Gepubliceerd op 11 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Wie de sancties tegen Rusland opzettelijk overtreedt, riskeert een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar of een geldboete van de vijfde categorie; bij nalatigheid is het maximum één jaar hechtenis of een boete van de vierde categorie. Daarnaast kunnen vergunningen worden ingetrokken en kunnen contractpartners schade verhalen, en bestuurders die feitelijk leiding gaven kunnen persoonlijk worden vervolgd.
Dat dit geen theorie is, laat een vonnis van de Rechtbank Rotterdam uit juli 2025 zien: drie jaar gevangenisstraf voor het delen van chiptechnologie met iemand in Rusland. Hieronder leest u op welke regels de sancties rusten, welke straffen gelden, wie toezicht houdt en hoe u het risico beperkt.
Inhoudsopgave
Strafmaxima per 1 januari 2026
De strafbaarstelling loopt via de Wet op de economische delicten (WED). Artikel 1 onder 1° WED noemt overtreding van de artikelen 2, 7 en 9 van de Sanctiewet 1977 een economisch delict. De strafmaat hangt af van opzet.
| Soort overtreding | Maximale straf | Geldboete natuurlijk persoon (per 1 januari 2026) | Grondslag |
|---|---|---|---|
| Opzettelijk (misdrijf) | Gevangenisstraf van 6 jaar, taakstraf of geldboete | Vijfde categorie: € 110.000 | art. 6 lid 1 onder 1° WED |
| Niet opzettelijk (overtreding) | Hechtenis van 1 jaar, taakstraf of geldboete | Vierde categorie: € 27.500 | art. 6 lid 1 onder 4° WED |
| Rechtspersoon | Geldboete van de naast hogere categorie als de gewone categorie geen passende straf toelaat | Bij opzet: zesde categorie, € 1.100.000 | art. 23 lid 7 Sr |
Bron boetebedragen: Rijksoverheid, hoe hoog zijn de boetes in Nederland. Is de waarde van de goederen waarmee het delict is begaan hoger dan een kwart van het boetemaximum, dan kan de rechter ook bij een natuurlijk persoon een boete van de naast hogere categorie opleggen (artikel 6 lid 2 WED).
Hoe de Rechtbank Rotterdam in 2025 strafte
De meervoudige economische kamer van de Rechtbank Rotterdam veroordeelde op 10 juli 2025 een man tot drie jaar gevangenisstraf (ECLI:NL:RBROT:2025:8322). Hij had na het ingaan van de sancties bestanden met informatie over het opzetten van productielijnen voor microchips gedeeld met iemand in Rusland, via Signal en Google Drive.
De rechtbank zag dat als verboden technische bijstand in de zin van artikel 2bis van Verordening (EU) nr. 833/2014 en achtte opzet bewezen. Dat hij zich naar eigen zeggen niet had afgevraagd of de bestanden naar Rusland mochten, hielp hem niet. De officier van justitie had vier jaar geëist. Voor het delen van 66 andere bestanden en een werkvoorstel volgde vrijspraak.
De les voor bedrijven: ook digitale kennis kan onder een exportverbod vallen. Een bestand versturen is juridisch iets anders dan een doos verschepen, maar de straf kan even zwaar zijn.
Europese verordeningen, Nederlandse handhaving
De sancties zelf staan in EU-verordeningen, vooral Verordening (EU) nr. 833/2014 (economische sancties) en Verordening (EU) nr. 269/2014 (bevriezing van tegoeden van personen en organisaties op de lijst). Een verordening geldt rechtstreeks in alle lidstaten. Nederland regelt de handhaving en de straffen, via de Sanctiewet 1977 en de WED.
Sancties raken ook het ondernemingsrecht. De Hoge Raad wilde op 19 april 2024 prejudiciële vragen stellen aan het Hof van Justitie van de EU over de vraag of een gesanctioneerde certificaathouder (met 41,82 procent van de certificaten in Fortenova) nog mag vergaderen en stemmen (ECLI:NL:HR:2024:642). De tekst van Verordening 269/2014 was volgens de Hoge Raad op dat punt niet eenduidig.
Een nieuwe sanctiewet is in behandeling
Het wetsvoorstel Wet internationale sanctiemaatregelen moet de Sanctiewet 1977 vervangen. Het voorstel ligt in 2026 bij de Tweede Kamer; een datum van inwerkingtreding is er nog niet. Tot de nieuwe wet in werking treedt, gelden de Sanctiewet 1977 en de WED.
Bestuurders kunnen persoonlijk worden vervolgd
Begaat een rechtspersoon een strafbaar feit, dan kan ook wie daar feitelijk leiding aan gaf worden vervolgd (artikel 51 Wetboek van Strafrecht). Feitelijk leidinggeven is breder dan een opdracht geven. Het kan ook gaan om een bestuurder die:
- de transactie goedkeurde of het beleid maakte dat de overtreding mogelijk maakte;
- wist van de overtreding en niet ingreep terwijl hij dat kon;
- bevoegd en redelijkerwijs gehouden was maatregelen te nemen, en de aanmerkelijke kans op de overtreding bewust aanvaardde.
Opzet omvat ook voorwaardelijk opzet
Opzet is breder dan “willen overtreden”. Wie weet dat er een aanmerkelijke kans is op een overtreding en dat risico bewust aanvaardt, handelt met voorwaardelijk opzet. Een bedrijf dat duidelijke signalen negeert, bijvoorbeeld een eindgebruiker in een land dat bekendstaat als doorvoerroute, loopt dat risico.
Een voorbeeld ter illustratie van nalatigheid: een exporteur controleert de sanctielijst niet en levert aan een partij die net op de lijst is gezet. Er is geen opzet, maar wel een strafbare overtreding door schuld.
Bestuursrechtelijke en civielrechtelijke gevolgen
Naast een strafzaak kunnen twee andere sporen lopen, soms tegelijk.
Maatregelen van de overheid
Toezichthouders kunnen ingrijpen zonder strafrechter. Denk aan intrekking van een exportvergunning, een last onder dwangsom of het vasthouden van goederen door de Douane. Een veroordeling kan daarnaast gevolgen hebben voor deelname aan overheidsaanbestedingen.
Lopende contracten en overmacht
Komt een afnemer op de sanctielijst, dan mag u niet meer leveren. Of uw contractpartner dan schade op u kan verhalen, hangt af van overmacht: een tekortkoming die u niet kan worden toegerekend (artikel 6:75 BW). Een nieuw sanctieverbod komt in beginsel niet voor uw rekening. Contracten kunnen het risico anders verdelen, dus lees de force-majeureclausule: noemt die sancties niet uitdrukkelijk, dan ontstaat vaak discussie. De wederpartij kan het contract ook ontbinden als nakoming blijvend onmogelijk is (artikel 6:265 BW).
Wie houdt toezicht en wat moet u melden?
Volgens de Rijksoverheid voeren onder meer deze instanties de sancties uit: de Douane, De Nederlandsche Bank (DNB), de Autoriteit Financiële Markten (AFM), het Bureau Toetsing Investeringen, de Inspectie Leefomgeving en Transport, het Kadaster, de Koninklijke Marechaussee, de NVWA en het UWV. Het Openbaar Ministerie vervolgt, samen met politie en opsporingsdiensten zoals de FIOD.
| Wie | Wat melden | Aan wie |
|---|---|---|
| Gesanctioneerde personen en organisaties | Tegoeden en bezittingen in de EU, binnen 6 weken na plaatsing op de lijst | Zie de Rijksoverheid |
| Financiële instellingen | Bevroren tegoeden en economische middelen (art. 8 Verordening 269/2014) | AFM of DNB |
| Overige marktpartijen | Bevroren tegoeden en economische middelen | Ministerie van Buitenlandse Zaken (exportcontrole) |
| Kredietinstellingen | Reserves en activa van de Russische Centrale Bank (art. 5 bis Verordening 833/2014) | DNB |
Bron: deze uitleg over de Nederlandse uitvoering van de sancties. Meldingen zijn voor toezichthouders vaak het begin van een onderzoek.
Een compliance-programma dat werkt
Stap 1: risicoanalyse
- Producten en kennis: valt wat u levert onder een verbod, of kan het voor tweeërlei gebruik (dual-use) worden ingezet? Denk ook aan technische documentatie en software.
- Klanten en eindgebruikers: wie gebruikt uw product uiteindelijk? Een Nederlandse tussenpersoon kan alsnog aan Rusland leveren.
- Routes: via welke landen, banken en logistieke partners lopen uw transacties?
- Vestigingen en partners: bent u actief in regio’s met een verhoogd risico?
Stap 2: vaste controles
- Screen klanten, leveranciers en hun uiteindelijk belanghebbenden (UBO’s) tegen de actuele EU-sanctielijsten, en herhaal dat bij elke wijziging van de lijsten.
- Train medewerkers in verkoop, logistiek en IT om signalen te herkennen en te melden.
- Bouw blokkades in uw systemen in en hanteer een vierogenprincipe bij risicovolle orders.
- Leg vast wie beslist over twijfelgevallen, en vraag een ontheffing of vergunning aan vóór een transactie, nooit erna.
Onze rol bij sanctierisico’s
Vanuit onze praktijk ondernemingsrecht en strafrecht doen wij onder meer het volgende:
- beoordelen of een levering, dienst of betaling onder een EU-sanctieverordening valt;
- een compliance-programma opzetten met risicoanalyse, screening en interne controles;
- lopende contracten toetsen op overmacht (artikel 6:75 BW) en sanctieclausules opstellen;
- de onderneming en haar bestuurders bijstaan bij onderzoek door de Douane, DNB, de FIOD of het Openbaar Ministerie, ook tijdens een verhoor.
Rusland-sancties in vijf punten
- De sancties staan in EU-verordeningen; Nederland handhaaft via de Sanctiewet 1977 en de WED.
- Opzet: maximaal zes jaar gevangenisstraf of € 110.000 boete; nalatigheid: maximaal één jaar hechtenis of € 27.500 (bedragen 2026, natuurlijk persoon).
- Ook het delen van digitale kennis kan verboden technische bijstand zijn (Rb. Rotterdam 2025: drie jaar).
- Bestuurders die feitelijk leiding gaven, kunnen persoonlijk worden vervolgd (artikel 51 Sr).
- Een nieuw sanctieverbod kan overmacht opleveren tegenover uw contractpartner; controleer de contracttekst.
Veelgestelde vragen
Bestaan er uitzonderingen op de sancties?
In beperkte gevallen kan een ontheffing of vergunning worden aangevraagd. De EU-verordeningen noemen bijvoorbeeld humanitaire doeleinden en de afwikkeling van contracten die al bestonden voordat een verbod gold. Een uitzondering krijgt u niet vanzelf: u vraagt die aan bij de bevoegde nationale autoriteit, en u voert de transactie pas uit nadat die is verleend.
Moet ik zelf melden als ik een mogelijke overtreding ontdek?
Voor bevroren tegoeden geldt een meldplicht aan AFM, DNB of het ministerie (zie de tabel hierboven). Voor een ontdekte overtreding door uw eigen onderneming is het een strategische en juridische afweging. Laat u adviseren voordat u verklaringen aflegt tegenover een toezichthouder of opsporingsdienst.
Geldt het verbod ook voor diensten en software?
Ja. Verordening 833/2014 verbiedt naast goederen ook bepaalde diensten, zoals technische bijstand. In de zaak bij de Rechtbank Rotterdam van 10 juli 2025 ging het om het delen van digitale bestanden over chipproductie.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.
