Femicide en strafrecht: hoe pakt Nederland het aan?

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026

Femicide is het doden van een vrouw omdat zij vrouw is, meestal door een partner, ex-partner of familielid. Het Nederlandse strafrecht kent daarvoor geen apart delict: het doden van een vrouw wordt vervolgd als doodslag (artikel 287 Sr, maximaal vijftien jaar) of moord (artikel 289 Sr, levenslang of maximaal dertig jaar). Dat kan veranderen: sinds juni 2026 ligt een wetsvoorstel voor dat dwingende controle strafbaar maakt en doodslag na dwingende controle of huiselijk geweld even zwaar bestraft als moord, maar dat voorstel is nog geen wet.

Hieronder leest u wat femicide is, hoe het strafrecht er nu mee omgaat, welke maatregelen de overheid neemt en welke juridische bescherming slachtoffers en nabestaanden hebben.

Wat is femicide?

Femicide is het doden van een vrouw vanwege het feit dat zij vrouw is. In Nederland gaat het in de praktijk vooral om vrouwen die worden gedood door een partner, ex-partner of familielid.

De term is geen juridisch begrip; u vindt hem niet in het Wetboek van Strafrecht. Hij wordt gebruikt in beleid en onderzoek om een patroon zichtbaar te maken: dodelijk geweld dat voortkomt uit ongelijke machtsverhoudingen, controle en bezitsdrang. De politie beschouwt femicide als de meest extreme uitkomst van huiselijk geweld.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek werden in de periode 2018 tot en met 2022 172 van de 217 gedode vrouwen omgebracht door iemand uit de huiselijke kring. Dat is bijna 80 procent. Gemiddeld wordt in Nederland ongeveer elke acht dagen een vrouw gedood. Het aantal slachtoffers per jaar daalde in die periode niet.

Welke risicofactoren gaan aan femicide vooraf?

Femicide komt zelden uit het niets. Onderzoek naar partnerdodingen laat steeds dezelfde voortekenen zien: eerder huiselijk geweld, stalking, dwingende controle, dreiging met een wapen en vooral de periode rond een relatiebreuk.

De weken en maanden nadat een vrouw haar partner heeft verlaten, zijn het gevaarlijkst. Andere signalen zijn het isoleren van de partner van familie en vrienden, het controleren van telefoon en sociale media, financiële controle, extreme jaloezie en dreigementen richting de partner of de kinderen. Psychisch geweld gaat vaak vooraf aan fysiek geweld, en laat geen zichtbare sporen na. Meer over de grens tussen conflict en strafbaar gedrag leest u in ons artikel over de grens tussen ruzie en misbruik.

Deze patronen komen in alle lagen van de samenleving voor, ongeacht opleiding, inkomen of achtergrond. Juist omdat omstanders ze vaak eerder zien dan professionals, is het belangrijk dat familie, vrienden en collega’s signalen serieus nemen.

Hoe wordt femicide nu strafrechtelijk vervolgd?

Het Openbaar Ministerie (OM) vervolgt het doden van een vrouw als doodslag of moord. Het verschil zit in de voorbedachte raad, en dat verschil is in partnerzaken vaak moeilijk te bewijzen.

Wat is het verschil tussen doodslag en moord?

Volgens artikel 287 van het Wetboek van Strafrecht wordt wie opzettelijk een ander van het leven berooft, gestraft voor doodslag met ten hoogste vijftien jaar gevangenisstraf. Gebeurt dat met voorbedachte raad, dan is het moord (artikel 289 Sr), met levenslang of een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaar. Meer over het onderscheid leest u in onze artikelen over doodslag en het verschil met moord en over moord.

Voorbedachte raad betekent niet dat de dader een uitgewerkt plan had. Het gaat erom of hij de gelegenheid had om na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad, en zich daarvan rekenschap te geven. Handelde hij in een plotselinge opwelling, dan kan dat aan voorbedachte raad in de weg staan. Een motief, zoals jaloezie, is iets anders dan voorbedachte raad en hoeft niet te worden bewezen. Juist bij partnerdoding, die vaak volgt op een escalerende ruzie, strandt de kwalificatie moord daardoor geregeld.

Welke strafbare feiten gaan vaak aan femicide vooraf?

Aan femicide gaan vaak strafbare feiten vooraf die op zichzelf kunnen worden vervolgd. Denk aan bedreiging (artikel 285 Sr), mishandeling (artikel 300 en verder Sr) en belaging of stalking (artikel 285b Sr). Mishandeling van een partner of gezinslid wordt volgens artikel 304 Sr zwaarder bestraft: het strafmaximum kan met een derde worden verhoogd. Belaging is op dit moment een klachtdelict. Het OM kan alleen vervolgen als het slachtoffer een klacht indient. Wat mishandeling strafrechtelijk inhoudt, leest u in ons artikel over mishandeling.

Welke straf kan de rechter opleggen?

Er is geen aparte strafverzwaring voor femicide. De rechter weegt de omstandigheden wel mee bij de straf: een voorgeschiedenis van geweld, bedreigingen en stalking, de relatie tussen dader en slachtoffer en de gevolgen voor nabestaanden, waaronder kinderen. Naast gevangenisstraf kan de rechter tbs opleggen als de dader lijdt aan een stoornis en het gevaar voor herhaling dat vereist. Welke factoren verder een rol spelen, leest u in ons artikel over de beslissing van de rechter over de strafmaat.

Wat verandert er met het wetsvoorstel psychisch geweld?

Het kabinet wil dwingende controle en psychische mishandeling strafbaar stellen en doodslag na huiselijk geweld zwaarder bestraffen. Het voorstel lag vanaf 29 juni 2026 tien weken in internetconsultatie en is dus nog geen geldend recht.

Volgens het bericht van de Rijksoverheid bevat het voorstel vier onderdelen. Ten eerste wordt dwingende controle een zelfstandig delict: iemand stelselmatig vernederen, bang maken of in zijn vrijheid belemmeren om macht over die persoon uit te oefenen. Het gaat dan om een patroon, niet om een los incident. Ten tweede wordt vastgelegd dat mishandeling ook psychische mishandeling omvat.

Ten derde kan de rechter bij doodslag die volgt op dwingende controle of mishandeling door iemand uit de huiselijke kring dezelfde maximumstraf opleggen als bij moord: levenslang of dertig jaar. Dat raakt de kern van het probleem, omdat voorbedachte raad bij partnerdoding vaak niet te bewijzen is. Ten vierde vervalt het klachtvereiste bij stalking, zodat het OM zelfstandig kan vervolgen; dat geldt ook voor dwingende controle.

Na de consultatie volgen advies van de Raad van State en behandeling in de Tweede en Eerste Kamer. Tot de wet in werking treedt, gelden de huidige bepalingen. Een feit dat vóór de inwerkingtreding is gepleegd, kan niet volgens de nieuwe, zwaardere regels worden bestraft (artikel 1 Sr).

Welke maatregelen neemt de overheid?

In juni 2024 presenteerde het kabinet het plan van aanpak Stop Femicide!, met vier pijlers en tien prioriteiten voor twee jaar. De kern is het eerder herkennen van waarschuwingssignalen en het beter samenwerken van politie, OM, Veilig Thuis en hulpverlening.

Het plan richt zich op rode vlaggen zoals stalking, intieme terreur en bedreiging, en op gezamenlijke risicotaxaties bij meldingen van huiselijk geweld. Ook de registratie van femicidezaken moet beter, zodat patronen zichtbaar worden. Het wetsvoorstel psychisch geweld vloeit mede uit deze aanpak voort. Hoe een strafzaak in het algemeen verloopt, leest u in ons artikel over strafrechtelijke vervolging in Nederland.

Welke bescherming kunt u krijgen bij dreiging?

Bij acuut gevaar belt u 112. Voor advies en hulp bij huiselijk geweld kunt u gratis en vertrouwelijk terecht bij Veilig Thuis, via 0800-2000; ook omstanders kunnen daar melden.

Daarnaast bestaan juridische beschermingsmaatregelen. De burgemeester kan volgens de Wet tijdelijk huisverbod een pleger voor tien dagen uit huis plaatsen; dat verbod kan worden verlengd tot in totaal vier weken. In een strafzaak kan de rechter of de officier van justitie een contactverbod of gebiedsverbod opleggen, bijvoorbeeld als voorwaarde bij een schorsing van de voorlopige hechtenis of als maatregel bij een veroordeling (artikel 38v Sr), zo nodig met een enkelband. Ook via de civiele rechter kunt u in kort geding een contact- of straatverbod vragen.

Doe aangifte als er strafbare feiten zijn gepleegd, en bewaar berichten, foto’s en verklaringen. Slachtoffers van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven, en nabestaanden, hebben recht op gratis juridische bijstand van een advocaat, ongeacht hun inkomen. Bent u in een scheiding verwikkeld met een gewelddadige partner, lees dan ook ons artikel over echtscheiding bij huiselijk geweld.

Wat kunt u doen als omstander of professional?

Neem signalen serieus en bespreek ze met Veilig Thuis, ook als u twijfelt. U hoeft geen zekerheid te hebben om advies te vragen of een melding te doen.

Familie, vrienden, buren en collega’s zien vaak als eersten dat iemand zich terugtrekt, bang is om bepaalde onderwerpen te bespreken of steeds wordt gecontroleerd. Vraag voorzichtig hoe het gaat en dring niet aan; een slachtoffer dat zich onder druk gezet voelt, trekt zich vaak verder terug. Veilig Thuis kan u adviseren over wat u wel en niet kunt doen.

Voor professionals, zoals artsen, leraren en hulpverleners, geldt de Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij moeten een meldcode hanteren met een vast stappenplan, en bij acute of structurele onveiligheid een melding doen bij Veilig Thuis. Het beroepsgeheim staat daaraan in beginsel niet in de weg.

Welke rechten hebben nabestaanden?

Nabestaanden kunnen zich in het strafproces voegen als benadeelde partij en hebben spreekrecht op de zitting. Daarnaast kunnen zij een tegemoetkoming aanvragen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven.

Als benadeelde partij (artikel 51f Sv) vorderen nabestaanden in de strafzaak een vergoeding van bijvoorbeeld begrafeniskosten, gederfd levensonderhoud en affectieschade. Affectieschade is de vergoeding voor het leed door het overlijden van een naaste; die kan sinds 2019 worden gevorderd (artikel 6:108 lid 3 BW), tegen vaste bedragen. Het spreekrecht (artikel 51e Sv) geeft nabestaanden de gelegenheid op de zitting te vertellen wat het misdrijf voor hen heeft betekend.

Slachtofferhulp Nederland biedt emotionele steun en praktische hulp tijdens het strafproces. Meer over de positie van slachtoffers leest u in ons artikel over slachtofferhulp in het strafrecht.

Is een aparte strafbaarstelling van femicide nodig?

Daarover verschillen de meningen. Voorstanders vinden dat een eigen delict het gendergerelateerde karakter erkent en de registratie verbetert; tegenstanders wijzen erop dat de rechter de context nu al bij de straf kan meewegen.

Het kabinet heeft met het wetsvoorstel psychisch geweld gekozen voor een tussenweg: geen apart delict femicide, maar wel strafbaarstelling van het patroon dat er vaak aan voorafgaat, en een zwaardere straf als doodslag daarop volgt. Ook internationaal zijn er verschillende modellen. Spanje heeft sinds 2004 een speciale wet tegen gendergerelateerd geweld, met gespecialiseerde rechtbanken. In het Verenigd Koninkrijk kunnen mensen via het zogenoemde Clare’s Law-stelsel bij de politie navragen of een partner een gewelddadig verleden heeft. Zo’n stelsel bestaat in Nederland niet.

Wat kunnen wij voor u doen bij femicide en huiselijk geweld?

In deze zaken gaat het om snelle bescherming en een zorgvuldige strafzaak.

• Wij staan slachtoffers bij bij de aangifte en bij het vragen van een contact- of gebiedsverbod, in de strafzaak of in kort geding.
• Wij gaan na of u als slachtoffer van een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf recht hebt op kosteloze bijstand van een advocaat.
• Wij bereiden nabestaanden voor op het spreekrecht op de zitting (artikel 51e Sv) en houden contact met het OM over de voortgang.
• Wij staan verdachten bij vanaf het eerste politieverhoor en toetsen of voorbedachte raad (artikel 289 Sr) te bewijzen is.
• Wij stemmen een strafzaak af op een lopende echtscheiding of omgangsregeling.

Samengevat

• Femicide is geen apart delict; het wordt vervolgd als doodslag (maximaal vijftien jaar) of moord (levenslang of maximaal dertig jaar).
• Volgens het CBS werd in 2018 tot en met 2022 bijna 80 procent van de gedode vrouwen omgebracht door iemand uit de huiselijke kring.
• Een wetsvoorstel uit juni 2026 wil dwingende controle strafbaar stellen, het klachtvereiste bij stalking schrappen en doodslag na huiselijk geweld even zwaar bestraffen als moord; het is nog geen wet.
• Bij dreiging zijn er een tijdelijk huisverbod, contact- en gebiedsverboden en gratis juridische bijstand voor slachtoffers van ernstige geweldsdelicten.
• Nabestaanden kunnen zich voegen als benadeelde partij, hebben spreekrecht en kunnen een tegemoetkoming aanvragen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven.

Veelgestelde vragen

Law & More staat in strafzaken over huiselijk geweld zowel slachtoffers en nabestaanden als verdachten bij, en adviseert over beschermingsmaatregelen en schadevergoeding. Meer over onze werkzaamheden leest u op de pagina over strafrecht.

Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.