Bedrijf overnemen in Nederland: aandelen of activa en de stappen

Gepubliceerd op 12 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Een bedrijf overnemen in Nederland kan op twee manieren: u koopt de aandelen van de vennootschap, of u koopt alleen de activa en passiva (de machines, voorraad, contracten en handelsnaam) zonder de vennootschap zelf. Die keuze bepaalt welke risico’s meekomen, of het personeel automatisch overgaat, of er een notaris aan te pas komt en hoe de fiscale afrekening eruitziet. Maakt u die keuze pas aan het eind, dan betaalt u dat vrijwel altijd terug in de onderhandeling.

De route in zes stappen

1. Kies de vorm. Aandelentransactie of activa-passivatransactie.
2. Leg de spelregels vast. Een geheimhoudingsovereenkomst, daarna een intentieverklaring met exclusiviteit en een tijdlijn.
3. Doe due diligence. Juridisch, financieel en fiscaal, en bij een productiebedrijf ook technisch en milieutechnisch.
4. Onderhandel de koopovereenkomst. Garanties, vrijwaringen, vervaltermijnen, aansprakelijkheidsplafond en het prijsmechanisme.
5. Regel de formaliteiten. Advies van de ondernemingsraad, melding aan vakbonden, zo nodig melding bij de ACM.
6. Lever. Bij aandelen in een bv via een notariële akte; bij activa per vermogensbestanddeel.

Aandelen of activa: wat is het verschil?

Bij een aandelentransactie koopt u de vennootschap met haar volledige verleden. Bij een activa-passivatransactie koopt u alleen de bestanddelen die in de koopovereenkomst zijn benoemd.

Die asymmetrie is geen toeval. Bij een aandelentransactie koopt u het verleden mee: een naheffing, een oud arbeidsgeschil of een milieukwestie komt bij u terecht. Bij een activa-passivatransactie laat u dat achter, maar moet u elk onderdeel afzonderlijk overnemen. Voor schulden en lopende overeenkomsten heeft u de medewerking van de schuldeiser of wederpartij nodig; contractsoverneming vraagt volgens artikel 6:159 BW altijd om die medewerking.

Van geheimhouding tot levering

Geheimhouding en intentieverklaring

Begin met een geheimhoudingsovereenkomst voordat er cijfers over tafel gaan. Daarna volgt de intentieverklaring: de hoofdlijnen van de prijs, de structuur, de periode van exclusiviteit en de voorwaarden waaronder partijen uit elkaar kunnen. Een intentieverklaring die te concreet is geformuleerd, kan onbedoeld bindend worden. Leg daarom uitdrukkelijk vast welke onderdelen wel en niet binden.

Wat onderzoekt u bij due diligence?

Het onderzoek bepaalt de prijs en de garanties. Juridisch gaat het om de statuten en het aandeelhoudersregister, de belangrijkste contracten en hun opzegbaarheid, arbeidsovereenkomsten en pensioenregelingen, intellectuele eigendom, vergunningen, lopende en dreigende procedures en de verzekeringen. Bij een productiebedrijf horen daar bodem- en milieudossiers bij; bij een technologiebedrijf de vraag wie de rechten op de broncode houdt en of ontwikkelaars en zzp’ers die rechten rechtsgeldig hebben overgedragen.

Ook bestaande merkonderzoeken en waarschuwingen van derden horen op de lijst; de Amsterdamse zaak hieronder laat zien waarom. Wat u vindt en niet oplost, hoort in een vrijwaring: een specifieke toezegging van de verkoper dat hij een benoemd risico volledig draagt.

Garanties en vrijwaringen

Garanties zijn toezeggingen over de staat van de onderneming; vrijwaringen dekken benoemde risico’s. Daaromheen staan de bepalingen die in de praktijk het verschil maken: de vervaltermijn waarbinnen u een claim moet melden, de drempel waarboven een claim telt, het plafond van de aansprakelijkheid en de vraag of opzet of bewuste verzwijging die begrenzingen doorbreekt. Juist over dat laatste wordt geprocedeerd.

Hoe wordt de koopprijs bepaald?

Gebruikelijk zijn drie mechanismen. Bij een locked box wordt de prijs bepaald op een balansdatum in het verleden en zijn onttrekkingen daarna verboden. Bij completion accounts wordt na levering afgerekend op basis van de werkelijke cijfers. Een earn-out maakt een deel van de prijs afhankelijk van toekomstige resultaten. Dat is aantrekkelijk bij verschil van inzicht over de waarde, maar alleen werkbaar als de rekenregels, de invloed van de koper op het resultaat en de informatieplicht tot in detail zijn vastgelegd.

Hoe worden aandelen of activa geleverd?

Aandelen in een Nederlandse bv worden geleverd bij notariële akte (artikel 2:196 BW). Controleer vooraf de statuten: een aanbiedings- of goedkeuringsregeling (artikel 2:195 BW) kan meebrengen dat medeaandeelhouders eerst aan bod moeten komen. Bij een activa-passivatransactie levert u per bestanddeel: roerende zaken door bezitsverschaffing, registergoederen bij notariële akte en inschrijving, vorderingen door cessie met mededeling.

Personeel, ondernemingsraad, vakbonden en ACM: wat vaak wordt vergeten

Gaat het personeel mee naar de koper?

Bij een activa-passivatransactie die kwalificeert als overgang van onderneming gaan de werknemers van rechtswege mee, met behoud van hun arbeidsvoorwaarden (artikel 7:662 en verder BW). U kunt niet selecteren, en opzegging wegens de overgang is verboden (artikel 7:670 lid 8 BW). Bij een aandelentransactie speelt dit niet: de werkgever blijft dezelfde vennootschap.

Wanneer moet de ondernemingsraad advies geven?

Is er een ondernemingsraad, dan heeft die adviesrecht over onder meer de overdracht van de zeggenschap over de onderneming (artikel 25 Wet op de ondernemingsraden). Vraag het advies op een moment waarop het nog van wezenlijke invloed kan zijn, dus niet nadat de koopovereenkomst onvoorwaardelijk is getekend. Een gepasseerde ondernemingsraad kan beroep instellen bij de Ondernemingskamer (artikel 26 WOR).

Wanneer moet u de vakbonden informeren?

De SER-fusiegedragsregels verplichten tot melding aan de betrokken vakorganisaties wanneer in de onderneming in de regel vijftig of meer personen werkzaam zijn. Ook die melding hoort vóór de definitieve besluitvorming.

Wanneer moet u een overname bij de ACM melden?

Een concentratie moet vooraf bij de Autoriteit Consument & Markt worden gemeld als de betrokken ondernemingen samen wereldwijd ten minste € 150 miljoen omzet behaalden en ten minste twee van hen elk ten minste € 30 miljoen in Nederland (artikel 29 Mededingingswet). Voor zeer grote transacties komt de Europese Commissie in beeld; voor de zorg gelden afwijkende regels. Een meldingsplichtige concentratie tot stand brengen zonder melding is een overtreding waarvoor de ACM een boete kan opleggen.

Welke contracten bevatten een change-of-controlclausule?

Huurovereenkomsten, leveranciers- en distributiecontracten, licenties en kredietdocumentatie bevatten vaak een beëindigings- of instemmingsrecht bij wisseling van zeggenschap. Wie dat pas na levering ontdekt, kan de belangrijkste klant of de bankfinanciering kwijtraken op het moment dat hij die het hardst nodig heeft.

Financiering, zekerheden en de fiscale afrekening

Bij een bancaire financiering vraagt de bank vrijwel altijd zekerheden op de overgenomen onderneming: pandrechten op voorraad, vorderingen en aandelen, en soms een hypotheekrecht. Die zekerheden moeten passen binnen de statuten en binnen de afspraken die de verkoper bedingt over een eventuele achtergestelde lening. Blijft een deel van de koopprijs schuldig, leg dan vast wat er gebeurt bij wanbetaling en welke zekerheid de verkoper krijgt.

Fiscaal lopen de twee routes uiteen. Bij een aandelentransactie kan de deelnemingsvrijstelling de verkopende holding een voordeel opleveren, terwijl de koper geen afschrijvingsbasis krijgt; bij een activa-passivatransactie is dat vaak omgekeerd. Dat verschil is doorgaans een onderhandelingspunt over de prijs. Laat de fiscale gevolgen door een fiscalist beoordelen voordat de intentieverklaring wordt getekend; nadien is de ruimte klein.

Wat is anders bij bedrijfsopvolging binnen de familie?

Bij een overdracht aan een kind of aan het zittende management spelen dezelfde juridische stappen, maar verschuift het zwaartepunt. De prijs wordt vaker deels schuldig gebleven of in termijnen voldaan. De zeggenschap gaat geleidelijk over via certificering of aandelen met beperkte rechten, en de positie van de overige kinderen vraagt aandacht in de aandeelhoudersovereenkomst. Regel daarnaast wat er gebeurt bij overlijden of arbeidsongeschiktheid van de opvolger; dat scenario ontbreekt vaak.

Hoe lang duurt een overname?

Een indicatie voor een overname in het midden- en kleinbedrijf, gerekend vanaf de intentieverklaring. De fasen lopen deels parallel; reken in totaal op enkele maanden.

Hoe oordeelt de rechter over garanties en vervaltermijnen?

De volgende zaken zijn gepubliceerde rechtspraak, geen zaken van dit kantoor. Zij laten zien hoe de rechter met garanties, uitsluitingen en vervaltermijnen omgaat.

Acht geschonden garanties, maar geen vernietiging of ontbinding

Na de koop van aandelen bleek de koper dat de verkopers onjuiste informatie hadden verstrekt. De Rechtbank Overijssel stelde op 18 februari 2026 vast dat acht garantiebepalingen waren geschonden en veroordeelde de verkopers tot schadevergoeding, op te maken bij staat (ECLI:NL:RBOVE:2026:889). Vernietiging wegens dwaling en ontbinding wees de rechtbank af, omdat de koopovereenkomst die remedies uitsloot. Vernietiging wegens bedrog strandde omdat de koper onvoldoende had gesteld dat de verkopers hem opzettelijk hadden misleid. De vordering van de verkopers op het openstaande deel van de koopprijs werd afgewezen: de koper mocht die betaling opschorten (artikel 6:52 BW).

Te laat, en geen bewuste verzwijging

Een koper stelde de verkopers aansprakelijk omdat zij een ruim twee jaar oud negatief merkonderzoek niet hadden gedeeld, waardoor de koper na een sommatie van een derde moest rebranden. De Rechtbank Amsterdam wees op 21 januari 2026 alle vorderingen af (ECLI:NL:RBAMS:2026:252). De overeengekomen vervaltermijnen waren verstreken. Op de uitzondering voor bedrog, opzettelijk wangedrag of opzettelijke verzwijging kon de koper zich niet beroepen: niet was gebleken dat de verkopers welbewust informatie hadden achtergehouden.

De les uit beide zaken is contractueel van aard: de waarde van een garantie wordt bepaald door de termijn waarbinnen u haar kunt inroepen en door de remedies die u niet heeft weggecontracteerd. Een opzet-uitzondering helpt pas als u die opzet ook kunt bewijzen.

Koper en verkoper: wie wat in de koopovereenkomst bewaakt

Hoe wij helpen bij een bedrijfsovername

• De geheimhoudingsovereenkomst en de intentieverklaring opstellen, met duidelijkheid over wat bindt.
• Het juridische deel van de due diligence uitvoeren en de bevindingen vertalen naar garanties en vrijwaringen.
• Onderhandelen over de koopovereenkomst, met aandacht voor vervaltermijnen, drempels en het aansprakelijkheidsplafond.
• De adviesaanvraag aan de ondernemingsraad begeleiden en beoordelen of een melding bij de ACM nodig is.
• Na de overname garantieclaims voeren of het verweer daartegen.

Een overname in vijf punten

• De keuze tussen aandelen en activa bepaalt wat u overneemt, wie het personeel in dienst houdt en hoe u fiscaal afrekent.
• Wat u bij due diligence vindt en niet oplost, hoort in een vrijwaring.
• Vervaltermijnen en uitsluitingen bepalen wat een garantie waard is (Rb. Amsterdam en Rb. Overijssel, 2026).
• Vraag tijdig advies aan de ondernemingsraad en meld waar nodig bij de vakbonden en de ACM.
• Loop de belangrijkste contracten na op change-of-controlclausules voordat u tekent.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een garantie en een vrijwaring?

Een garantie is een toezegging over de staat van de onderneming; bij schending moet u schade aantonen, en een disclosure-bepaling kan de claim beperken. Een vrijwaring wijst een benoemd risico aan de verkoper toe, ook als u het risico kende.

Moet ik bij een activatransactie naar de notaris?

Alleen voor registergoederen, zoals een bedrijfspand. Voor de levering van aandelen in een Nederlandse bv is een notariële akte altijd verplicht.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.