Echtscheiding bij huiselijk geweld: bescherming en bewijs

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Bij een echtscheiding met huiselijk geweld lopen twee sporen naast elkaar: bescherming op korte termijn en de scheidingsprocedure zelf. De burgemeester kan een tijdelijk huisverbod van tien dagen opleggen, de voorzieningenrechter kan in kort geding een contact- en straatverbod opleggen, en tijdens de echtscheiding kan de rechter voorlopige voorzieningen treffen over de woning en de kinderen (artikel 822 Rv). Bij acuut gevaar belt u 112.

Wat doet een tijdelijk huisverbod bij direct gevaar?

Het tijdelijk huisverbod is de snelste maatregel die het Nederlandse recht kent. Niet de rechter maar de burgemeester legt het op, als uit feiten of omstandigheden blijkt dat de aanwezigheid van een persoon in de woning een ernstig en onmiddellijk gevaar oplevert voor de veiligheid van de andere huisgenoten, of als daarvan een ernstig vermoeden bestaat. In de praktijk is die bevoegdheid vaak gemandateerd aan een hulpofficier van justitie, zodat het verbod ook ’s nachts en in het weekend kan worden opgelegd.

Het huisverbod duurt tien dagen. De uithuisgeplaatste mag de woning niet betreden en geen contact opnemen met de mensen die er wonen; het is dus tegelijk een contactverbod. Blijft het gevaar bestaan, dan kan de burgemeester het verbod verlengen tot ten hoogste vier weken na de oplegging. Tegen het huisverbod staat rechtstreeks beroep open bij de bestuursrechter, en de uithuisgeplaatste kan daarbij een voorlopige voorziening vragen.

Die vier weken zijn een adempauze, geen oplossing. Gebruik de periode om hulpverlening in te schakelen, bewijs te ordenen en de juridische stappen te zetten die na afloop nog bescherming bieden. Wat u in die eerste weken concreet doet, zetten wij op een rij in veilig uit elkaar gaan.

Hoe krijgt u een contact- en straatverbod via de civiele rechter?

Na afloop van het huisverbod, of als de situatie niet aan de criteria daarvan voldoet, kunt u de voorzieningenrechter in kort geding om een contact- en straatverbod vragen. Grondslag is de onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW): het stelselmatig lastigvallen, bedreigen of opzoeken van een ander is onrechtmatig en kan worden verboden. De rechter koppelt aan zo’n verbod meestal een dwangsom, zodat overtreding geld kost zonder dat er eerst een nieuwe procedure nodig is.

Een goed verzoek is concreet. Vraag niet alleen om een verbod op fysiek contact, maar ook op telefoon, berichten, e-mail en sociale media, en op benadering via derden. Vraag om een straal rond uw woning, uw werk en de school van de kinderen, en om een duidelijke looptijd. Hoe concreter de omschrijving, hoe eenvoudiger de handhaving.

Houd elke overtreding bij. Noteer datum, tijd, plaats en wat er gebeurde, bewaar berichten met de volledige koptekst en meld overtredingen bij de politie. Die vastlegging is nodig om de dwangsom te kunnen innen en om bij een volgende procedure een patroon aan te tonen. Meer over de aanpak van stelselmatig lastigvallen leest u in ons artikel over stalking.

Welke voorlopige voorzieningen kunt u tijdens de echtscheiding vragen?

Zodra de echtscheidingsprocedure loopt of tegelijk wordt gestart, kan uw advocaat de rechtbank om voorlopige voorzieningen vragen (artikel 822 Rv). De rechter kan bepalen wie bij uitsluiting de echtelijke woning mag gebruiken, bij wie de minderjarige kinderen verblijven, hoe het contact met de kinderen tijdens de procedure verloopt en welke bijdrage in het levensonderhoud wordt betaald. Ook de afgifte van zaken voor dagelijks gebruik kan worden verzocht.

Deze procedure is met opzet snel: er volgt op korte termijn een zitting en de beslissing geldt voor de duur van de procedure. De voorzieningen vervallen onder meer als het echtscheidingsverzoek wordt ingetrokken of als de echtscheiding is ingeschreven (artikel 826 Rv). Wie bescherming nodig heeft, moet dus niet wachten tot de hoofdprocedure is afgerond.

Het uitsluitend gebruik van de woning is vaak de kern. Het is een gebruiksrecht, geen eigendomsbeslissing: wie in de woning mag blijven, wordt daardoor geen eigenaar, en de verdeling of verrekening volgt later. Na de inschrijving van de echtscheiding kan de rechter op grond van artikel 1:165 BW bepalen dat een van de echtgenoten het gebruik van de woning nog zes maanden voortzet.

Welk bewijs accepteert de civiele rechter?

In civiele zaken geldt vrije bewijsleer: bewijs kan door alle middelen worden geleverd en de waardering is aan de rechter (artikel 152 Rv). Er bestaat dus geen limitatieve lijst van toegestane bewijsmiddelen. Wel geldt de waarheidsplicht van artikel 21 Rv: u moet de feiten die voor de beslissing van belang zijn, volledig en naar waarheid aanvoeren.

Onrechtmatig verkregen bewijs is in een civiele procedure niet zonder meer onbruikbaar. De Hoge Raad oordeelde op 11 juli 2014 dat het belang dat de waarheid aan het licht komt in beginsel zwaarder weegt, en dat uitsluiting alleen gerechtvaardigd is bij bijkomende omstandigheden (ECLI:NL:HR:2014:1632). Dat arrest ging over een rapport van de Arbeidsinspectie, maar de maatstaf geldt in het hele civiele procesrecht. Het is geen vrijbrief om de wet te overtreden.

Het opnemen van een gesprek waaraan u zelf deelneemt, is niet strafbaar; artikel 139a Sr ziet op het opnemen van gesprekken waaraan men zelf geen deel heeft. Meeluisteren met of opnemen van gesprekken tussen anderen ligt dus wezenlijk anders. Laat u hierover adviseren voordat u opnames maakt, want de context bepaalt of het materiaal u helpt of tegen u wordt gebruikt.

Bruikbaar bewijs bestaat zelden uit één stuk. Denk aan medische gegevens van huisarts of ziekenhuis, meldingen en aangiften bij de politie, dossiers van Veilig Thuis, verklaringen van hulpverleners, gedateerde foto’s, berichtenverkeer en een eigen chronologisch logboek dat u op het moment zelf bijhoudt. Voor stukken bij uw wederpartij of bij een derde kunt u sinds 1 januari 2025 inzage of afschrift vorderen op grond van de artikelen 194 tot en met 195a Rv, die de oude regeling van artikel 843a Rv hebben vervangen.

Welke rol speelt het strafrecht naast de scheiding?

Het strafrecht loopt naast het familierecht en kent een eigen route. Mishandeling is strafbaar op grond van artikel 300 Sr, met strafverzwaring als het feit wordt gepleegd tegen de echtgenoot of levensgezel (artikel 304 Sr). Bedreiging valt onder artikel 285 Sr. Belaging staat in artikel 285b Sr; dat is een klachtdelict, zodat vervolging alleen plaatsvindt op klacht van het slachtoffer.

Sinds 1 januari 2024 is doxing, het delen van persoonsgegevens om iemand vrees aan te jagen, zelfstandig strafbaar (artikel 285d Sr). Sinds 1 juli 2024 geldt de Wet seksuele misdrijven; het zonder toestemming openbaar maken van seksueel beeldmateriaal, inclusief deepfakes, valt sindsdien onder artikel 254ba Sr. Die bepalingen zijn relevant, omdat digitale intimidatie na een breuk vaak doorloopt waar het fysieke contact stopt.

Als slachtoffer hebt u eigen rechten in het strafproces: recht op informatie over het verloop van de zaak, op inzage in het dossier en op voeging als benadeelde partij om schade te vorderen. Voor slachtoffers van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven bestaat kosteloze rechtsbijstand. Zie onze pagina over de advocaat voor slachtoffers.

Een aangifte is niet verplicht om in het familierecht bescherming te krijgen, en het uitblijven van een strafrechtelijke veroordeling betekent niet dat de civiele rechter het geweld niet aanneemt. De maatstaven verschillen: de strafrechter toetst aan wettig en overtuigend bewijs, de civiele rechter weegt de aannemelijkheid van de gestelde feiten.

Wat gebeurt er met gezag, omgang en het ouderschapsplan?

Na een scheiding houden ouders in beginsel het gezamenlijk gezag. De rechter kent het gezag aan één ouder toe als er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders en niet te verwachten is dat dit binnen afzienbare tijd verbetert, of als wijziging anderszins in het belang van het kind nodig is (artikel 1:251a BW). Structureel geweld en dwingende controle zijn het type omstandigheden waarin gezamenlijke besluitvorming feitelijk onmogelijk kan zijn.

Voor omgang geldt artikel 1:377a BW. Het uitgangspunt is dat kind en ouder recht hebben op omgang, maar de rechter ontzegt dat recht onder meer als omgang ernstig nadeel oplevert voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind, als de ouder kennelijk ongeschikt of niet in staat is, als een kind van twaalf jaar of ouder ernstige bezwaren heeft, of als omgang anderszins in strijd is met zwaarwegende belangen van het kind. Tussenvormen zijn mogelijk: begeleide omgang, een neutrale overdrachtsplek of contact zonder onderling ouderoverleg.

Bij minderjarige kinderen hoort bij het echtscheidingsverzoek een ouderschapsplan (artikel 815 Rv). Is dat door de situatie redelijkerwijs niet op te stellen, dan kan de rechter het verzoek toch behandelen als u uitlegt waarom een plan niet tot stand kwam. Doe dat in het verzoekschrift, in plaats van een plan te tekenen dat u niet veilig kunt uitvoeren. Meer over de verdeling van gezag en hoofdverblijf leest u in gezag, omgang en hoofdverblijf.

Bent u verplicht om te mediaten?

Nee. Er bestaat in Nederland geen wettelijke plicht om vóór een zitting te mediaten. De rechter kan een verwijzing voorstellen, maar deelname is vrijwillig. Bij huiselijk geweld is dat geen formaliteit: mediation gaat uit van min of meer gelijkwaardige posities, en juist die ontbreken bij dwingende controle. Een gezamenlijk gesprek kan de machtsverhouding bevestigen in plaats van doorbreken.

Overleg is niet altijd onmogelijk. Er zijn werkvormen waarbij partijen elkaar niet ontmoeten, met gescheiden gesprekken of uitsluitend contact via advocaten. Leg uw bezwaren tegen een gezamenlijke aanpak schriftelijk vast, zodat later niet de indruk ontstaat dat u niet wilde meewerken. Wanneer mediation bij scheiding wel passend is, leggen wij elders uit.

Wat gebeurt er met een afhankelijke verblijfsvergunning?

Wie in Nederland verblijft met een verblijfsvergunning voor verblijf bij partner of echtgenoot, is kwetsbaar: het verblijfsrecht hangt af van de relatie. Eindigt de relatie door huiselijk geweld, dan kunt u bij de IND een zelfstandige verblijfsvergunning aanvragen voor het verblijfsdoel humanitair niet-tijdelijk. Volgens de IND-brochure over huiselijk geweld en uw verblijfsvergunning hoeft u in dat geval niet aan de inburgeringseis te voldoen.

U moet aannemelijk maken dat er huiselijk geweld was in de relatie. Een aangifte of melding bij de politie is daarbij van groot belang, omdat de IND die informatie opvraagt. Start deze aanvraag niet pas als de scheiding rond is: het verblijfsrecht en de familierechtelijke procedure lopen parallel en beïnvloeden elkaar. Over de vreemdelingenrechtelijke kant van een relatie schreven wij eerder in een buitenlandse partner laten overkomen.

Waar kunt u terecht en wat kost rechtsbijstand?

Veilig Thuis is het landelijke advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. U kunt er anoniem advies vragen. Een melding levert bovendien een dossier op dat later als bewijs kan dienen, ook als u op dat moment nog geen juridische stappen wilt zetten. Professionals in zorg en onderwijs werken met de verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.

Voor de echtscheiding zelf is een advocaat verplicht: alleen een advocaat dient het verzoek bij de rechtbank in. Ligt uw inkomen onder de grenzen van de Wet op de rechtsbijstand, dan kan een toevoeging worden aangevraagd bij de Raad voor Rechtsbijstand; u betaalt dan een inkomensafhankelijke eigen bijdrage. Voor slachtoffers van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven geldt in het strafproces een kosteloze voorziening.

Wat wij doen bij een echtscheiding met huiselijk geweld

Onze familierechtadvocaten stemmen veiligheid, bewijs en procedure op elkaar af. Wij kunnen onder meer:

• het echtscheidingsverzoek indienen en tegelijk voorlopige voorzieningen vragen over de woning en de kinderen (artikel 822 Rv);
• in kort geding een contact- en straatverbod met dwangsom vorderen;
• uw bewijs ordenen en zo nodig stukken opvragen (artikel 194 Rv);
• in het verzoekschrift uitleggen waarom een ouderschapsplan niet tot stand kwam en zo nodig eenhoofdig gezag verzoeken (artikel 1:251a BW).

In het kort

• Na de maximaal vier weken van een huisverbod biedt alleen een civiel contact- en straatverbod of een voorlopige voorziening nog bescherming.
• Een concreet omschreven verbod met dwangsom is eenvoudiger te handhaven.
• Ook zonder strafrechtelijke veroordeling kan de civiele rechter het geweld aannemelijk achten.
• Ontbreekt een ouderschapsplan door de onveilige situatie, leg dat dan uit in het verzoekschrift.

Bronnen

De regels vindt u in de Wet tijdelijk huisverbod, in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en in de IND-brochure over verblijf na huiselijk geweld. Stand: oktober 2026.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina scheidingsadvocaat.