Wat zijn de gevolgen van het overtreden van Rusland-sancties?

Gepubliceerd op 11 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 28 september 2026

Wie de sancties tegen Rusland overtreedt, riskeert een geldboete, het verlies van vergunningen en in ernstige gevallen een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar. Hoe zwaar de straf uitvalt, hangt vooral af van de vraag of de overtreding opzettelijk was of het gevolg van nalatigheid.

De risico’s zijn dus niet alleen financieel. Ze kunnen ook de persoonlijke vrijheid van bestuurders en het voortbestaan van uw onderneming raken. Hieronder leest u op welke wetten de sancties rusten, welke straffen en maatregelen er zijn, wie toezicht houdt en hoe u uw organisatie met een goed compliance-programma beschermt.

Welke gevolgen heeft een overtreding in de praktijk?

Een overtreding kan strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en civielrechtelijke gevolgen hebben, en die kunnen tegelijk spelen. De gevolgen gaan daardoor vaak veel verder dan één boete.

Het negeren van de Rusland-sancties is geen abstract risico. Het is een reële dreiging met verstrekkende gevolgen, zowel voor bedrijven als voor de mensen die er werken. De juridische gevolgen kunnen de bedrijfsvoering stilleggen en de reputatie van een onderneming langdurig beschadigen.

Om goed te begrijpen wat er op het spel staat, helpt het om de mogelijke gevolgen in te delen. Ze vallen grofweg uiteen in drie categorieën: strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en civielrechtelijke maatregelen. Elk type heeft een eigen doel en een eigen impact.

Wat is de wettelijke basis voor de straffen?

De basis is de Sanctiewet 1977, in combinatie met de Wet op de economische delicten (WED). Die maakt een overtreding van de sanctieregels strafbaar als economisch delict.

De Sanctiewet 1977 is de ruggengraat van het Nederlandse systeem. Artikel 1 onder 1° WED noemt de artikelen 2, 7 en 9 van de Sanctiewet 1977 als economisch delict. De WED maakt daarbij een onderscheid dat direct de strafmaat bepaalt: was er sprake van opzet, of niet?

Een niet-opzettelijke overtreding, vaak het gevolg van slordigheid of gebrekkige controles, kan volgens artikel 6 lid 1 onder 4° WED leiden tot hechtenis van ten hoogste één jaar, een taakstraf of een geldboete van de vierde categorie. Is er opzet in het spel, dus het bewust negeren of omzeilen van de regels, dan lopen de straffen fors op. Artikel 6 lid 1 onder 1° WED noemt dan een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar, een taakstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Sinds 1 januari 2026 is dat ten hoogste € 110.000.

Welke sancties zijn mogelijk?

De gevolgen lopen uiteen van een strafrechtelijke veroordeling tot het verlies van een vergunning en schadeclaims van contractpartners. Het overzicht hieronder zet de belangrijkste op een rij.

Overzicht van mogelijke sancties bij overtreding

De tabel hieronder vat de verschillende soorten juridische gevolgen samen. U ziet direct hoe de bedoeling achter de overtreding, opzettelijk of niet, de zwaarte van de sanctie beïnvloedt. De boetebedragen zijn de maxima voor een natuurlijk persoon per 1 januari 2026.

De gevolgen spelen zich dus op meerdere juridische terreinen af. Een strafrechtelijke veroordeling sluit bestuursrechtelijke maatregelen, zoals het verlies van een exportvergunning, niet uit.

Vaak ontstaat een kettingreactie: een strafrechtelijke boete leidt tot reputatieschade, en die leidt weer tot het verlies van klanten en contracten. De totale financiële schade is daardoor vaak vele malen groter dan de boete alleen.

Inzicht in deze risico’s is de eerste stap naar een goede naleving van de regels. Uiteindelijk gaat het niet alleen om het volgen van voorschriften, maar om het beschermen van de kern van uw onderneming.

Op welke regels rusten de sancties?

De sancties zelf staan in Europese verordeningen, die rechtstreeks gelden in Nederland. De Nederlandse wet regelt hoe die regels worden gehandhaafd en welke straffen erop staan.

Om te begrijpen wat de gevolgen zijn als u de Rusland-sancties overtreedt, moet u eerst naar dat juridische fundament kijken. Het is geen willekeurige verzameling regels, maar een systeem met wortels in zowel Europa als Nederland. Die gelaagde opbouw bepaalt wie de regels maakt, wie ze uitvoert en wie controleert of iedereen zich eraan houdt.

De bron van de sancties tegen Rusland ligt in Brussel. De Europese Unie stelt de sanctiepakketten vast in EU-verordeningen. Een verordening heeft directe werking in alle lidstaten. Er is dus geen aparte Nederlandse wet nodig om de regels hier te laten gelden: ze gelden onmiddellijk en rechtstreeks voor iedere burger en ieder bedrijf in Nederland.

Hoe werkt de Europese regel door in Nederland?

De EU bepaalt wat verboden is; Nederland regelt de handhaving. Dat gebeurt via de Sanctiewet 1977 en de WED.

U kunt de EU zien als de architect die het gedetailleerde bouwplan levert: de verordening. De Nederlandse overheid is de aannemer die zorgt dat dit plan in de praktijk wordt uitgevoerd en gehandhaafd.

Die uitvoering gebeurt in Nederland via de Sanctiewet 1977. Deze wet geeft de overheid de instrumenten om de Europese sancties af te dwingen. De Sanctiewet vormt samen met de WED de juridische basis om overtredingen strafbaar te stellen en wijst Nederlandse instanties aan die toezicht houden.

Vergelijk het met een Europese verkeersregel die zegt dat u niet door rood mag rijden. De Sanctiewet 1977 is dan de Nederlandse wet die regelt dat de politie u een boete mag geven als u dat toch doet. Zonder die nationale wet zou de Europese regel een papieren tijger zijn.

Deze wisselwerking is dus essentieel. De EU bepaalt wát er verboden is, bijvoorbeeld de export van bepaalde technologieën. De Nederlandse wetgeving regelt hoe dat verbod wordt gehandhaafd en welke straffen er op een overtreding staan.

Let op: de Sanctiewet 1977 wordt naar verwachting vervangen. Het wetsvoorstel Wet internationale sanctiemaatregelen is in februari 2026 bij de Tweede Kamer ingediend en is in september 2026 nog in behandeling. Het voorstel voegt onder meer een bestuursrechtelijke handhavingsroute toe naast de strafrechtelijke. Tot de nieuwe wet in werking treedt, blijven de Sanctiewet 1977 en de WED gelden.

Wie handhaven de sancties in Nederland?

Meerdere instanties, elk met een eigen taak. De belangrijkste zijn de ministeries, de Douane, DNB en de AFM, en voor de strafrechtelijke opsporing de FIOD en het Openbaar Ministerie.

De Sanctiewet wijst verschillende instanties aan die elk een eigen rol hebben in de handhaving. Samen vormen zij een netwerk dat controleert of iedereen zich aan de regels houdt.

De belangrijkste spelers op een rij:

• De Rijksoverheid: de ministeries van Buitenlandse Zaken en Financiën zijn verantwoordelijk voor het beleid en de coördinatie. Zij geven invulling aan de nationale aanpak en zijn het eerste aanspreekpunt voor vragen.
• De Douane: speelt een sleutelrol bij de fysieke controle van goederen. Aan de grens controleert de Douane of import- en exportzendingen geen verboden producten bevatten. Bij een vermoeden van een overtreding kan zij goederen vasthouden en een onderzoek starten.
• Financiële toezichthouders: De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) houden toezicht op de financiële sector. Zij controleren of banken, verzekeraars en andere financiële instellingen de tegoeden van gesanctioneerde partijen bevriezen en geen verboden financiële diensten verlenen.
• Opsporing en vervolging: bij complexe of grootschalige onderzoeken naar het ontduiken van sancties komt de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) in beeld. Het Openbaar Ministerie beslist over vervolging.

Dit samenspel tussen Europese verordeningen en nationale wetgeving is het fundament onder de handhaving van de Rusland-sancties. Het maakt duidelijk dat overtredingen niet ongemerkt blijven en dat er een stevig systeem is om de regels af te dwingen. Wie deze structuur begrijpt, zet de eerste stap om ernstige juridische gevolgen te voorkomen.

Welke strafrechtelijke gevolgen zijn er voor bedrijven en personen?

Zowel de onderneming als de mensen die erachter zitten, kunnen strafrechtelijk worden vervolgd. De kernvraag voor het Openbaar Ministerie en de rechter is of er sprake was van opzet of van nalatigheid.

Komt een overtreding van de Rusland-sancties aan het licht, dan is het niet langer alleen een administratieve kwestie. Dan komt het strafrecht in beeld, en daar worden de juridische gevolgen van het overtreden van Rusland-sancties pas echt ernstig.

Het antwoord op de vraag naar opzet is allesbepalend. Het maakt het verschil tussen een forse boete en een mogelijke gevangenisstraf. De wet trekt een scherpe lijn tussen bewust de regels overtreden en onachtzaam zijn, en de gevolgen verschillen daarnaar.

Wat zijn de straffen bij een opzettelijke overtreding?

Bij opzet geldt het zwaarste strafregime: ten hoogste zes jaar gevangenisstraf, een taakstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Voor een bedrijf kan de boete hoger uitvallen.

De zwaarste straffen zijn voor wie de sanctieregels bewust overtreedt. Juristen noemen dit een opzettelijk of doleus delict. Het is geen simpele fout, maar een bewuste keuze om de wet te negeren.

Opzet is hier een breed begrip. Het gaat niet alleen om situaties waarin iemand de sancties wilde schenden. Ook als iemand wist dat er een aanmerkelijke kans op een overtreding was en dat risico bewust aanvaardde, kan er sprake zijn van opzet. Dat heet voorwaardelijk opzet.

Wordt u veroordeeld voor het opzettelijk overtreden van de Sanctiewet 1977, dan zijn de maximale straffen volgens artikel 6 lid 1 onder 1° WED:

• een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar;
• een taakstraf;
• een geldboete van de vijfde categorie, per 1 januari 2026 ten hoogste € 110.000 voor een natuurlijk persoon.

Voor een bedrijf kan het bedrag hoger oplopen. Bij een rechtspersoon kan de rechter een boete van de naast hogere categorie opleggen als de gewone categorie geen passende straf toelaat (artikel 23 lid 7 Wetboek van Strafrecht). Ook als de waarde van de goederen waarmee het delict is begaan hoog is, kan de rechter volgens artikel 6 lid 2 WED een boete van de naast hogere categorie opleggen.

Denk bijvoorbeeld aan een bedrijf dat bewust de herkomst van goederen vervalst om ze via een omweg toch in Rusland te krijgen. Of aan een bank die een transactie voor een gesanctioneerde persoon doelbewust via een ingewikkelde constructie laat lopen. Dit zijn schoolvoorbeelden waarbij een rechter al snel opzet zal aannemen.

Het verweer “wij wisten het niet zeker” slaagt zelden. Negeert u als bedrijf duidelijke signalen en gaat u toch door, dan kan de rechter oordelen dat u het risico op een overtreding bewust heeft aanvaard.

Wat zijn de straffen bij nalatigheid?

Ook zonder opzet is een overtreding strafbaar, maar het strafmaximum is lager: hechtenis van ten hoogste één jaar, een taakstraf of een geldboete van de vierde categorie.

Niet elke overtreding gebeurt met kwade bedoelingen. Soms gaat het om slordigheid, onachtzaamheid of het ontbreken van de juiste controles. Dan spreken juristen van een culpoos delict: een overtreding door schuld.

Hoewel de bedoeling om de wet te breken ontbreekt, is het resultaat hetzelfde: de sancties zijn geschonden. Daarom staan ook hier serieuze straffen op, al zijn ze milder dan bij opzet. Voor een niet-opzettelijke overtreding riskeert u volgens artikel 6 lid 1 onder 4° WED:

• hechtenis van ten hoogste één jaar;
• een taakstraf;
• een geldboete van de vierde categorie, per 1 januari 2026 ten hoogste € 27.500.

Een voorbeeld is de exporteur die vergeet de actuele sanctielijsten te controleren en daardoor goederen levert aan een partij die net op de lijst is gezet. Er is geen opzet, maar wel duidelijke nalatigheid in het onderzoek naar de klant. Het bedrijf had beter moeten weten en had de plicht zijn controles op orde te hebben.

Kunnen bestuurders persoonlijk worden vervolgd?

Ja. Wie feitelijk leiding heeft gegeven aan een strafbaar feit van de onderneming, kan daarvoor zelf worden vervolgd (artikel 51 Wetboek van Strafrecht).

Een van de meest onderschatte risico’s is dat bestuurders en leidinggevenden persoonlijk worden aangesproken. De gedachte dat alleen het bedrijf een boete krijgt, is een misvatting. Het strafrecht kan ook de mensen achter de onderneming aanpakken.

Feitelijk leidinggeven is breder dan alleen een directe opdracht geven. Het kan ook gaan om situaties waarin de bestuurder:

• bewust niets deed: hij wist van de overtreding, maar greep niet in terwijl hij dat kon;
• actief betrokken was: hij keurde de transactie goed of maakte het beleid dat de overtreding mogelijk maakte;
• het risico aanvaardde: hij wist dat er een aanmerkelijke kans op een overtreding was, maar liet het toch gebeuren.

Als bestuurder kunt u dus niet zomaar de andere kant op kijken. Van u wordt verwacht dat u actief toezicht houdt en zorgt voor een deugdelijk compliance-beleid. Doet u dat niet, dan kan een overtreding door uw bedrijf leiden tot een persoonlijke strafzaak. De gevolgen raken dan niet alleen de bedrijfsrekening, maar mogelijk ook de persoonlijke vrijheid van de verantwoordelijken.

Welke bestuursrechtelijke en civielrechtelijke gevolgen zijn er?

Naast straffen kunnen toezichthouders maatregelen nemen, zoals het intrekken van een vergunning, en kunnen contractpartners schade verhalen. Die gevolgen zijn vaak minstens zo ingrijpend als een strafzaak.

Wie denkt dat het overtreden van de Rusland-sancties alleen een strafrechtelijk risico is, vergist zich. Naast boetes en gevangenisstraf kunnen bedrijven en personen te maken krijgen met een reeks bestuursrechtelijke en civielrechtelijke maatregelen. Die kunnen de bedrijfsvoering direct stilleggen, soms zonder dat er een strafrechter aan te pas komt.

Het doel van bestuursrechtelijke maatregelen is niet in de eerste plaats straffen. Ze zijn bedoeld om een ongewenste situatie te stoppen of terug te draaien. Vergelijk het met een scheidsrechter die een speler niet meteen een rode kaart geeft, maar wel een gele als waarschuwing: bij de volgende overtreding ligt u eruit. De nadruk ligt op het veranderen van gedrag.

Welke bestuursrechtelijke maatregelen kunnen volgen?

Denk aan het intrekken van een vergunning, een last onder dwangsom of uitsluiting van overheidsopdrachten. Welke maatregel mogelijk is, hangt af van de instantie en de sector.

Bestuursrechtelijke maatregelen komen van toezichthouders en overheidsinstanties, zoals de Douane, de financiële toezichthouders of de ministeries. Ze zijn bedoeld om een overtreding te herstellen en herhaling te voorkomen. De gevolgen kunnen hard aankomen in de dagelijkse bedrijfsvoering.

Voorbeelden van zulke maatregelen zijn:

• Intrekking van vergunningen: is uw bedrijf afhankelijk van een exportvergunning, dan kunt u die kwijtraken. Een groot deel van uw omzet kan daardoor van de ene op de andere dag wegvallen.
• Een last onder dwangsom: een opdracht om de overtreding te beëindigen. Voor elke dag of elke keer dat u de overtreding voortzet, moet u een bedrag betalen. Dat is een financiële prikkel die u niet kunt negeren.
• Uitsluiting van overheidsopdrachten: een veroordeling kan betekenen dat u een bepaalde periode niet meer mag meedingen naar opdrachten van de overheid.

De impact van zulke maatregelen is groot en kan in het ergste geval het voortbestaan van uw onderneming bedreigen.

Wat gebeurt er met lopende contracten?

Mag u door een sanctie niet meer leveren, dan rijst de vraag wie de schade draagt. Het antwoord hangt af van uw contract en van de vraag of u zich op overmacht kunt beroepen.

Een vaak onderschat risico speelt in het civiele recht. Hier gaat het niet om de relatie tussen u en de overheid, maar om de afspraken met uw klanten, leveranciers en financiers.

Stel dat u een contract heeft om goederen te leveren aan een partij die plotseling op een sanctielijst komt. Leveren mag dan niet meer. U kunt uw contractuele verplichtingen daardoor niet nakomen, en dat roept direct juridische vragen op.

De hamvraag is dan: wie draait op voor de schade? Kan uw contractpartner u aansprakelijk stellen voor gemiste winst, of kunt u zich met succes beroepen op overmacht, ook wel force majeure genoemd?

Overmacht betekent dat u niet aansprakelijk bent voor het niet nakomen van een contract als dat niet aan u kan worden toegerekend, bijvoorbeeld omdat een nieuwe sanctieregeling de levering verbiedt. De wettelijke regel staat in artikel 6:75 BW. Contracten kunnen daar eigen afspraken over maken.

Hoe ontstaat een kettingreactie in de keten?

Een probleem met de overheid leidt al snel tot problemen met zakenpartners. Of u zich op overmacht kunt beroepen, hangt in de eerste plaats af van de tekst van het contract.

Veel contracten bevatten een force-majeureclausule waarin staat welke gebeurtenissen als overmacht gelden. Worden sancties daarin niet uitdrukkelijk genoemd, dan kan er een lastige juridische discussie ontstaan over wie het risico draagt.

De mogelijke civielrechtelijke gevolgen zijn:

• Schadeclaims: uw contractpartner kan proberen de gemiste winst of gemaakte kosten op u te verhalen.
• Ontbinding van het contract: de andere partij kan het contract beëindigen, waardoor u een belangrijke klant of leverancier verliest.
• Reputatieschade: een juridisch conflict over het niet nakomen van een contract kan uw naam in de markt beschadigen. Andere partijen denken dan twee keer na voordat ze nog zaken met u doen.

Dit laat zien dat de juridische gevolgen van het overtreden van Rusland-sancties een kettingreactie kunnen veroorzaken. Klanten zorgvuldig screenen en heldere sanctieclausules in uw contracten opnemen is daarom geen luxe, maar noodzakelijk voor goed risicobeheer. Dat is ook het advies dat de specialisten van Law & More ondernemers geven.

Hoe werken handhaving en toezicht in Nederland?

Verschillende toezichthouders bewaken elk hun eigen terrein, en bedrijven moeten zelf informatie melden. Daardoor is de kans dat een overtreding wordt ontdekt reëel.

Denkt u dat het overtreden van sancties onopgemerkt blijft, of dat een slimme omweg of een verhulde transactie onder de radar blijft? Dat is een gevaarlijke misvatting. In Nederland is een uitgebreid handhavingsapparaat actief, met meerdere toezichthouders die elk een eigen domein bewaken.

Dit netwerk van controleurs maakt de kans op ontdekking reëel. Het werkt als de afdelingen van een groot beveiligingsbedrijf: de één bewaakt de poort, de ander de kluis en een derde analyseert verdachte patronen. Samen vormen zij een gelaagd systeem dat het ontduiken van sancties lastig maakt.

Welke toezichthouders spelen een sleutelrol?

Vooral de Douane, DNB en de AFM, met de FIOD voor de strafrechtelijke opsporing. Andere instanties, zoals de Inspectie Leefomgeving en Transport, hebben een rol binnen hun eigen terrein.

De handhaving is geen taak voor één instantie. Juist de samenwerking tussen verschillende gespecialiseerde diensten maakt het toezicht effectief. Ieder brengt eigen kennis in, zodat de verschillende sectoren goed zijn gedekt.

De belangrijkste spelers zijn:

• De Douane: de fysieke frontlinie. De Douane controleert de goederenstromen die Nederland in- en uitgaan. Zij inspecteert zendingen en documenten om te voorkomen dat verboden producten, zoals goederen voor tweeërlei gebruik (dual-use), naar Rusland worden geëxporteerd.
• De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM): zij houden toezicht op banken, verzekeraars en andere financiële instellingen. Zij controleren of tegoeden van gesanctioneerde partijen correct zijn bevroren en of er geen verboden financiële diensten worden verleend.
• De FIOD: deze opsporingsdienst is verantwoordelijk voor het strafrechtelijk onderzoek naar overtredingen en het omzeilen van sancties. Zij kan diepgravend onderzoek doen naar ingewikkelde constructies en netwerken die zijn opgezet om sancties te ontduiken.
• Andere instanties: volgens de Rijksoverheid hebben onder meer de Koninklijke Marechaussee, het Bureau Toetsing Investeringen en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) een taak bij de uitvoering van de sancties.

Dit samenspel zorgt ervoor dat zowel de fysieke als de financiële routes nauwlettend in de gaten worden gehouden.

Welke meldplichten gelden er?

Gesanctioneerde personen en organisaties moeten hun tegoeden binnen zes weken na plaatsing op de sanctielijst melden. Marktpartijen zoals banken moeten bevroren tegoeden melden aan de bevoegde toezichthouder.

Alleen passief toezicht zou niet werken. Daarom is het systeem gebouwd op een actieve meld- en rapportageplicht. Die verplicht bedrijven en instellingen om zelf informatie te delen met de autoriteiten. Dit mechanisme voorziet de handhaving van essentiële informatie.

De Nederlandse aanpak van de sancties tegen Rusland leunt sterk op deze verplichte meldingen. Personen en organisaties op de sanctielijst moeten binnen zes weken nadat zij op de lijst zijn geplaatst melden welke tegoeden of bezittingen zij in Nederland hebben. Tegelijk moeten Nederlandse marktpartijen, zoals banken, informatie over bevroren tegoeden doorgeven aan de bevoegde instantie. Meer over deze verplichtingen leest u in deze uitleg over de Nederlandse uitvoering van de sancties.

Deze meldingen zijn de brandstof voor de handhaving. Ze stellen toezichthouders in staat patronen te herkennen, risico’s in te schatten en gericht onderzoek te starten waar dat nodig is.

De informatie uit deze meldingen wordt verzameld en geanalyseerd. Meldt een bank bijvoorbeeld een ongebruikelijke transactie of een bevroren tegoed, dan kan dat het begin zijn van een diepgaander onderzoek door een opsporingsdienst. De juridische gevolgen van het overtreden van Rusland-sancties komen dus niet alleen voort uit actieve opsporing, maar ook uit de plicht van het bedrijfsleven om zelf open te zijn. Het niet nakomen van een meldplicht kan op zichzelf al een overtreding zijn.

Hoe houdt u uw organisatie buiten de gevarenzone?

Met een compliance-programma dat begint bij een risicoanalyse en daarna vaste controles, training en actuele screening omvat. Voorkomen is hier veel goedkoper dan herstellen.

Weten wat de juridische gevolgen zijn van het overtreden van de Rusland-sancties is één ding. Maar hoe voorkomt u dat uw organisatie in de problemen komt? Het oude gezegde “voorkomen is beter dan genezen” geldt hier sterker dan ooit. Een actieve aanpak is noodzakelijk om uw bedrijf te beschermen tegen juridische, financiële en reputatieschade.

De basis voor preventie is een stevig intern compliance-programma. Dat is geen standaard checklist die u één keer afvinkt, maar een systeem dat u voortdurend aanpast aan de steeds veranderende sanctieregels. Alles begint met een eerste stap: een grondige risicoanalyse.

Hoe begint u met een risicoanalyse?

Door in kaart te brengen waar in uw bedrijfsprocessen de sanctierisico’s zitten. Kijk naar uw producten, klanten, transactieroutes en vestigingen.

Voordat u maatregelen kunt nemen, moet u weten waar de gevaren zitten. Een risicoanalyse helpt u de zwakke plekken in uw eigen bedrijfsprocessen te vinden. Waar liggen de risico’s voor uw organisatie?

Stel uzelf de volgende vragen:

• Producten en diensten: levert u goederen, technologie of diensten die onder een sanctieregeling vallen? Of kunnen ze voor tweeërlei doeleinden (dual-use) worden ingezet?
• Klanten en eindgebruikers: wie zijn uw klanten precies? En belangrijker nog: wie zijn de uiteindelijke gebruikers van uw producten? Een transactie met een Nederlandse tussenpersoon kan alsnog in Rusland eindigen.
• Transactieroutes: via welke landen, banken en logistieke partners lopen uw transacties? Omzeilingsconstructies maken vaak gebruik van routes via derde landen.
• Geografische aanwezigheid: heeft uw bedrijf vestigingen, dochterondernemingen of partners in regio’s met een verhoogd risico?

Door deze kwetsbaarheden in kaart te brengen, kunt u gericht preventieve maatregelen nemen.

Een effectief compliance-programma werkt als een modern alarmsysteem. Het heeft sensoren op alle kritieke punten, geeft direct een signaal bij verdachte activiteit en wordt voortdurend onderhouden om valse alarmen te voorkomen.

Uit welke onderdelen bestaat een effectief compliance-programma?

Uit screening van zakenpartners, training van personeel, interne controles en het regelmatig raadplegen van de sanctielijsten. Die onderdelen versterken elkaar.

Met de risicoanalyse als fundament bouwt u een programma op dat in de praktijk werkt. Een goed programma rust op de volgende pijlers:

1. Screening van zakenpartners (due diligence): dit is de kern. Controleer iedere nieuwe en bestaande klant, leverancier en partner aan de hand van de actuele EU-sanctielijsten. Dit proces, ook wel Know Your Customer (KYC) genoemd, moet grondig zijn en ook de uiteindelijke belanghebbenden (UBO’s) van een bedrijf in beeld brengen.
2. Training van personeel: uw medewerkers zijn de eerste verdedigingslinie. Zorg dat iedereen, van verkoop tot logistiek, de basisregels van de sanctiewetgeving kent, de waarschuwingssignalen herkent en weet waar een vermoeden moet worden gemeld. Regelmatige trainingen houden de kennis actueel.
3. Interne controles: bouw controles in uw systemen in. Denk aan automatische blokkades in uw ERP-systeem voor transacties met gesanctioneerde partijen, of een vierogenprincipe voor het goedkeuren van risicovolle exportorders.
4. Regelmatig raadplegen van sanctielijsten: sanctielijsten veranderen voortdurend. Zorg voor een proces of software die deze lijsten dagelijks vergelijkt met uw klantenbestand. Handmatige controles zijn in de praktijk vaak niet meer voldoende.

Door deze onderdelen te combineren, ontstaat een cultuur van waakzaamheid. Compliance is dan geen taak van één afdeling, maar een gedeelde verantwoordelijkheid binnen de hele organisatie. Zo voorkomt u juridische problemen voordat ze ontstaan.

Samengevat

• De Rusland-sancties staan in EU-verordeningen; Nederland handhaaft ze via de Sanctiewet 1977 en de Wet op de economische delicten.
• Een opzettelijke overtreding kan leiden tot ten hoogste zes jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie (€ 110.000 in 2026); bij nalatigheid is het maximum één jaar hechtenis of een boete van de vierde categorie (€ 27.500).
• Bestuurders die feitelijk leiding gaven aan de overtreding, kunnen persoonlijk worden vervolgd.
• Daarnaast dreigen bestuursrechtelijke maatregelen, zoals het verlies van een vergunning, en schadeclaims van contractpartners.
• Een compliance-programma met risicoanalyse, screening, training en controles is de beste bescherming.

Veelgestelde vragen

Hieronder vindt u antwoorden op een aantal veelgestelde vragen over de juridische gevolgen van het overtreden van de Rusland-sancties. Ze geven snel meer duidelijkheid over zorgen die leven bij ondernemers en particulieren die met deze regels te maken krijgen.

Law & More adviseert ondernemingen en bestuurders over sanctieregels, compliance en de gevolgen van een mogelijke overtreding. Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.