LOVS-oriëntatiepunten: hoe bepaalt de rechter de straf?

Gepubliceerd op 27 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

De LOVS-oriëntatiepunten zijn vertrekpunten die strafrechters gebruiken om de straf te bepalen bij veelvoorkomende delicten. Ze zijn geen wet: de rechter is er niet aan gebonden en wijkt af als de zaak daar aanleiding toe geeft, zo oordeelde de Hoge Raad in 2017. De oriëntatiepunten zijn opgesteld door het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS), het overleg van strafrechters van rechtbanken en hoven.

Waarom hebben strafrechters oriëntatiepunten nodig?

Het Wetboek van Strafrecht noemt per delict alleen de maximale straf. Voor eenvoudige mishandeling is dat bijvoorbeeld een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaar (artikel 300 Sr). Binnen dat maximum heeft de rechter veel ruimte. De oriëntatiepunten zorgen ervoor dat vergelijkbare zaken door het hele land ongeveer dezelfde straf krijgen, of de zaak nu in Eindhoven of in Amsterdam dient.

Welke straffen noemen de oriëntatiepunten bij bekende delicten?

Er zijn oriëntatiepunten voor onder meer geweldsdelicten zoals mishandeling, zware mishandeling en doodslag, vermogensdelicten zoals diefstal, inbraak en oplichting, verkeersdelicten, drugsdelicten en fraude. De tabel geeft een paar voorbeelden uit de versie van juli 2026.

Bron: Oriëntatiepunten en afspraken LOVS, bijgewerkt juli 2026 (pdf, Rechtspraak). Het actuele overzicht staat op de pagina Oriëntatiepunten voor straftoemeting en LOVS-afspraken. Voor beginnende bestuurders en bij brom- en snorfietsen gelden bij alcohol andere schalen.

Actueel, per 1 januari 2026: de geldboetes en standaardvergoedingen in de oriëntatiepunten zijn geïndexeerd met de consumentenprijsindex. De nieuwe geldboetes gelden direct; de nieuwe vergoedingen gelden voor verzoeken die op of na 1 januari 2026 zijn ingediend. Geldboetes worden voortaan ten minste eens in de vier jaar opnieuw bekeken, standaardvergoedingen eens in de twee jaar. In de versie van juli 2026 kwamen onder meer afspraken bij over aftrek van voorarrest bij taakstraf en geldboete (artikel 27 Sr) en een inleiding over oriëntatiepunten voor jeugdigen.

Hoe komt de rechter van oriëntatiepunt tot straf?

Het oriëntatiepunt beschrijft een standaardgeval. Daarna kijkt de rechter naar wat in uw zaak anders ligt. Bij veel delicten noemen de oriëntatiepunten zelf al een hogere straf bij recidive, zoals bij winkeldiefstal: eerst een boete, bij herhaling een voorwaardelijke gevangenisstraf erbij.

• Strafverzwarend kan zijn: eerdere veroordelingen op uw strafblad, gebruik van een wapen, samenwerking met anderen of een kwetsbaar slachtoffer.
• Strafverminderend kan zijn: spijt, vergoede schade of persoonlijke omstandigheden die een lagere straf rechtvaardigen.
• Te lange procedure: is de redelijke termijn overschreden, dan volgt in de regel strafvermindering. Het OM blijft daarbij wel ontvankelijk.

De rechter moet in het vonnis de redenen geven die de straf hebben bepaald (artikel 359 lid 5 Sv). Heeft uw advocaat een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt over de straf ingenomen, dan moet de rechter motiveren waarom hij daarvan afwijkt (artikel 359 lid 2 Sv). Zie het Wetboek van Strafvordering op wetten.overheid.nl.

Wat zegt de Hoge Raad over de oriëntatiepunten?

De Hoge Raad houdt vast aan de vrijheid van de rechter, maar controleert wel of de rechter de oriëntatiepunten begrijpelijk toepast. Twee uitspraken laten de grens zien.

• Hoge Raad 31 januari 2017 (ECLI:NL:HR:2017:114): de feitenrechter is niet gebonden aan de LOVS-oriëntatiepunten en de uitleg ervan is aan hem voorbehouden. Het hof mocht bij een inbraak in een bedrijfspand, samen met anderen en met aanzienlijke schade, hoger uitkomen dan een taakstraf. De straf van tien weken gevangenisstraf, waarvan vier voorwaardelijk, bleef in stand.
• Hoge Raad 13 september 2016 (ECLI:NL:HR:2016:2067): het hof had bij cocaïne opgelost in shampoo het brutogewicht van 766,2 gram als uitgangspunt genomen. De oriëntatiepunten bevatten een omrekenregel voor vloeistoffen (5 ml is 1 gram). Omdat het hof die regel niet betrok, was de strafmotivering onbegrijpelijk. De Hoge Raad vernietigde de strafoplegging en wees de zaak terug.

De les voor de verdediging: de rechter hoeft het oriëntatiepunt niet te volgen. Maar past hij het toe, dan moet dat kloppen met de tekst van de oriëntatiepunten zelf.

Waarom wijkt de eis van de officier soms af van het oriëntatiepunt?

De officier van justitie werkt niet met de LOVS-oriëntatiepunten, maar met de eigen strafvorderingsrichtlijnen van het Openbaar Ministerie. Daarop baseert hij zijn eis. De rechter is aan die eis niet gebonden en kan hoger of lager uitkomen. Eis en oriëntatiepunt liggen vaak dicht bij elkaar, maar niet altijd. Een verschil is een concreet aanknopingspunt voor het pleidooi.

Wat betekenen de oriëntatiepunten voor uw strafzaak?

De oriëntatiepunten geven een eerste indicatie van de straf. De uiteindelijke straf hangt af van het dossier en van wat op de zitting wordt aangevoerd. Een advocaat kan wijzen op omstandigheden die een lagere straf rechtvaardigen, of op een andere strafsoort, zoals een taakstraf of een voorwaardelijke straf in plaats van een onvoorwaardelijke straf. Bent u het niet eens met de straf, dan stelt u binnen veertien dagen na de uitspraak hoger beroep in (artikel 408 Sv).

Hoe wij de oriëntatiepunten in uw zaak gebruiken

Meer over onze aanpak leest u bij onze strafrechtadvocaten in Eindhoven en Amsterdam.

• Wij zoeken het oriëntatiepunt op dat bij uw delict hoort en leggen het naast de eis van de officier van justitie.
• Wij brengen strafverminderende omstandigheden in kaart, zoals schadevergoeding en persoonlijke omstandigheden.
• Wij toetsen of de redelijke termijn is overschreden en vragen dan om strafvermindering.
• Wij beoordelen na de uitspraak of de straf begrijpelijk is gemotiveerd en of hoger beroep zinvol is.

Veelgestelde vragen