Gepubliceerd op 1 december 2024 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Als slachtoffer van een strafbaar feit heeft u recht op informatie over uw zaak, op inzage in het dossier en op schadevergoeding via voeging als benadeelde partij. Het spreekrecht op de zitting geldt niet in elke zaak: alleen bij misdrijven waarop acht jaar gevangenisstraf of meer staat en een aantal door de wet aangewezen misdrijven, zoals bedreiging en ernstige mishandeling (artikel 51e Wetboek van Strafvordering, Sv).
Uw rechten staan in Titel IIIA van het Wetboek van Strafvordering (artikel 51a tot en met 51h Sv). Het Openbaar Ministerie (OM) moet u over die rechten informeren. Hieronder leest u wat elk recht inhoudt en waar de grenzen liggen.
Inhoudsopgave
Uw rechten als slachtoffer op een rij
| Recht | Wetsartikel | Wat het inhoudt |
|---|---|---|
| Informatie over uw zaak | 51ac Sv | U hoort onder meer of de verdachte wordt vervolgd en wanneer de zitting is |
| Inzage en stukken toevoegen | 51b Sv | U kunt het OM vragen om inzage in de processtukken die voor u van belang zijn, en om stukken aan het dossier toe te voegen |
| Spreekrecht | 51e Sv | U kunt op de zitting een verklaring afleggen over de gevolgen van het feit, als het misdrijf daarvoor in aanmerking komt |
| Voeging als benadeelde partij | 51f Sv | U vraagt de strafrechter om uw schade toe te wijzen |
| Bijstand | 51c Sv | U kunt zich laten bijstaan door een advocaat of een andere raadsman |
Informatie en inzage: wat u van het OM mag verwachten
Het OM houdt u op de hoogte van de voortgang van de zaak (artikel 51ac Sv). Bij ernstige misdrijven krijgt u volgens het OM een vast aanspreekpunt, de slachtoffercoördinator. De voortgang kunt u ook volgen via MijnSlachtofferzaak.nl, zo staat op de pagina slachtofferrechten van het OM.
Op grond van artikel 51b lid 2 Sv kunt u de officier van justitie vragen documenten aan het dossier toe te voegen. Dat is de weg om bewijs aan te dragen. Het OM beslist zelf of het de verdachte vervolgt.
Spreekrecht: wanneer mag u op de zitting spreken?
Volgens het OM heeft u spreekrecht bij misdrijven waarvoor de verdachte een gevangenisstraf van acht jaar of meer kan krijgen, en bij een aantal andere misdrijven, zoals bedreiging en ernstige mishandeling. Ook nabestaanden kunnen in bepaalde gevallen spreekrecht hebben. Het OM laat u weten of u spreekrecht heeft. Spreekt u liever niet zelf, dan kan uw verklaring worden voorgelezen.
Uw verklaring telt niet als bewijs. Dat bevestigde de Hoge Raad op 11 oktober 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1418): een verklaring op grond van artikel 51e lid 2 Sv kan niet worden gebruikt voor het bewijs van het tenlastegelegde. In dezelfde zaak wees de Hoge Raad de vordering af waarmee een slachtoffer via kort geding wilde afdwingen dat het OM hoger beroep zou instellen.
Schadevergoeding via de strafrechter: voeging als benadeelde partij
Heeft u rechtstreeks schade geleden door het strafbare feit, dan kunt u zich als benadeelde partij voegen in de strafzaak (artikel 51f Sv). Dat kan om materiële schade gaan, zoals gestolen of beschadigde spullen en gemiste inkomsten, en in bepaalde gevallen om immateriële schade. Voor vergoeding van immateriële schade gelden de eisen van artikel 6:106 van het Burgerlijk Wetboek.
De Hoge Raad zette de regels in een overzichtsarrest van 28 mei 2019 (ECLI:NL:HR:2019:793) op een rij. Drie punten zijn voor u als slachtoffer van belang:
- Dat een schadepost is geschat, staat toewijzing niet in de weg.
- Vraagt de behandeling te veel van het strafproces, dan kan de rechter de vordering geheel of gedeeltelijk niet-ontvankelijk verklaren (artikel 361 lid 3 Sv). U kunt dat deel dan bij de civiele rechter vorderen. De rechter mag die bevoegdheid niet vaker gebruiken dan nodig.
- Voor psychische schade moet u concrete gegevens aanvoeren waaruit die schade objectief blijkt, tenzij de gevolgen door de aard en ernst van het feit voor de hand liggen.
Gaat het om schade door letsel, dan heeft u een letselschadespecialist nodig. Law & More behandelt geen letselschadezaken.
Zo bereidt u uw vordering als benadeelde partij voor
- Doe aangifte en geef daarbij aan dat u schadevergoeding wilt.
- Verzamel bonnen, facturen, offertes en foto’s van de schade.
- Vul het voegingsformulier in dat u van het OM ontvangt en dien het op tijd in.
- Houd er rekening mee dat de verdachte uw vordering op de zitting kan betwisten.
- Wijst de strafrechter uw vordering niet of maar deels toe, beoordeel dan of u het restant via een civiele procedure vordert.
Wat wij voor u doen als slachtoffer in een strafzaak
Onze slachtofferadvocaten bieden juridische ondersteuning in elke fase van het strafproces, op grond van artikel 51c Sv.
- Wij helpen u bij uw schriftelijke slachtofferverklaring of bij de voorbereiding van uw spreekrecht (artikel 51e Sv).
- Wij stellen uw vordering als benadeelde partij op voor vermogensschade en onderbouwen die met stukken (artikel 51f Sv).
- Wij vragen namens u inzage in het dossier of toevoeging van stukken (artikel 51b Sv).
- Wij staan u bij op de zitting en onderhouden het contact met het OM, de politie en Slachtofferhulp Nederland.
Veelgestelde vragen
Kan ik mij voegen als het OM de verdachte niet vervolgt?
Nee. Voeging als benadeelde partij kan alleen in een strafzaak die bij de rechter ligt (artikel 51f Sv). Zonder vervolging blijft alleen de civiele rechter over.
Ben ik verplicht om te spreken op de zitting?
Nee, het spreekrecht is een recht, geen plicht. U kunt ook afzien van spreken of uw verklaring laten voorlezen.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.
