Gepubliceerd op 9 juli 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Strafrechtelijke vervolging begint op het moment dat het Openbaar Ministerie uw zaak aan de strafrechter voorlegt of zelf afdoet met een strafbeschikking. De officier van justitie is daartoe niet verplicht: volgens artikel 167 van het Wetboek van Strafvordering (Sv) kan hij van vervolging afzien op gronden die aan het algemeen belang zijn ontleend.
Aan de vervolging gaat een opsporingsonderzoek vooraf, dat start zodra er een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit bestaat. Hieronder leest u stap voor stap hoe het traject verloopt, van verdenking tot vonnis, welke rechten u hebt en welke termijnen u niet mag missen.
Inhoudsopgave
De termijnen die u niet mag missen
| Moment | Termijn | Wetsartikel |
|---|---|---|
| Ophouden voor onderzoek na aanhouding | Maximaal 9 uur (uren tussen 0.00 en 9.00 uur tellen niet mee) | Art. 56a Sv |
| Inverzekeringstelling | 3 dagen, eenmaal te verlengen met 3 dagen | Art. 57 Sv |
| Bewaring (rechter-commissaris) | Maximaal 14 dagen | Art. 64 Sv |
| Gevangenhouding (raadkamer) | Maximaal 90 dagen; daarna moet de zaak op zitting | Art. 66 Sv |
| Verzet tegen strafbeschikking | 14 dagen | Art. 257e Sv |
| Hoger beroep tegen vonnis rechtbank | 14 dagen | Art. 408 Sv |
| Cassatie tegen arrest hof | 14 dagen | Art. 432 Sv |
| Klacht bij klachtdelict | 3 maanden; intrekken binnen 8 dagen | Art. 66 en 67 Sr |
Stand van de wet op 29 oktober 2026. De voorarresttermijnen worden ook toegelicht op de themapagina voorarrest van de Rechtspraak.
Wanneer bent u verdachte en wanneer begint de vervolging?
U bent verdachte zodra uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit (artikel 27 Sv). Vanaf dat moment gelden de waarborgen van het strafproces: u hoeft niet mee te werken aan uw eigen veroordeling, u hebt recht op bijstand van een advocaat en u moet worden gewezen op uw zwijgrecht.
Verdachte zijn is nog geen vervolging. Vervolging begint doorgaans met een dagvaarding, of met een strafbeschikking die de officier zelf uitvaardigt. Daarvoor doen politie en officier onderzoek: zij verhoren u en getuigen, vorderen gegevens, laten sporen onderzoeken en zetten waar nodig dwangmiddelen in.
Welke delicten kunnen alleen na een klacht worden vervolgd?
Bij klachtdelicten mag het Openbaar Ministerie alleen vervolgen als het slachtoffer een klacht indient. Voorbeelden zijn belediging, belaging (artikel 285b van het Wetboek van Strafrecht, Sr) en bepaalde vermogensdelicten binnen de familiekring. Een klacht is iets anders dan een aangifte: het is de uitdrukkelijke wens dat vervolging wordt ingesteld. De klacht moet binnen drie maanden worden gedaan (artikel 66 Sr) en kan binnen acht dagen na indiening worden ingetrokken (artikel 67 Sr). Bedreiging en mishandeling zijn geen klachtdelicten.
Kan een strafbaar feit verjaren?
Ja. Is een feit verjaard, dan kan het niet meer worden vervolgd. Artikel 70 Sr koppelt de lengte van de verjaringstermijn aan de strafbedreiging. Voor misdrijven waarop levenslang of twaalf jaar of meer staat, verjaart het recht tot strafvordering niet. De termijnen per categorie leest u in ons artikel over de verjaringstermijnen in het strafrecht.
Hoe beslist het Openbaar Ministerie over vervolging?
Het Openbaar Ministerie weegt eerst of er genoeg bewijs is en daarna of vervolging opportuun is. Nederland kent het opportuniteitsbeginsel (artikel 167 Sv). Er bestaat geen recht op vervolging, ook niet voor het slachtoffer.
Wat is het verschil tussen een technisch sepot en een beleidssepot?
Ontbreekt voldoende wettig bewijs om een veroordeling te verwachten, dan volgt een technisch sepot. Is er wel genoeg bewijs, maar is vervolging niet opportuun, dan volgt een beleidssepot. Redenen kunnen zijn: de geringe ernst van het feit, de ouderdom van de zaak, uw persoonlijke omstandigheden of een schaderegeling. Een sepot kan ook voorwaardelijk zijn, met voorwaarden zoals schadevergoeding, een gedragsinterventie of een contactverbod gedurende een proeftijd.
Wat kunt u doen als het Openbaar Ministerie niet vervolgt?
Bent u als aangever of belanghebbende het niet eens met een beslissing om niet te vervolgen, dan kunt u klagen bij het gerechtshof (artikel 12 Sv). Het hof kan het OM bevelen alsnog te vervolgen. Hoe dat verloopt, leest u in ons artikel over de artikel 12-procedure.
Wanneer legt de officier zelf een straf op?
Voor overtredingen en voor misdrijven waarop maximaal zes jaar gevangenisstraf staat, kan de officier volgens artikel 257a Sv zelf een straf opleggen met een strafbeschikking. Die kan bestaan uit een geldboete, een taakstraf van ten hoogste 180 uur, een ontzegging van de rijbevoegdheid van ten hoogste zes maanden of een aanwijzing. Bent u het oneens, dan moet u binnen veertien dagen verzet doen. Laat u die termijn verlopen, dan wordt de strafbeschikking onherroepelijk. Het verschil met een dagvaarding en een transactie bespreken wij in ons artikel over de strafbeschikking en de dagvaarding.
Hoe lang mag u worden vastgehouden?
Na aanhouding mag u maximaal negen uur worden opgehouden voor onderzoek (artikel 56a Sv); de uren tussen middernacht en negen uur in de ochtend tellen niet mee. Daarna kan inverzekeringstelling volgen van maximaal drie dagen, bij dringende noodzaak eenmaal te verlengen met drie dagen (artikel 57 Sv). Tijdens de inverzekeringstelling wordt u voorgeleid aan de rechter-commissaris, die toetst of de vrijheidsbeneming rechtmatig is.
De rechter-commissaris kan bewaring bevelen voor maximaal veertien dagen. Daarna beslist de raadkamer van de rechtbank, met drie rechters, over gevangenhouding voor maximaal negentig dagen. Het voorarrest kan zo oplopen tot ruim honderd dagen voordat de zaak inhoudelijk op zitting komt. De tijd in voorarrest gaat later af van een eventuele vrijheidsstraf (artikel 27 Sr).
Bij welke feiten is voorlopige hechtenis toegestaan?
Artikel 67 Sv beperkt voorlopige hechtenis tot misdrijven waarop vier jaar gevangenisstraf of meer staat en een vaste lijst van andere feiten. Daarnaast moeten er ernstige bezwaren tegen u bestaan en ten minste één grond uit artikel 67a Sv: vluchtgevaar, gevaar voor herhaling, een ernstig geschokte rechtsorde bij zeer zware feiten, of de noodzaak het onderzoek niet te belemmeren. Wat u in die fase kunt doen, leest u in ons artikel over voorlopige hechtenis.
Welke rechten hebt u als verdachte?
Uw belangrijkste rechten zijn het zwijgrecht en het recht op een advocaat, ook tijdens het politieverhoor. Daarnaast hebt u recht op inzage in de stukken en op een tolk.
Hoe werkt het zwijgrecht?
Volgens artikel 29 Sv bent u niet verplicht tot antwoorden. De politie moet u daar vóór het verhoor op wijzen; die mededeling heet de cautie. Wordt de cautie niet gegeven, dan kan de rechter uw verklaring van het bewijs uitsluiten. Uw zwijgen mag niet als bewijs worden gebruikt: de Hoge Raad vernietigde op 16 september 2014 een veroordeling waarin het hof de weigering van de verdachte om over de herkomst van een auto te verklaren had meegenomen als bewijs (ECLI:NL:HR:2014:2764).
Het strafproces kent geen waarheidsplicht voor de verdachte. Wel is het onverstandig aantoonbaar onjuiste verklaringen af te leggen; die kunnen bij de beoordeling van het bewijs tegen u werken.
Wanneer hebt u recht op een advocaat?
Artikel 28 Sv geeft u recht op bijstand van een advocaat. Sinds 1 maart 2017, bij de invoering van Richtlijn 2013/48/EU, geldt dat recht ook tijdens het politieverhoor zelf. Bent u aangehouden, dan wordt een piketadvocaat opgeroepen voordat het eerste inhoudelijke verhoor begint. Wordt u schriftelijk uitgenodigd, dan regelt u zelf een advocaat; de politie moet u wel vooraf op dat recht wijzen. Gebeurt dat niet, dan kan de verklaring van het bewijs worden uitgesloten (HR 20 maart 2018, ECLI:NL:HR:2018:368). Zie ook ons artikel over een uitnodiging voor een politieverhoor.
Welke andere rechten en plichten hebt u?
U hebt recht op kennisneming van de processtukken. Beheerst u het Nederlands niet, dan hebt u recht op een tolk en op vertaling van essentiële stukken. U mag getuigen en deskundigen opgeven en de rechter-commissaris om onderzoekshandelingen vragen. De onschuldpresumptie van artikel 6 EVRM betekent dat het OM het bewijs moet leveren.
Tegenover die rechten staan plichten. U moet gehoor geven aan een dagvaarding of oproeping en meewerken aan uw identificatie. Ook moet u dwangmiddelen dulden waarvoor de wet een grondslag geeft, zoals doorzoeking, inbeslagneming, afname van celmateriaal voor DNA-onderzoek en onderzoek van gegevensdragers. Dulden is iets anders dan actief meewerken: u kunt in beginsel niet worden verplicht zelf een toegangscode af te geven.
Hoe verloopt de zitting en waarover beslist de rechter?
De rechter beoordeelt alleen wat in de tenlastelegging staat. Hij beantwoordt eerst formele vragen en daarna de vraag of het feit bewezen is en welke straf passend is.
Wat staat er in de dagvaarding?
In de dagvaarding staat de tenlastelegging: de precieze omschrijving van wat u volgens het OM hebt gedaan, met datum, plaats en wettelijke bepalingen. De rechter is daaraan gebonden. Feiten die er niet in staan, kunnen niet bewezen worden verklaard.
Welke vragen beantwoordt de rechter?
- Formele vragen (artikel 348 Sv): is de dagvaarding geldig, is de rechter bevoegd, is het OM ontvankelijk en is er reden om de vervolging te schorsen?
- Materiële vragen (artikel 350 Sv): is het feit bewezen, levert het een strafbaar feit op, is de verdachte strafbaar en welke straf of maatregel moet volgen?
Wanneer is een feit bewezen?
Volgens artikel 338 Sv moet de rechter uit wettige bewijsmiddelen de overtuiging hebben gekregen dat u het feit hebt begaan. Daarnaast gelden bewijsminimumregels. Een bewezenverklaring mag niet uitsluitend steunen op de verklaring van één getuige (artikel 342 lid 2 Sv), en niet alleen op uw eigen verklaring (artikel 341 lid 4 Sv).
Of er genoeg steunbewijs is, hangt af van het concrete geval. De Hoge Raad oordeelde op 26 januari 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BK2094) over een bedreiging met een mes. De aangifte vond voldoende steun in de verklaringen van agenten over de opvang van het slachtoffer, het mes dat bij de aanhouding in de broekzak van de verdachte zat, en zijn eigen verklaring dat hij een zakmes bij zich had. Ontbreekt zulk steunbewijs, dan volgt vrijspraak, ook als de rechter de aangever gelooft.
Welke straffen kan de rechter opleggen?
De hoofdstraffen staan in artikel 9 Sr: gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf en geldboete. Ze kunnen geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk zijn, met een proeftijd en bijzondere voorwaarden. Daarnaast kunnen bijkomende straffen en maatregelen volgen, zoals ontzegging van de rijbevoegdheid, verbeurdverklaring, een schadevergoedingsmaatregel of tbs. Voor ernstige zeden- en geweldsmisdrijven sluit artikel 22b Sr een taakstraf als enige straf uit.
Welke rechtsmiddelen staan open?
Tegen een vonnis van de rechtbank kunt u binnen veertien dagen hoger beroep instellen bij het gerechtshof. Tegen het arrest van het hof staat binnen veertien dagen cassatie open bij de Hoge Raad.
Hoe werkt hoger beroep?
De termijn loopt in beginsel vanaf de uitspraak. Was u niet op de zitting en is de dagvaarding niet aan u in persoon uitgereikt, dan gaat de termijn pas lopen nadat u met het vonnis bekend bent geworden. Het hof behandelt de zaak opnieuw en kan tot een andere bewezenverklaring en een andere straf komen, ook een hogere. Ook het OM kan hoger beroep instellen. Bij lichte zaken met een lage geldboete is verlof van de voorzitter van het hof nodig (artikel 410a Sv).
Wat zijn cassatie en herziening?
De Hoge Raad beoordeelt de feiten niet opnieuw. Hij toetst of het recht juist is toegepast en of de uitspraak voldoende is gemotiveerd. Is een zaak onherroepelijk, dan resteert alleen herziening ten voordele van de veroordeelde. Daarvoor is een novum nodig: een gegeven dat de rechter niet kende en dat tot een andere uitkomst zou hebben geleid. Die drempel is hoog.
Wat verandert er met het nieuwe Wetboek van Strafvordering?
Voor lopende zaken voorlopig niets. Het nieuwe Wetboek van Strafvordering is aangenomen, maar de inwerkingtreding wordt bij koninklijk besluit bepaald; de streefdatum ligt in 2029. Tot dat moment gelden de huidige artikelnummers en procedureregels volledig (stand 29 oktober 2026).
De nieuwe wet deelt het strafproces opnieuw in, in acht boeken, en legt meer nadruk op de fase vóór de zitting. In de praktijk veranderen vooral de artikelnummers. Laat u niet in verwarring brengen door verwijzingen naar toekomstige nummers in andere bronnen. Bij langlopende dossiers kan het overgangsrecht later van belang worden.
Wat kunt u zelf doen als u wordt vervolgd?
Doe eerst niets wat u niet meer kunt terugdraaien. Verklaar niet zonder overleg en accepteer geen strafbeschikking voordat u de gevolgen kent.
- Teken geen afstandsverklaring voor inbeslaggenomen goederen zonder overleg.
- Houd rekening met de justitiële documentatie: een strafbeschikking of veroordeling kan een verklaring omtrent het gedrag (VOG) in de weg staan, wat voor uw werk zwaarder kan wegen dan de straf zelf.
- Laat uw advocaat het dossier opvragen en controleren op vormfouten bij aanhouding, doorzoeking of verhoor.
- Vraag tijdig om getuigen; wie wacht tot de zitting, loopt het risico dat het verzoek wordt afgewezen.
- Bereid de persoonlijke kant voor: werk, studie, een behandeltraject of een schaderegeling met het slachtoffer wegen mee bij de straf.
Voor de vraag wanneer bijstand echt nodig is, zie ons artikel over wanneer u een strafrechtadvocaat nodig hebt.
Wat doen wij als u wordt vervolgd?
Wij staan verdachten bij vanaf het eerste verhoor tot en met hoger beroep en cassatie, en adviseren bestuurders en ondernemingen bij een strafrechtelijk onderzoek:
- Wij staan u bij tijdens het politieverhoor en bespreken vooraf of u verklaart of zwijgt.
- Wij beoordelen een strafbeschikking en doen zo nodig binnen veertien dagen verzet.
- Wij vragen het dossier op, controleren het op vormfouten en dienen tijdig onderzoekswensen in.
- Wij voeren verweer op de formele en materiële vragen van de artikelen 348 en 350 Sv.
- Wij stellen binnen veertien dagen hoger beroep in en begeleiden zo nodig een cassatieprocedure.
In het kort
- U bent verdachte bij een redelijk vermoeden van schuld (artikel 27 Sv); vervolging begint pas met een dagvaarding of strafbeschikking.
- Het OM mag van vervolging afzien (artikel 167 Sv); tegen een sepot kunt u klagen bij het hof (artikel 12 Sv).
- Uw zwijgen mag niet als bewijs dienen (HR 16 september 2014), en één getuige zonder steunbewijs is niet genoeg (artikel 342 lid 2 Sv).
- Verzet, hoger beroep en cassatie: telkens veertien dagen.
Veelgestelde vragen
Kan ik een strafbeschikking betalen en toch verzet doen?
Wie betaalt, aanvaardt in de praktijk de strafbeschikking; daarna verzet doen heeft weinig zin. Twijfelt u, laat de strafbeschikking dan eerst beoordelen en doe binnen veertien dagen verzet. De zaak komt dan bij de rechter, die opnieuw beslist.
Komt een sepot op mijn strafblad?
Een sepot wordt geregistreerd in de justitiële documentatie, maar is geen veroordeling. Of het meeweegt bij een verklaring omtrent het gedrag, hangt af van het soort sepot en het doel van de VOG. Bij een technisch sepot wegens onvoldoende bewijs speelt dat doorgaans geen rol.
Moet ik zelf naar de zitting komen?
U bent niet verplicht te verschijnen, behalve als de rechter uw verschijning beveelt. Wel is het verstandig: wie niet verschijnt, laat de rechter beslissen zonder uw kant te horen. Een advocaat die uitdrukkelijk door u is gemachtigd, kan namens u het woord voeren.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.