Doodslag: betekenis, verschil met moord en maximale straf

Gepubliceerd op 4 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026

Doodslag is het opzettelijk doden van een ander, zonder voorbedachte raad (artikel 287 Wetboek van Strafrecht). Sinds 2023 staat er maximaal 25 jaar gevangenisstraf op; is wel sprake van voorbedachte raad, dan gaat het om moord, waarop levenslang of maximaal 30 jaar staat. Welke straf de rechter binnen dat maximum oplegt, hangt mede af van de LOVS-oriëntatiepunten.

Een wettelijke minimumstraf bestaat niet. De rechter heeft daardoor veel ruimte om de omstandigheden van het feit en de persoon van de verdachte te wegen. Hieronder leest u hoe de rechter doodslag beoordeelt, waar de grens met moord en dood door schuld ligt en welke straffen mogelijk zijn.

Wat is doodslag volgens artikel 287 Sr?

Doodslag pleegt degene die opzettelijk een ander van het leven berooft. Het OM moet dus bewijzen dat de verdachte de dood heeft veroorzaakt en dat hij dat opzettelijk deed.

Artikel 287 Sr is kort, maar bevat drie bestanddelen die alle drie bewezen moeten worden: opzet, een ander en van het leven beroven. Ontbreekt er een, dan volgt vrijspraak of een veroordeling voor een lichter delict.

Opzet omvat meer dan het doelbewust willen doden. Ook voorwaardelijk opzet telt mee: de verdachte heeft zich bewust blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat het slachtoffer zou overlijden. Wie iemand met een mes in de borst steekt, aanvaardt die kans in de regel, ook als hij zegt dat hij het slachtoffer alleen wilde afschrikken.

Het slachtoffer moet een ander mens zijn. Volgens artikel 82a Sr valt daaronder ook het doden van een ongeboren vrucht die naar redelijke verwachting buiten het moederlichaam in leven kan blijven. Van het leven beroven kan op veel manieren: met een mes, door verwurging of door zwaar geweld. Tussen de handeling en de dood moet wel een causaal verband bestaan.

Hoe leidt de rechter opzet af?

Een verdachte geeft opzet zelden toe. De rechter leidt het daarom meestal af uit de uiterlijke verschijningsvorm van de gedraging en de omstandigheden van het geval.

Belangrijke aanwijzingen zijn het soort geweld en het aantal handelingen, zoals meerdere steken in vitale delen van het lichaam. Ook het gebruikte wapen, de kracht, uitlatingen van de verdachte vooraf of tijdens het feit en forensische gegevens over afstand en richting spelen mee.

Enkele situaties die in de praktijk tot een verdenking van doodslag leiden: een steekpartij na een woordenwisseling in een café, een ruzie tussen partners die uit de hand loopt en eindigt in verstikking, of een bestuurder die een ander na een verkeersruzie bewust van de weg rijdt. Bij geweld in huiselijke kring komt vaak ook mishandeling in de tenlastelegging terecht.

Wat is het verschil tussen doodslag en moord?

Moord is doodslag met voorbedachte raad (artikel 289 Sr). De verdachte heeft zich dan vooraf kunnen beraden op zijn besluit en handelde niet in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling.

De Hoge Raad heeft deze maatstaf vastgelegd in een overzichtsarrest van 15 oktober 2013 (ECLI:NL:HR:2013:963). Er moet enige tijd hebben gezeten tussen het besluit en de uitvoering, zodat de verdachte gelegenheid had om na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn daad.

De Hoge Raad benadrukt ook dat de rechter terughoudend moet zijn. Dat niet vaststaat dat de verdachte in een opwelling handelde, is op zichzelf niet genoeg voor voorbedachte raad. Omstandigheden zoals een plotselinge hevige drift of een heel korte tijdspanne kunnen er juist op wijzen dat de verdachte geen gelegenheid tot beraad had.

Het verschil heeft grote gevolgen voor de straf. Op moord staat levenslang of een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste 30 jaar. Het OM legt daarom vaak primair moord en subsidiair doodslag ten laste. Acht de rechter de voorbedachte raad niet bewezen, dan kan hij de verdachte nog wel voor doodslag veroordelen.

Wanneer is het dood door schuld in plaats van doodslag?

Ontbreekt opzet, maar is de dood wel te wijten aan grove onvoorzichtigheid, dan is sprake van dood door schuld (artikel 307 Sr). De straf is dan veel lager: maximaal twee jaar, en vier jaar als de schuld bestaat in roekeloosheid.

Gebeurt het in het verkeer, dan geldt artikel 6 van de Wegenverkeerswet 1994. Artikel 175 van die wet stelt daarop maximaal drie jaar gevangenisstraf, en zes jaar bij roekeloosheid. Dat maximum kan met de helft worden verhoogd, bijvoorbeeld als de bestuurder onder invloed van alcohol of drugs reed.

De grens tussen voorwaardelijk opzet en roekeloosheid is in de praktijk dun. Bij riskant rijgedrag met dodelijke afloop gaat het debat op zitting vaak precies over de vraag of de bestuurder de kans op een dodelijke aanrijding bewust heeft aanvaard.

Welke straf staat op doodslag?

Het wettelijk maximum voor doodslag is 25 jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Een minimumstraf is er niet, dus de rechter bepaalt binnen die grens zelf de passende straf.

De Wet verhoging wettelijk strafmaximum doodslag trok het maximum in 2023 op van 15 naar 25 jaar. Doel was de afstand tot moord te verkleinen en de ernst van het feit beter tot uitdrukking te brengen. Voor feiten die vóór de inwerkingtreding zijn gepleegd, geldt het oude maximum van 15 jaar: een strafverhoging werkt niet terug.

In de praktijk ligt de opgelegde straf meestal ruim onder het maximum. De rechter kijkt naar de ernst van het feit, de gevolgen voor de nabestaanden, het strafblad van de verdachte en zijn persoonlijke omstandigheden. Een veroordeling voor een geweldsmisdrijf heeft ook gevolgen buiten de strafzaak, bijvoorbeeld voor werk en reizen. Daarover leest u meer bij de gevolgen van een strafrechtelijke veroordeling.

Welke omstandigheden maken de straf zwaarder of lichter?

Recidive, het gebruik van een vuurwapen en een slachtoffer met een publieke taak werken strafverzwarend. Een hevige gemoedsopwelling, jonge leeftijd en een psychische stoornis kunnen de straf juist verlagen.

Bij een verdachte van 12 tot en met 17 jaar past de rechter in beginsel het jeugdstrafrecht toe. De maximale jeugddetentie is dan één jaar voor jongeren onder de 16 en twee jaar voor jongeren van 16 en 17 jaar. De rechter kan een 16- of 17-jarige in bijzondere gevallen volgens het volwassenenstrafrecht berechten.

Is de verdachte door een psychische stoornis verminderd toerekeningsvatbaar, dan kan de rechter de gevangenisstraf matigen en daarnaast tbs opleggen. Wanneer de rechter kiest voor een maatregel in plaats van of naast een straf, leest u in ons artikel over tbs of straf. Ook berouw, een betaalde schadevergoeding en een lange tijd tussen feit en berechting kunnen meewegen.

Welke maatregelen kan de rechter nog meer opleggen?

Naast gevangenisstraf kan de rechter tbs opleggen, voorwerpen verbeurd verklaren en een schadevergoedingsmaatregel opleggen ten gunste van de nabestaanden. Ook ontzetting uit bepaalde rechten is mogelijk.

Tbs met dwangverpleging vereist onder meer een stoornis ten tijde van het feit en gevaar voor de veiligheid van anderen. Nabestaanden kunnen zich in het strafproces voegen als benadeelde partij en daar hun schade vorderen, zoals kosten van de uitvaart, gederfd levensonderhoud en affectieschade.

Hoe verloopt een strafzaak wegens doodslag?

Na een dodelijk geweldsincident volgt een uitgebreid politieonderzoek, meestal met sectie door het NFI. Het OM beslist daarna over vervolging en de rechtbank beoordeelt op zitting het bewijs, de kwalificatie en de straf.

Een verdachte van doodslag wordt vaak in voorlopige hechtenis genomen. Omdat op doodslag twaalf jaar of meer staat, kan de rechter-commissaris zich daarbij ook beroepen op ernstige maatschappelijke onrust (artikel 67a lid 2 Sv). Meer over de duur en uw rechten leest u bij voorlopige hechtenis.

Op de zitting beantwoordt de rechtbank de vragen van artikel 350 Sv. Is het feit bewezen? Welk strafbaar feit levert het op? Is de verdachte strafbaar, bijvoorbeeld omdat een beroep op noodweer faalt? En welke straf of maatregel past? Tegen het vonnis staat hoger beroep open bij het gerechtshof en daarna cassatie bij de Hoge Raad.

Welke verweren zijn mogelijk bij een verdenking van doodslag?

Een advocaat toetst of opzet en causaliteit echt bewezen kunnen worden en of er een strafuitsluitingsgrond is. Hij bewaakt ook uw rechten vanaf het eerste verhoor.

U heeft recht op bijstand door een advocaat en een zwijgrecht. Uw advocaat kan tegenonderzoek laten doen door een onafhankelijke deskundige, bijvoorbeeld naar de doodsoorzaak of naar uw psychische toestand. Hij kan ook aanvoeren dat u handelde uit noodweer of noodweerexces. Dat kan het verschil maken tussen vrijspraak, een lichtere kwalificatie of een aanzienlijk lagere straf. Wij beloven geen uitkomst, maar zorgen dat elk verweer dat de feiten dragen wordt gevoerd.

Is poging tot doodslag ook strafbaar?

Ja. Poging tot doodslag is strafbaar als de verdachte een begin van uitvoering heeft gemaakt en het feit alleen niet is voltooid door omstandigheden buiten zijn wil (artikel 45 Sr). Het strafmaximum is dan twee derde van dat voor doodslag, dus ruim 16 jaar.

Voorbeelden zijn een schot dat het slachtoffer net mist of een messteek die toevallig geen vitaal orgaan raakt. Bij poging tot doodslag gaat het debat vaak over het opzet: wilde de verdachte het slachtoffer doden, of alleen verwonden? In het tweede geval komt een veroordeling voor (poging tot) zware mishandeling in beeld, met een lager strafmaximum.

Ziet de verdachte vrijwillig af van de voltooiing, dan is de poging niet strafbaar (artikel 46b Sr). Voor wat hij tot dan toe wel heeft gedaan, bijvoorbeeld mishandeling, kan hij nog wel worden vervolgd.

Wat geldt voor medeplegen, medeplichtigheid en voorbereiding?

Wie nauw en bewust samenwerkt bij doodslag, is medepleger en riskeert dezelfde straf als de uitvoerder. Medeplichtigheid en voorbereiding zijn ook strafbaar, maar met een lager maximum.

Medeplegen en uitlokking staan in artikel 47 Sr. Een uitlokker brengt een ander met giften, beloften, geweld of bedreiging tot het feit en wordt als dader gestraft. Medeplichtigheid (artikel 48 Sr) is opzettelijk hulp bieden vóór of tijdens het feit. Het strafmaximum is dan een derde lager (artikel 49 Sr).

Voorbereiding is strafbaar bij misdrijven waarop acht jaar of meer staat (artikel 46 Sr). Dat geldt voor doodslag. Denk aan het aanschaffen van een vuurwapen of het verkennen van de woning van het latere slachtoffer, met het doel het misdrijf te plegen. Het strafmaximum is dan de helft, dus 12,5 jaar. Vaak komt daar een overtreding van de Wet wapens en munitie bij. Het onderscheid tussen een misdrijf en een overtreding speelt bij die combinatie een rol.

Hoe vaak komt doodslag voor in Nederland?

Volgens het CBS kwamen in 2024 in Nederland 120 mensen om door moord of doodslag: 76 mannen en 44 vrouwen. In 2000 waren dat er nog 223.

Het CBS maakt in deze cijfers geen onderscheid tussen moord en doodslag. Van de vrouwelijke slachtoffers in de jaren 2020 tot en met 2024 werd ruim de helft gedood door een partner of ex-partner. De actuele cijfers vindt u bij het CBS; de wettekst van artikel 287 staat in het Wetboek van Strafrecht.

Wat kunnen wij voor u doen bij een verdenking van doodslag?

Wij staan verdachten bij in elke fase van een strafzaak wegens doodslag of poging daartoe.

• Wij staan u bij vanaf het eerste politieverhoor en bespreken vooraf of u een verklaring aflegt of zwijgt.
• Wij toetsen de voorlopige hechtenis en vragen zo nodig om schorsing of opheffing.
• Wij beoordelen het dossier op opzet, voorbedachte raad en causaliteit, en of de tenlastelegging de kwalificatie moord of doodslag kan dragen.
• Wij laten zo nodig tegenonderzoek doen door een onafhankelijke deskundige, bijvoorbeeld naar de doodsoorzaak of uw psychische toestand.
• Wij voeren een beroep op noodweer of noodweerexces (artikel 41 Sr) als de feiten dat dragen.
• Wij bespreken na het vonnis de mogelijkheid van hoger beroep, waarvoor een termijn van veertien dagen geldt (artikel 408 Sv).

Samengevat

• Doodslag is het opzettelijk doden van een ander zonder voorbedachte raad (artikel 287 Sr); voorwaardelijk opzet is genoeg.
• Het strafmaximum is sinds 2023 25 jaar gevangenisstraf; een minimumstraf bestaat niet.
• Met voorbedachte raad is het moord (artikel 289 Sr), met levenslang of maximaal 30 jaar als strafmaximum.
• Zonder opzet maar door grove schuld is het dood door schuld (artikel 307 Sr of, in het verkeer, artikel 6 WVW 1994).
• Poging, medeplegen, medeplichtigheid en voorbereiding zijn zelfstandig strafbaar.

Veelgestelde vragen over doodslag

Law & More staat verdachten bij in zware strafzaken, vanaf het eerste politieverhoor tot en met hoger beroep. Meer over onze werkwijze leest u op de pagina strafrecht. Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.