.
De Rechtspraak omschrijft het als een zitting waarop een zaak niet inhoudelijk wordt behandeld. De zaak moet binnen een bepaalde termijn op zitting zijn geweest, terwijl het voor een inhoudelijke behandeling nog te vroeg is. De aanleiding is dus procedureel. Met de zitting blijft de rechter aan zet: hij toetst steeds opnieuw of de vrijheidsbeneming nog gerechtvaardigd is en of het onderzoek genoeg voortgang maakt.
In de praktijk komt de pro forma zitting vooral voor in zaken die veel onderzoekstijd vragen. Denk aan georganiseerde criminaliteit, ernstige geweldsmisdrijven, fraude en zaken met rechtshulpverzoeken aan het buitenland. Onderzoek in opdracht van de Raad voor de rechtspraak liet zien dat pro forma zittingen veel zittingscapaciteit vragen. Ook bleek dat de rolverdeling tussen rechter-commissaris en zittingsrechter om duidelijkere spelregels vraagt.
Welke termijnen gelden voor het voorarrest?
Het voorarrest bestaat uit inverzekeringstelling, bewaring en gevangenhouding. Bewaring en gevangenhouding samen duren maximaal 104 dagen; binnen die tijd moet de zaak op zitting komen.
Na de aanhouding kan de officier van justitie de verdachte in verzekering stellen voor drie dagen. Bij dringende noodzaak kan dat eenmaal met drie dagen worden verlengd. Daarna kan de rechter-commissaris bewaring bevelen, voor ten hoogste veertien dagen. Wil het Openbaar Ministerie de verdachte langer vasthouden, dan vordert het gevangenhouding bij de raadkamer van de rechtbank.
Volgens artikel 66 Sv mag de gevangenhouding, met verlengingen, samen niet langer duren dan negentig dagen. Veertien dagen bewaring plus negentig dagen gevangenhouding levert de termijn van 104 dagen op. Soms wordt 110 dagen genoemd; dan zijn de dagen van inverzekeringstelling meegeteld, die juridisch aan de voorlopige hechtenis voorafgaan.
De voorlopige hechtenis mag bovendien alleen voortduren zolang er ernstige bezwaren zijn en een grond uit artikel 67a Sv. Dat zijn ernstig vluchtgevaar of een gewichtige reden van maatschappelijke veiligheid. Voorbeelden daarvan zijn een ernstig geschokte rechtsorde bij een feit waarop twaalf jaar of meer staat, herhalingsgevaar en het belang van de waarheidsvinding.
Hetzelfde artikel verbiedt voorlopige hechtenis als ernstig rekening moet worden gehouden met de mogelijkheid dat geen onvoorwaardelijke vrijheidsstraf volgt. Ook mag het voorarrest niet langer duren dan de straf die naar verwachting wordt opgelegd. Het hele stelsel zetten wij uiteen in ons artikel over de duur van de voorlopige hechtenis.
Hoe lang mag de rechtbank het onderzoek schorsen?
Zit de verdachte in voorlopige hechtenis, dan schorst de rechtbank het onderzoek in de regel voor ten hoogste een maand (artikel 282 Sv). Alleen om klemmende redenen mag zij een langere termijn bepalen, en nooit langer dan drie maanden.
Schorst de rechtbank voor onbepaalde tijd, dan moet zij met dezelfde maatstaf een uiterste termijn vaststellen. Dat verklaart het ritme in dit soort zaken: elke maand tot elk kwartaal opnieuw een zitting, telkens met een nieuwe beslissing over het voorarrest.
Een pro forma zitting levert dus niet standaard dertig dagen uitstel op. De rechtbank bepaalt de termijn per geval en kort die in als zij twijfelt aan de voortgang van het onderzoek.
De schorsing laat het onderzoek op de zitting niet opnieuw beginnen. Wordt het onderzoek binnen de termijn hervat, dan gaat het verder waar het was gebleven. Verstrijkt de termijn, dan moet het onderzoek opnieuw beginnen. Dat heeft praktische gevolgen, bijvoorbeeld voor de samenstelling van de rechtbank.
Wat gebeurt er tijdens een pro forma zitting?
De zitting volgt een vast patroon en duurt meestal kort. De officier van justitie vertelt hoe het onderzoek ervoor staat, de verdediging doet haar verzoeken en de rechtbank beslist over het voorarrest en over de nieuwe zittingsdatum.
De voorzitter opent het onderzoek, stelt de identiteit van de verdachte vast en constateert dat de zaak niet inhoudelijk wordt behandeld. Daarna geeft de officier van justitie een stand van zaken. Welke onderzoekshandelingen zijn verricht, wat loopt er nog en hoeveel tijd is daarvoor nodig? Denk aan het uitwerken van tapgesprekken, forensisch of digitaal onderzoek, of een rechtshulpverzoek waarop nog geen antwoord is gekomen.
Vervolgens is de verdediging aan het woord. De advocaat kan onderzoekswensen indienen, opheffing of schorsing van de voorlopige hechtenis vragen en bezwaar maken tegen de gang van zaken, bijvoorbeeld tegen uitblijvende voortgang. Tot slot beslist de rechtbank over het voorarrest en de verzoeken, en bepaalt zij wanneer het onderzoek wordt hervat.
De verdachte wordt niet ondervraagd over de tenlastelegging en er worden geen getuigen gehoord. Toch laat de zitting vaak zien hoe de rechtbank naar het dossier kijkt. Uit de motivering van de beslissing over het voorarrest en de behandeling van de onderzoekswensen valt vaak af te leiden welke onderdelen zij sterk of juist zwak vindt.
Is een pro forma zitting openbaar?
Ja, in de regel wel. Artikel 269 van het Wetboek van Strafvordering bepaalt dat het onderzoek op de terechtzitting openbaar is, en dat geldt ook voor een pro forma zitting.
De rechtbank kan de deuren wel geheel of gedeeltelijk sluiten, bijvoorbeeld ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de verdachte of het slachtoffer. Zaken tegen minderjarige verdachten worden in beginsel achter gesloten deuren behandeld (artikel 495b Sv).
Wat is het verschil met een regiezitting en de inhoudelijke behandeling?
De pro forma zitting bewaakt de termijn van de voorlopige hechtenis, de regiezitting plant het verdere onderzoek en op de inhoudelijke behandeling wordt de zaak zelf beoordeeld. Elk zittingstype heeft dus een eigen doel.
Op de regiezitting bepaalt de rechtbank welke getuigen worden gehoord, welk deskundigenonderzoek volgt en op welke dagen de zaak wordt behandeld. De inhoudelijke behandeling is de zitting waarop het bewijs wordt besproken en de verdachte wordt ondervraagd. Daar houden de officier van justitie zijn requisitoir en de advocaat zijn pleidooi, en daar oefent het slachtoffer zijn spreekrecht uit.
In de praktijk lopen de pro forma zitting en de regiezitting vaak in elkaar over. Rechtbanken behandelen onderzoekswensen regelmatig al op een pro forma zitting, zodat de zaak geen tijd verliest. Juist die vermenging was aanleiding voor de oproep om de rolverdeling te verduidelijken. Wat een regiezitting precies inhoudt, beschrijven wij in een apart artikel.
Wat kan uw advocaat op een pro forma zitting bereiken?
Uw advocaat kan op deze zitting vragen om vrijlating of schorsing van het voorarrest, onderzoekswensen indienen en de voortgang van het onderzoek bewaken. Dat is meer dan vaak wordt gedacht.
De belangrijkste inzet is uw vrijheid. De advocaat kan opheffing van de voorlopige hechtenis vragen als de ernstige bezwaren of de grond zijn weggevallen. Hij kan ook schorsing vragen onder voorwaarden, zoals een meldplicht, een contactverbod of elektronisch toezicht. Hoe langer het voorarrest duurt en hoe onduidelijker de einddatum van het onderzoek, hoe sterker dat argument wordt. Welke voorwaarden gebruikelijk zijn, leest u bij de schorsing van de voorlopige hechtenis.
De tweede inzet is het onderzoek zelf. Onderzoekswensen die op een pro forma zitting worden toegewezen, kunnen maanden schelen ten opzichte van wensen die pas later aan de orde komen. Ook de maatstaf speelt mee. Een getuigenverzoek dat tijdig wordt gedaan, toetst de rechter aan het verdedigingsbelang. Een verzoek dat pas later op de zitting wordt gedaan, toetst hij aan het strengere noodzakelijkheidscriterium. Hoe onderzoekswensen worden opgebouwd en getoetst, bespreken wij bij onderzoeksvragen in het strafrecht.
De derde inzet is de voortgang bewaken. Blijft het dossier maand na maand op dezelfde plaats staan, dan is dat een zelfstandig argument voor opheffing van het voorarrest. Later kan het leiden tot strafvermindering wegens overschrijding van de redelijke termijn van artikel 6 EVRM. Een advocaat die dat steeds laat vastleggen, bouwt zo een dossier op voor de einduitspraak.
In omvangrijke zaken kan het bovendien aanleiding zijn om met het Openbaar Ministerie te spreken over procesafspraken. Daarmee kunnen de omvang van de behandeling en soms de strafeis worden beperkt.
Mag het slachtoffer bij de pro forma zitting zijn?
Ja. Het slachtoffer of een nabestaande mag de zitting bijwonen, maar hoeft niet te komen.
Het Openbaar Ministerie informeert het slachtoffer per brief over de zitting. Omdat de zaak nog niet inhoudelijk wordt behandeld, komt het spreekrecht pas aan bod bij de inhoudelijke behandeling. Een pro forma zitting duurt meestal kort: van ongeveer tien minuten tot een paar uur in grote zaken.
Verandert het nieuwe Wetboek van Strafvordering hier iets aan?
Voorlopig niet. De Eerste Kamer heeft het nieuwe Wetboek van Strafvordering in februari 2026 aangenomen, maar het treedt naar verwachting pas op 1 april 2029 in werking.
Tot die tijd gelden de huidige artikelnummers gewoon. Verwijzingen naar artikel 66, 67a en 282 Sv zijn dus actueel. De geldende tekst vindt u op wetten.overheid.nl.
De nieuwe regeling wil het voorbereidend onderzoek stroomlijnen en de rolverdeling tussen rechter-commissaris en zittingsrechter scherper maken. Of dat het aantal pro forma zittingen echt vermindert, moet de praktijk uitwijzen. Voor wie nu in voorarrest zit, verandert er voorlopig niets.
Wat kunnen wij voor u doen bij een pro forma zitting?
Een pro forma zitting is het moment om aan uw vrijheid en aan het onderzoek te werken. Wij kunnen u daarbij onder meer op de volgende punten helpen:
- Wij bestuderen het dossier en bespreken vooraf met u wat de officier van justitie over de stand van het onderzoek zal zeggen.
- Wij vragen opheffing van de voorlopige hechtenis, of schorsing onder voorwaarden zoals een meldplicht of een contactverbod (artikel 80 Sv).
- Wij dienen onderzoekswensen tijdig in, zodat de rechter ze toetst aan het verdedigingsbelang en niet aan het strengere noodzakelijkheidscriterium.
- Wij laten uitblijvende voortgang vastleggen, als basis voor een beroep op overschrijding van de redelijke termijn (artikel 6 EVRM).
- Wij bewaken de termijnen van artikel 66 en 282 Sv en de datum waarop het onderzoek moet worden hervat.
- Wij bespreken met u of gesprekken met het Openbaar Ministerie over procesafspraken in uw belang zijn.
Samengevat
- Een pro forma zitting is een zitting zonder inhoudelijke behandeling, nodig om de termijn van 104 dagen voorlopige hechtenis te halen.
- De rechtbank schorst het onderzoek in de regel voor ten hoogste een maand, bij klemmende redenen tot drie maanden (artikel 282 Sv).
- Op elke pro forma zitting beslist de rechtbank opnieuw over het voorarrest.
- Uw advocaat kan opheffing of schorsing vragen, onderzoekswensen indienen en trage voortgang laten vastleggen.
- Het nieuwe Wetboek van Strafvordering verandert hier voorlopig niets aan.
Veelgestelde vragen
De strafrechtadvocaten van Law & More staan verdachten bij tijdens het voorarrest en op elke pro forma zitting, van het verzoek tot schorsing tot het formuleren van onderzoekswensen. Wanneer bijstand nodig is, leest u bij wanneer u een strafrechtadvocaat nodig hebt; meer over onze werkwijze staat op de pagina strafrecht. Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.
