Een scheiding brengt veel vragen met zich mee. Een van de meest praktische – en meest gevoelige – is die over geld: wie betaalt wat, voor wie, en voor hoe lang? Alimentatie is het wettelijke instrument dat ervoor zorgt dat de financieel zwakkere partij na een scheiding niet plotseling in de kou staat. Maar hoe werkt het systeem precies? Hoe wordt het bedrag berekend, wanneer kan het worden aangepast, en wanneer houdt de verplichting op te bestaan?

Dit artikel biedt een volledig overzicht van het Nederlandse alimentatiestelsel in 2026: van de basisprincipes van kinder- en partneralimentatie tot de berekening, de wijzigingsmogelijkheden en de einddatum van de verplichting.

Twee soorten alimentatie: kinderen en partner

Het Nederlandse recht kent twee vormen van alimentatie: kinderalimentatie en partneralimentatie. Ze worden allebei vastgesteld op basis van behoefte en draagkracht, maar kennen eigen regels, eigen berekeningssystemen en een eigen wettelijk kader.

Kinderalimentatie is de bijdrage die ouders verschuldigd zijn aan de kosten van verzorging en opvoeding van hun minderjarige kinderen, en doorloopt totdat het kind 21 jaar wordt. Partneralimentatie is de bijdrage in het levensonderhoud van de ex-partner die na de scheiding niet zelf in zijn of haar behoeften kan voorzien. De twee worden in de praktijk vaak in dezelfde procedure behandeld, maar zijn juridisch van elkaar te onderscheiden.

Kinderalimentatie

Wie is onderhoudsplichtig?

Op grond van artikel 1:404 BW zijn beide ouders naar draagkracht verplicht bij te dragen in de kosten van verzorging en opvoeding van hun kinderen. Die verplichting geldt voor kinderen tot 21 jaar. Stiefouders kunnen onder omstandigheden ook onderhoudsplichtig zijn (artikel 1:395 BW).

Hoe wordt het bedrag berekend?

De berekening van kinderalimentatie verloopt in drie stappen. Eerst wordt de behoefte van het kind vastgesteld: hoeveel heeft het kind nodig? Daarvoor wordt gekeken naar het vroegere gezinsinkomen en het uitgavenpatroon. Vervolgens wordt de draagkracht van elk van de ouders berekend: wat kunnen zij redelijkerwijs bijdragen? De rechter gebruikt daarvoor standaardinstrumenten, waaronder de zogenoemde Trema-normen en draagkrachtberekeningen die door de rechtbank worden gehanteerd.

De rechter verdeelt de kosten naar evenredigheid van de draagkracht van beide ouders. Wie meer verdient, draagt meer bij. De Hoge Raad bevestigt dat de draagkrachtberekening voorspelbaar en rechtszeker moet zijn; afwijking van standaardmethoden is alleen gerechtvaardigd bij bijzondere omstandigheden (ECLI:NL:PHR:2021:138). Bij samengestelde gezinnen met meerdere kinderen uit verschillende relaties wordt de draagkracht evenredig verdeeld over alle kinderen (ECLI:NL:PHR:2026:112)

Indexering en aanpassing

Kinderalimentatie wordt jaarlijks automatisch geïndexeerd. Die indexering geldt vanaf 1 januari volgend op de uitspraak en heeft geen terugwerkende kracht (ECLI:NL:HR:2025:1165). Wil een van de ouders de vastgestelde alimentatie tussentijds aanpassen – omhoog of omlaag – dan is een verzoek tot wijziging nodig bij de rechter, op grond van een relevante wijziging van omstandigheden (artikel 1:401 BW).

Wanneer eindigt kinderalimentatie?

De verplichting eindigt van rechtswege op de 21ste verjaardag van het kind. Daarna kan invordering van achterstallige alimentatie nog tot tien jaar na die datum plaatsvinden (artikel 1:408 BW). Tussentijdse beëindiging is mogelijk als het kind zelf voldoende inkomen heeft om in zijn levensonderhoud te voorzien.

Partneralimentatie

De basisregel: maximaal vijf jaar

Partneralimentatie heeft een wettelijke maximumduur. Sinds de Wet herziening partneralimentatie (2020) geldt als uitgangspunt dat partneralimentatie in beginsel niet langer duurt dan de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar. Dit is vastgelegd in artikel 1:157 BW.

Op deze hoofdregel bestaan uitzonderingen. Als het huwelijk langer dan vijftien jaar heeft geduurd én de alimentatiegerechtigde binnen tien jaar de AOW-leeftijd bereikt, kan de alimentatie doorlopen tot aan de AOW-leeftijd. Als er kinderen jonger dan twaalf jaar zijn, duurt de alimentatieverplichting minimaal totdat het jongste kind twaalf jaar wordt.

Overgangsrecht: oude gevallen

Voor mensen die vóór de wetswijziging van 2020 al alimentatie ontvingen, gelden overgangsbepalingen. In die gevallen kan beëindiging plaatsvinden na vijftien jaar, tenzij dit naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. De rechter kan de termijn verlengen bij schrijnende omstandigheden, mits het verzoek binnen drie maanden na beëindiging wordt ingediend.

Hoe wordt de behoefte berekend?

De behoefte van de alimentatiegerechtigde wordt zo concreet mogelijk vastgesteld: wat heeft diegene nodig om te leven op het niveau dat tijdens het huwelijk gangbaar was? Als een concrete vaststelling niet mogelijk is, mag de rechter de zogenoemde hofnorm hanteren: 60% van het netto gezinsinkomen tijdens het huwelijk (ECLI:NL:PHR:2024:1152). Vervolgens wordt gekeken naar de draagkracht van de alimentatieplichtige: wat kan diegene redelijkerwijs betalen?

Wanneer eindigt partneralimentatie?

Partneralimentatie eindigt van rechtswege na het verstrijken van de wettelijke termijn, maar ook bij hertrouwen of een nieuw geregistreerd partnerschap van de alimentatiegerechtigde. In de praktijk eindigt het ook bij samenwonen als ware het een huwelijk, al vergt dat soms een rechterlijke uitspraak. Overlijden van een van de partijen beëindigt de verplichting eveneens.

Wijziging van alimentatie

Zowel kinderalimentatie als partneralimentatie kan worden gewijzigd als de omstandigheden veranderen. De wet geeft de rechter de bevoegdheid om een eerder vastgesteld bedrag aan te passen als dit door de wijziging van omstandigheden niet langer aan de wettelijke maatstaven voldoet (artikel 1:401 BW). Denk aan een substantieel inkomensverlies, een nieuw kind dat ook draagkracht opeist, of een veranderde zorgsituatie.

De rechter beoordeelt of sprake is van een ‘relevante’ wijziging. Tijdelijke of verwijtbare veranderingen worden in de regel niet gehonoreerd. De alimentatieplichtige draagt de stelplicht: u moet voldoende onderbouwen dat uw situatie structureel en onverwijtbaar is veranderd. De rechter heeft beleidsvrijheid bij de ingangsdatum van de wijziging en houdt ook rekening met de belangen van de andere partij (ECLI:NL:RBGEL:2025:11565)

De hardheidsclausule

Is de wettelijke termijn voor partneralimentatie verstreken, maar kan beëindiging naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet worden gevergd? Dan biedt artikel 1:157 lid 7 BW de mogelijkheid om verlenging te verzoeken. De lat ligt hoog: de alimentatiegerechtigde moet aantonen dat de beperkte verdiencapaciteit direct voortvloeit uit het huwelijk – denk aan langdurige zorgverantwoordelijkheden of gezondheidsproblemen die tijdens het huwelijk zijn ontstaan – en dat alles is gedaan om financieel zelfstandig te worden.

Het verzoek moet worden ingediend binnen drie maanden na de beëindiging. Wordt die termijn gemist, dan is het verzoek niet-ontvankelijk. De rechter hanteert strenge eisen en zal een beroep op de hardheidsclausule slechts bij hoge uitzondering honoreren.

Heeft u vragen over uw situatie?

Wilt u weten waar u staat met alimentatie, of heeft u behoefte aan een berekening op maat? De familierechtadvocaten van Law & More staan u bij in alle fasen van het alimentatietraject. Neem contact op via lawandmore.nl.

Relevante wetgeving: art. 1:157 BW • art. 1:395 BW • art. 1:401 BW • art. 1:404 BW • art. 1:408 BW