Pesten op de werkvloer raakt echt veel meer mensen dan je misschien denkt. Het is niet zomaar een vervelende grap of losse opmerking.
Onderzoek laat zien dat herhaald, vijandig of vernederend gedrag flinke gevolgen heeft voor zowel werknemers als organisaties.
Werkgevers moeten wettelijk pesten voorkomen en aanpakken. Werknemers hebben rechten om zichzelf te beschermen tegen pestgedrag.
Volgens de Nederlandse Arbowet valt pesten onder psychosociale arbeidsbelasting. Daar horen duidelijke regels en procedures bij.
Het herkennen van pestgedrag en weten welke stappen je kunt nemen, maakt echt verschil op de werkvloer. Van snappen wat pesten nu precies is tot weten welke juridische opties je hebt — er zijn concrete tools en strategieën om hiermee om te gaan.
Wat is pesten op de werkvloer?
Pesten op het werk is herhaald, ongewenst gedrag waarbij iemand systematisch wordt gekleineerd, geïntimideerd of buitengesloten. Dit pestgedrag kan openlijk of juist heel subtiel zijn.
Definitie en kenmerken van pestgedrag
Pesten op het werk draait om drie dingen. Het gebeurt herhaaldelijk en over een langere periode.
Eén incident is geen pesten. Het gedrag is ongewenst en negatief, en het slachtoffer kan zich vaak niet verdedigen door een scheve machtsverhouding.
Pestgedrag kan van collega’s, leidinggevenden of zelfs ondergeschikten komen. Het draait om systematische acties die schade aanrichten, soms bewust, soms zonder dat mensen het doorhebben.
De belangrijkste kenmerken zijn:
- Herhaaldelijk: Het gebeurt vaker dan één keer
- Ongewenst: Degene die het ondergaat wil dit niet
- Machtsonevenwicht: Het slachtoffer staat zwakker
- Negatieve impact: Het zorgt voor stress en ongemak
Vormen van pestgedrag: sociaal, verbaal en werkgerelateerd
Verbaal pestgedrag bestaat uit kleinerende opmerkingen, openlijke kritiek en intimidatie. Roddelen hoort hier ook bij.
Sociaal pestgedrag draait om isoleren en buitensluiten. Denk aan niet uitgenodigd worden voor vergaderingen of borrels, of bewust genegeerd worden.
Werkgerelateerd pestgedrag betekent taken wegnemen of juist iemand overbelasten. Soms houden collega’s informatie achter of beoordelen ze werk onterecht negatief.
Fysiek pestgedrag komt ook voor, van duwen tot echt geweld. Non-verbaal gedrag zoals staren of dreigen valt daar ook onder.
Voorbeelden van pesten op het werk
Kleineren gebeurt vaak met opmerkingen over uiterlijk, vaardigheden of achtergrond. “Je bent te oud voor deze functie” — dat soort dingen.
Roddelen gebeurt als collega’s verhalen verspreiden over iemands privéleven of prestaties. Vaak achter iemands rug om, natuurlijk.
Andere voorbeelden zijn:
- Informatie bewust achterhouden die je nodig hebt voor je werk
- Iemand niet meenemen naar teamlunches of borrels
- Werk saboteren door deadlines te verzwijgen
- Steeds onderbreken tijdens vergaderingen
- Persoonlijke spullen verstoppen of beschadigen
- Onrealistische deadlines opleggen
Dit soort gedrag noemen we pestgedrag als het steeds terugkomt en zich richt op dezelfde persoon.
Herkennen en signaleren van pestgedrag
Pestgedrag uit zich bij slachtoffers, daders en de rest van het team op allerlei manieren. Het beïnvloedt de sfeer en de samenwerking, en de psychosociale druk neemt toe.
Signalen bij slachtoffers
Werknemers die gepest worden veranderen vaak zichtbaar. Ze zijn stiller, trekken zich terug of lijken gespannen tijdens overleg.
Emotionele signalen:
- Bang om fouten te maken
- Gestrest bij binnenkomst
- Minder zelfvertrouwen
- Somber of snel geïrriteerd
Het ziekteverzuim stijgt meestal. Slachtoffers melden zich vaker ziek of komen te laat.
Hun motivatie zakt merkbaar weg.
Werkgerelateerde signalen:
- Minder productief
- Aarzelend bij beslissingen
- Bepaalde collega’s of vergaderingen vermijden
- Opeens interesse in andere banen
Sociale isolatie valt ook op. Slachtoffers lunchen vaak alleen of doen niet mee aan informele gesprekken. Tijdens meetings hoor je ze minder.
Herkenning van daders
Pesters gebruiken verschillende trucs om anderen te kleineren. Hun gedrag is soms subtiel, maar wel constant aanwezig.
Directe pestvormen:
- Beledigende opmerkingen maken
- Roddelen
- Iemand belachelijk maken in vergaderingen
- Overdreven veel kritiek geven
Indirecte pestvormen:
- Belangrijke informatie achterhouden
- Iemand buitensluiten bij werkdingen
- Taken wegnemen of juist overbelasten
- Bijdragen negeren
Pesters gebruiken hun positie of status slim. Ze zoeken steun bij anderen of zetten collega’s tegen elkaar op.
Hun gedrag verstoort de groepsdynamiek. Ze creëren een sfeer waarin anderen zich ook niet veilig voelen.
Rolverdeling binnen het team
Teams krijgen vaak vaste rollen als er gepest wordt. Die rolverdeling bepaalt hoe lang het pesten doorgaat.
Passieve toeschouwers zien het gebeuren maar grijpen niet in. Ze zijn bang voor hun eigen positie of denken: zo gaat dat hier.
Hun stilzwijgen helpt het probleem helaas in stand houden.
Actieve medestanders lachen mee of verspreiden roddels. Ze hopen zelf buiten schot te blijven.
Verdedigers spreken zich uit tegen pesten en steunen het slachtoffer. Ze melden incidenten bij leidinggevenden en zijn onmisbaar om pestgedrag te doorbreken.
De bystander-rol komt het meest voor. Collega’s willen wel helpen, maar weten niet goed hoe. Angst voor gevolgen houdt ze vaak tegen.
Door die rolverdeling ontstaat een ongezonde druk op het hele team. Stress en spanning beïnvloeden echt ieders werk.
De impact van pesten op individuen en organisaties
Pesten op het werk heeft enorme gevolgen voor werknemers én bedrijven. Het tast het zelfvertrouwen aan, verhoogt het ziekteverzuim en maakt de sfeer op de werkvloer kapot.
Gevolgen voor het zelfvertrouwen en welzijn
Slachtoffers van pesten krijgen het psychisch zwaar te verduren. Het zelfvertrouwen brokkelt snel af door constante kritiek en vernedering.
Stress en angst steken vaak de kop op bij gepeste werknemers. Ze twijfelen steeds meer aan hun eigen kunnen.
Dat zorgt voor een negatief zelfbeeld.
Emotionele problemen volgen al snel:
- Depressieve gevoelens
- Slapeloosheid
- Concentratieproblemen
- Verminderde motivatie
De werk-privébalans raakt uit evenwicht. Slachtoffers slepen werkstress mee naar huis.
Ze trekken zich terug van collega’s en vrienden.
Fysieke klachten laten zich ook voelen. Hoofdpijn, maagproblemen en aanhoudende vermoeidheid komen vaak voor.
Als niemand ingrijpt, worden deze klachten alleen maar erger.
Het vertrouwen in anderen verdwijnt. Slachtoffers worden argwanend en trekken zich terug.
Nieuwe werkrelaties opbouwen? Dat wordt bijna onmogelijk.
Effecten op het ziekteverzuim
Ziekteverzuim schiet omhoog door pesten op het werk. Elk jaar zijn er miljoenen extra verzuimdagen door pestgedrag.
Werkgevers krijgen daardoor te maken met enorme kosten—ongeveer 2,3 miljard euro per jaar.
Slachtoffers melden zich vaker ziek door stress en burn-out. Ze kunnen zich amper nog concentreren.
De prestaties kelderen.
Veelvoorkomende verzuimredenen:
- Stress-gerelateerde klachten
- Burn-out symptomen
- Depressie
- Angststoornissen
Langdurig verzuim is geen uitzondering. Sommige werknemers zijn maanden uit de running.
Dat betekent extra kosten voor vervanging en begeleiding.
Werknemers nemen soms ontslag omdat ze het niet meer trekken. Personeelsverloop schiet omhoog in bedrijven waar pesten niet wordt aangepakt.
Nieuwe mensen aannemen en inwerken kost bakken met geld.
Collega’s merken ook een dip in productiviteit. Ze voelen zich onveilig en kijken wel uit om zich uit te spreken.
De hele afdeling raakt in een negatieve spiraal.
Schade aan werksfeer en organisatiecultuur
De werkomgeving wordt giftig door pestgedrag. Collega’s voelen zich onzeker en gespannen.
Open communiceren? Dat durven ze nauwelijks nog.
Samenwerking gaat snel achteruit. Werknemers zoeken elkaar niet meer op.
Teamwerk? Dat wordt haast onmogelijk.
Negatieve veranderingen in de cultuur:
- Angst om je mening te delen
- Vertrouwen tussen collega’s verdwijnt
- Betrokkenheid bij het werk zakt weg
- Communicatie loopt stroef
De reputatie van het bedrijf krijgt een flinke deuk. Werknemers praten daarover met anderen.
Goede nieuwe mensen aantrekken wordt lastig.
Klanten merken het verschil. Ontevreden medewerkers leveren slechtere service.
Dat kan klanten kosten, en dus omzet.
Management raakt de grip kwijt. Zonder actie groeit het probleem alleen maar verder.
Het kost bergen energie om weer een positieve cultuur op te bouwen.
Juridische rechten en bescherming bij pesten op werk
De Nederlandse wet beschermt werknemers stevig tegen pesten, onder andere via de Arbowet en antidiscriminatiewetgeving.
Werkgevers hebben wettelijke verplichtingen om pesten te voorkomen en aan te pakken.
De rol van de Arbowet
De Arbowet ziet pesten als psychosociale arbeidsbelasting (artikel 3e). Werkgevers moeten dus actief beleid voeren tegen pestgedrag.
Ze stellen een plan van aanpak op met maatregelen om pesten te voorkomen. Voorlichting over risico’s en maatregelen hoort daarbij.
Belangrijke verplichtingen voor werkgevers:
- Risico-inventarisatie uitvoeren
- Preventieve maatregelen nemen
- Medewerkers voorlichten over beleid
- Aantonen dat acties zijn uitgevoerd
Het Burgerlijk Wetboek (artikel 7:658) biedt extra bescherming. Werkgevers hebben een zorgplicht voor een veilige werkomgeving.
Artikel 7:611 BW zegt dat werkgevers zich als goed werkgever moeten gedragen. Werknemers hebben diezelfde plicht.
Intimidatie en discriminatie: wat zegt de wet?
Intimidatie en discriminatie op basis van persoonlijke kenmerken vallen onder speciale wetgeving. De Wet Gelijke Behandeling beschermt werknemers tegen discriminerend pestgedrag.
Beschermde kenmerken zijn:
- Godsdienst en levensovertuiging
- Politieke gezindheid
- Ras en nationaliteit
- Geslacht en seksuele geaardheid
- Burgerlijke staat
Werknemers kunnen een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens als er sprake is van discriminerend pesten. Het college onderzoekt de klacht en doet een uitspraak.
Intimidatie zonder discriminatie valt onder de algemene Arbowet. Werkgevers moeten ook daar iets mee doen, via hun anti-pestbeleid.
Toepassing van antidiscriminatiebeleid
Werkgevers moeten effectief antidiscriminatiebeleid invoeren en uitvoeren. Dat beleid hoort duidelijke procedures te bevatten voor het melden en behandelen van klachten.
Het anti-pestbeleid moet stappen bevatten voor wie pesten ervaart. Werkgevers regelen vertrouwenspersonen of andere meldpunten binnen het bedrijf.
Essentiële elementen van anti-pestbeleid:
- Duidelijke definitie van ongewenst gedrag
- Meldprocedures en aanspreekpunten
- Onderzoeksprocedures bij meldingen
- Sancties voor overtreders
- Bescherming tegen represailles
Werknemers mogen zonder angst voor gevolgen een melding doen. Represailles zijn wettelijk verboden en kunnen de werkgever in de problemen brengen.
Het beleid moet regelmatig op de schop en aangepast worden aan nieuwe situaties. Werkgevers moeten laten zien dat ze het beleid echt toepassen.
Wat kun je doen als je gepest wordt?
Word je gepest op het werk? Je kunt gelukkig zelf stappen zetten.
Begin met directe communicatie, leg alles vast, en zoek hulp bij een vertrouwenspersoon.
Eigen acties en communicatie
De eerste stap is vaak het pestgedrag direct benoemen. Veel mensen vinden dat lastig, maar het kan werken.
Je kunt de pester rustig vertellen wat het gedrag met je doet. Soms beseft de ander niet eens dat het geen ‘grapjes’ zijn.
Belangrijke punten bij het gesprek:
- Blijf kalm en professioneel
- Beschrijf het gedrag zonder persoonlijke aanvallen
- Leg uit welke impact het heeft
- Vraag om het gedrag te stoppen
Lukt een direct gesprek niet? Praat dan met collega’s die het gezien hebben.
Zij kunnen soms helpen door het probleem aan te kaarten.
Neem niet te snel ontslag—dat kan je positie bij uitkeringen en juridische procedures schaden.
Documenteren van incidenten
Een logboek bijhouden is echt cruciaal bij pesten. Zonder bewijs sta je zwak.
Noteer elke vorm van pestgedrag. Denk aan kleinerende opmerkingen, kritiek, intimidatie, flauwe grappen of roddels.
In het logboek hoort:
- Datum en tijd van het incident
- Wat er precies gebeurde
- Namen van aanwezige getuigen
- Hoe je je voelde
- Welke actie je ondernam
Bewaar e-mails, berichten en andere schriftelijke communicatie. Screenshots van digitale berichten zijn waardevol bewijs.
Komt het tot fysiek geweld? Maak foto’s van verwondingen.
Medische verslagen van huisarts of bedrijfsarts kunnen ook helpen.
Het inschakelen van een vertrouwenspersoon
Een vertrouwenspersoon kan echt een verschil maken als het gaat om pestproblemen op het werk. Diegene luistert, denkt mee en geeft advies.
Hij of zij helpt je zoeken naar oplossingen. Vaak kent een vertrouwenspersoon de weg binnen het bedrijf en kan zelfs bemiddelen als dat nodig is.
De vertrouwenspersoon kan:
- Advies geven over mogelijke stappen
- Het gesprek met de werkgever voorbereiden
- Aanwezig zijn bij gesprekken
- Doorverwijzen naar andere hulpverleners
Heb je geen vertrouwenspersoon op het werk? Dan kun je altijd terecht bij een bedrijfsmaatschappelijk werker, MIND Korrelatie, of gewoon bij je huisarts.
Alles wat je met de vertrouwenspersoon bespreekt blijft tussen jullie. Jij beslist welke informatie gedeeld wordt en met wie.
Ben je ziek door pesten? Neem dan contact op met de bedrijfsarts. Die kan bijvoorbeeld een tijdelijke ‘pauze’ regelen tussen jou en de pester.
De rol van werkgevers en collega’s bij het voorkomen van pesten
Werkgevers moeten wettelijk gezien pesten voorkomen en actief zorgen voor hun werknemers. Collega’s zijn trouwens ook belangrijk: zij kunnen een respectvolle werksfeer helpen creëren en pesten melden als ze het zien gebeuren.
Verantwoordelijkheden van de werkgever
De Arbowet verplicht werkgevers om pesten tegen te gaan. Pesten valt onder psychosociale arbeidsbelasting en kan werkstress veroorzaken.
Werkgevers moeten een plan van aanpak maken met duidelijke maatregelen tegen pesten. Daarin horen heldere procedures te staan voor het melden en afhandelen van pestincidenten.
Belangrijke werkgeversplichten:
- Risicoanalyse uitvoeren voor pesten op de werkvloer
- Preventieve maatregelen implementeren
- Medewerkers voorlichten over risico’s en beleid
- Kunnen aantonen dat acties zijn uitgevoerd
Artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek zegt dat de werkgever een zorgplicht heeft. Hij moet er dus voor zorgen dat werknemers geen schade oplopen door pesten op het werk.
Ontwikkeling en implementatie van anti-pestbeleid
Een goed anti-pestbeleid begint met duidelijke definities van wat niet kan op de werkvloer. Het beleid moet voorbeelden geven van pestgedrag, zoals intimidatie, buitensluiten en zelfs fysieke agressie.
Iedereen in het bedrijf moet het beleid makkelijk kunnen vinden. Werkgevers horen regelmatig trainingen te geven over hoe je pesten herkent en aanpakt.
Essentiële onderdelen van anti-pestbeleid:
- Duidelijke definitie van pestgedrag
- Meldprocedures en contactpersonen
- Stappenplan voor onderzoek en maatregelen
- Bescherming tegen represailles
- Nazorg voor betrokkenen
Het beleid moet niet in een la verdwijnen. Werkgevers zouden regelmatig moeten checken of het beleid werkt en of mensen zich veilig voelen om melding te doen.
Ondersteunende teamdynamiek en werksfeer
Een positieve teamdynamiek voorkomt vaak al veel ellende. Collega’s kunnen bijdragen door respectvol te zijn en pesten niet te accepteren.
Teams waarin mensen open communiceren en duidelijke afspraken maken, hebben meestal minder conflicten. Regelmatig samen overleggen helpt om problemen snel te zien.
Factoren voor een gezonde werksfeer:
- Open communicatie tussen collega’s
- Respect voor verschillen en diversiteit
- Gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de werkomgeving
- Ingrijpen bij onacceptabel gedrag
Collega’s moeten pesten melden als ze het zien. Niets zeggen maakt het vaak alleen maar erger en het slachtoffer voelt zich dan nog meer alleen.
Veelgestelde Vragen
Wie te maken krijgt met pesten op het werk, heeft wettelijke rechten en bescherming. Werkgevers moeten optreden, anders kunnen ze in de problemen komen.
Wat zijn mijn rechten als ik gepest word op de werkvloer?
Je hebt recht op een veilige werkplek, zonder pesten of intimidatie. De werkgever hoort alles te doen om pesten te voorkomen en op te lossen.
Je kunt terecht bij een vertrouwenspersoon of bedrijfsmaatschappelijk werker. Je mag je klacht ook officieel melden bij je leidinggevende.
Helpt dat niet? Dan mag je naar de Arbeidsinspectie stappen. Soms kun je zelfs aangifte doen bij de politie.
Hoe kan ik bewijs verzamelen van pesten op mijn werk?
Schrijf alles op: data, tijden, plekken, wie erbij was. Bewaar berichten, e-mails en screenshots van digitale communicatie.
Getuigen zijn ook belangrijk. Noteer hun namen en hoe je ze kunt bereiken.
Heb je klachten door het pesten? Vraag je huisarts of bedrijfsarts om een rapport. Ook afspraken met vertrouwenspersonen kun je als bewijs gebruiken.
Welke stappen kan ik ondernemen als ik het slachtoffer ben van werkplekpesten?
Begin met het gesprek met de pester. Vertel wat het gedrag met je doet.
Helpt dat niet? Neem dan contact op met de vertrouwenspersoon of bedrijfsmaatschappelijk werker.
Meld het pestgedrag bij je werkgever. De leidinggevende moet dan actie ondernemen.
Reageert de werkgever niet goed? Dien een formele klacht in of schakel de Arbeidsinspectie in.
Wat moet ik doen als mijn werkgever niet optreedt tegen pesten op de werkplek?
Kijk eerst of er een klachtenreglement is. Volg de procedure en dien je klacht in.
Is er geen reglement of gebeurt er niets? Neem dan contact op met de Arbeidsinspectie. Die kijkt of de werkgever genoeg heeft gedaan.
Mediation kan ook helpen. Een onafhankelijke mediator zoekt samen met jullie naar een oplossing.
Als laatste redmiddel kun je naar de rechter stappen. Je mag de pester of werkgever aansprakelijk stellen voor de schade.
Aan welke criteria moet worden voldaan om juridisch gezien van pesten op het werk te kunnen spreken?
Pesten is herhaald, ongewenst en negatief gedrag. Het slachtoffer kan zich daar niet goed tegen verdedigen.
Het moet structureel zijn, dus geen eenmalige ruzie. Meningsverschillen horen er niet bij.
Pesten komt in allerlei vormen voor. Denk aan kleinerende opmerkingen, intimidatie, flauwe grappen of zelfs fysiek geweld.
Ook roddelen, isoleren en constant openlijk kritiek leveren valt eronder. Het gedrag moet echt een negatieve impact hebben op het slachtoffer.
Wat zijn de gevolgen voor een werkgever die nalaat in te grijpen bij pesten op de werkplek?
De Arbeidsinspectie kan een werkgever waarschuwen als die te weinig doet tegen pesten.
Boetes zijn ook mogelijk bij nalatigheid.
Werkgevers lopen het risico aansprakelijk te worden gesteld voor schade die werknemers door pesten oplopen.
Dat kan betekenen dat ze financiële compensatie moeten betalen.
Als een werkgever niet optreedt, schaadt dat de reputatie en het imago van het bedrijf.
Het kan ook leiden tot meer ziekmeldingen en een hoger personeelsverloop.
In ernstige gevallen kan justitie werkgevers strafrechtelijk vervolgen.
Dat gebeurt vooral als het pestgedrag strafbare feiten bevat.
