Gepubliceerd op 21 januari 2026 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
In elke strafzaak beantwoordt de rechter eerst vier formele vragen (artikel 348 Wetboek van Strafvordering) en daarna vier inhoudelijke vragen (artikel 350 Sv). Welke antwoorden hij kan geven, hangt af van het dossier. Verdediging, Openbaar Ministerie en slachtoffer kunnen met onderzoekswensen invloed uitoefenen op wat daarin komt, maar de beslissing over die wensen ligt bij de officier van justitie, de rechter-commissaris of de zittingsrechter.
Hieronder leest u welke vragen de rechter moet beantwoorden, wie in welke fase over onderzoekswensen beslist, aan welke eisen een verzoek moet voldoen volgens de Hoge Raad, en welke rechten het slachtoffer heeft.
Inhoudsopgave
Welke vragen moet de rechter in elke strafzaak beantwoorden?
Eerst de formele vragen over de dagvaarding, de bevoegdheid, de ontvankelijkheid van het OM en een eventuele schorsing. Pas als die de weg vrijmaken, volgen de vragen over bewijs, strafbaarheid en straf.
| Formele voorvragen (artikel 348 Sv) | Materiële hoofdvragen (artikel 350 Sv) | |
|---|---|---|
| 1 | Is de dagvaarding geldig: weet de verdachte waartegen hij zich moet verdedigen? | Is het feit wettig en overtuigend bewezen (artikelen 338 en 339 Sv)? |
| 2 | Is deze rechter bevoegd, gelet op de plaats en de aard van het feit? | Levert het bewezenverklaarde een strafbaar feit op? |
| 3 | Is het OM ontvankelijk, of is het vervolgingsrecht verloren, bijvoorbeeld door verjaring? | Is de verdachte strafbaar, of is er een strafuitsluitingsgrond zoals noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid? |
| 4 | Is er reden de vervolging te schorsen, bijvoorbeeld omdat de verdachte door een psychische stoornis het proces niet kan volgen? | Welke straf of maatregel past, gelet op het feit en de persoon van de verdachte? |
Een onderzoekswens moet uiteindelijk relevant zijn voor een van deze acht beslissingen. Dat is ook de toets die de Hoge Raad aanlegt.
Wie beslist in welke fase over onderzoekswensen?
| Fase | Bij wie dient u de wens in | Wat kunt u vragen | Wetsartikel |
|---|---|---|---|
| Opsporingsonderzoek | officier van justitie | benoeming deskundige, aanvullend of tegenonderzoek | 150a Sv |
| Na weigering door de officier | rechter-commissaris | hetzelfde deskundigenonderzoek | 150b Sv |
| Vooronderzoek | rechter-commissaris | verhoor getuigen, andere onderzoekshandelingen | 182 Sv |
| Voor de zitting in eerste aanleg | officier van justitie | oproepen van getuigen en deskundigen, uiterlijk tien dagen voor de zitting | 263 Sv |
| Voor de zitting in hoger beroep | advocaat-generaal | oproepen van getuigen en deskundigen | 414 Sv |
| Op de zitting | zittingsrechter | horen van getuigen, nader onderzoek | 315 en 328 Sv |
Bron: Wetboek van Strafvordering, stand 29 oktober 2026. Het nieuwe Wetboek van Strafvordering is aangenomen, maar treedt pas in werking bij koninklijk besluit; de streefdatum is 2029. Tot die tijd gelden deze artikelnummers.
Hoe kan de verdediging om onderzoek vragen?
Met onderzoekswensen: verzoeken om getuigen te horen, een deskundige te benoemen of ander onderzoek te doen. Hoe eerder, hoe beter. In het vooronderzoek is de toets minder streng dan op de zitting.
- Rechter-commissaris: tijdens het vooronderzoek kan de verdediging de rechter-commissaris om onderzoekshandelingen vragen (artikel 182 Sv).
- Deskundigen: de verdediging kan de officier vragen een deskundige te benoemen of aanvullend of tegenonderzoek te laten doen. Bij een weigering kan zij zich tot de rechter-commissaris wenden (artikelen 150a en 150b Sv).
- Getuigen voor de zitting: de verdachte kan de officier vragen getuigen en deskundigen op te roepen (artikel 263 Sv). Is de dagvaarding minstens veertien dagen voor de zitting betekend, dan geeft hij hen uiterlijk tien dagen voor de zitting op (artikel 263 lid 2 Sv). In hoger beroep geldt een vergelijkbare regeling (artikel 414 Sv).
Wanneer wordt een getuigenverzoek toegewezen?
Een tijdig gedaan verzoek om getuigen te horen mag alleen worden afgewezen als de verdachte daardoor redelijkerwijs niet in zijn verdediging wordt geschaad. Dat is het verdedigingsbelang. De Hoge Raad heeft dit uitgewerkt in het arrest van 4 juli 2017: de verdediging moet per getuige motiveren waarom het verhoor van belang is voor een van de beslissingen uit de artikelen 348 en 350 Sv.
Wordt het verzoek pas op de zitting gedaan, dan geldt een strengere toets. De rechter wijst het dan alleen toe als hij het horen noodzakelijk vindt.
Wat geldt voor het horen van een deskundige?
Wil de verdediging een deskundige met een belastend rapport horen, dan moet zij aangeven welke onderdelen van het rapport zij betwist. Ook moet zij uitleggen waarom een verhoor de beste manier van toetsing is, en niet bijvoorbeeld een aanvullend rapport of een andere deskundige. Dat oordeelde de Hoge Raad op 18 november 2025.
De verdediging hoeft volgens dat arrest niet uit te leggen waarom zij de betrouwbaarheid van het rapport wil toetsen; dat belang wordt verondersteld. Wijst de rechter het verzoek af, dan moet hij nagaan of het proces als geheel eerlijk blijft (artikel 6 EVRM).
Welke verzoeken passen bij een verkeerszaak?
In verkeerszaken is het causaal verband vaak het strijdpunt. Dan ligt een verzoek om een verkeersongevallenanalyse, een reconstructie, het uitlezen van voertuiggegevens of het opvragen van camerabeelden voor de hand. Zonder causaal verband tussen de verkeersfout en het gevolg volgt geen veroordeling voor artikel 6 Wegenverkeerswet 1994.
Zo’n verzoek wordt niet altijd toegewezen. Twee voorbeelden uit de rechtspraak:
- De Rechtbank Rotterdam verklaarde op 14 augustus 2019 een bezwaar ongegrond tegen de weigering van de rechter-commissaris om een contra-expertise te laten doen in een zaak over de artikelen 5 en 6 Wegenverkeerswet 1994. Het dossier gaf de zittingsrechter al genoeg informatie. De rechtbank merkte op dat de verdediging op eigen kosten zelf een deskundige kon inschakelen.
- De Hoge Raad liet op 15 januari 2008 de afwijzing van een verzoek om een snelheidsreconstructie in stand, in een zaak waarin een automobilist op een politieagent inreed. Het hof had de noodzaak van de reconstructie getoetst en die gelet op de eigen verklaring van de verdachte niet aanwezig geacht.
Een eigen deskundige inschakelen is dus soms de snelste weg. Het rapport kan de verdediging daarna zelf in het dossier laten voegen.
Welke rol heeft het Openbaar Ministerie?
Het OM leidt het opsporingsonderzoek en kan de rechter-commissaris vorderen onderzoekshandelingen te verrichten (artikel 181 Sv). De officier kan getuigen en deskundigen oproepen (artikelen 260 en 263 Sv) en deskundigen benoemen (artikel 150 Sv).
De officier is niet alleen vervolger, maar ook magistraat. Hij moet daarom ook ontlastend materiaal aan het dossier toevoegen. Lees meer over bewijs verzamelen in strafzaken.
Mag het OM verzoeken van de verdediging weigeren?
Ja, maar dan staat een volgende stap open. Bij deskundigenonderzoek kan de verdediging naar de rechter-commissaris (artikel 150b Sv). Een getuige die de officier weigert op te roepen, kan de verdediging op de zitting opnieuw opgeven; dan beslist de zittingsrechter, met het verdedigingsbelang als maatstaf als het verzoek tijdig was.
Wat als de onderzoekswensen botsen?
Dan beslist in het vooronderzoek de rechter-commissaris en op de zitting de rechter. Die kijkt naar het belang van de verdediging en de waarheidsvinding, en kan bijvoorbeeld een onafhankelijke deskundige benoemen.
Welke invloed heeft het slachtoffer op het onderzoek?
Het slachtoffer is geen procespartij zoals het OM of de verdachte, maar heeft eigen rechten. Het kan stukken laten toevoegen, heeft in veel zaken spreekrecht en kan zich voegen als benadeelde partij.
Hoe laat het slachtoffer stukken aan het dossier toevoegen?
Via een verzoek aan de officier van justitie (artikel 51b lid 2 Sv). De officier kan dat alleen weigeren als de stukken niet als processtukken gelden of als bepaalde belangen zich ertegen verzetten, zoals het belang van het onderzoek. Daarvoor heeft hij een schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris nodig, en hij informeert het slachtoffer schriftelijk (artikel 51b leden 3 en 4 Sv). De rechter-commissaris toetst dus de voorgenomen weigering, niet het verzoek zelf.
Wat doet het spreekrecht voor het onderzoek?
Het spreekrecht (artikel 51e Sv) is bedoeld om de gevolgen van het feit te verwoorden. Noemt het slachtoffer daarbij feiten die voor het bewijs relevant zijn, dan kan de rechter aanleiding zien voor nader onderzoek of het horen van het slachtoffer als getuige.
Een vordering tot schadevergoeding kan het slachtoffer als benadeelde partij in het strafproces indienen (artikel 51f Sv). Gaat die over letselschade, dan verwijzen wij dat deel naar een letselschadespecialist.
Hoe formuleert u een onderzoekswens die kans maakt?
- Dien de wens zo vroeg mogelijk in, bij voorkeur bij de rechter-commissaris; in die fase is de toets het minst streng.
- Geef getuigen uiterlijk tien dagen voor de zitting op bij de officier (artikel 263 lid 2 Sv).
- Motiveer per getuige waarom het verhoor van belang is voor een beslissing uit artikel 348 of 350 Sv (HR 4 juli 2017).
- Wijs bij een deskundige de betwiste onderdelen van het rapport aan en leg uit waarom een verhoor de beste toets is (HR 18 november 2025).
- Leg een weigering direct voor aan de rechter-commissaris of de zittingsrechter.
Wat wij doen bij onderzoekswensen in een strafzaak
- Het dossier beoordelen op leemtes in het onderzoek.
- Onderzoekswensen en getuigenverzoeken opstellen en motiveren.
- Deskundigen selecteren en vragen voor hen formuleren.
- Termijnen voor het opgeven van getuigen bewaken.
- U bijstaan bij de rechter-commissaris en op de zitting, als advocaat strafrecht.
Veelgestelde vragen
Kan de verdediging deskundigenonderzoek afdwingen?
Niet eenzijdig. De officier kan een verzoek afwijzen, maar de verdediging kan dan de rechter-commissaris vragen het onderzoek alsnog te laten doen (artikel 150b Sv). Daarnaast kan de verdediging op eigen kosten een deskundige inschakelen.
Wat als ik mijn getuigen te laat opgeef?
Dan kunt u het verzoek op de zitting doen, maar de rechter beoordeelt het strenger: hij wijst toe als hij het horen noodzakelijk vindt.
