Mishandeling: straffen, bewijs en uw rechten

Gepubliceerd op 1 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

Mishandeling is het opzettelijk toebrengen van pijn of letsel aan een ander, of het opzettelijk benadelen van iemands gezondheid (artikel 300 tot en met 303 Wetboek van Strafrecht). De straf hangt af van het letsel en van de vraag of de dader vooraf had nagedacht: van een geldboete of taakstraf bij een enkele klap tot twaalf jaar gevangenisstraf bij zware mishandeling met voorbedachte raad.

Hieronder leest u wanneer er sprake is van mishandeling, welke straffen gelden, hoe het bewijs wordt geleverd en welke rechten u heeft, als slachtoffer en als verdachte.

Wat is mishandeling volgens de wet?

Mishandeling is opzettelijk pijn of letsel veroorzaken. Ook het opzettelijk benadelen van de gezondheid valt eronder, bijvoorbeeld door iemand iets schadelijks toe te dienen.

De wet geeft geen uitgebreide omschrijving. De rechtspraak vult het begrip in: het gaat om opzettelijk handelen dat pijn of letsel veroorzaakt, zonder dat daar een rechtvaardiging voor is. Een duw, een klap of een schop kan al genoeg zijn. Er hoeft geen zichtbaar letsel te zijn; pijn is voldoende. Volgens artikel 300 lid 4 van het Wetboek van Strafrecht staat het opzettelijk benadelen van de gezondheid gelijk aan mishandeling.

De wet onderscheidt vier vormen. Hoe zwaarder het letsel en hoe meer de dader vooraf heeft nagedacht, hoe hoger de maximale straf.

Heeft de mishandeling zwaar letsel of de dood tot gevolg, dan liggen de maxima hoger. Bij eenvoudige mishandeling met de dood tot gevolg is dat bijvoorbeeld zes jaar, bij zware mishandeling met voorbedachte raad en de dood tot gevolg vijftien jaar.

Wanneer is het zware mishandeling?

Zware mishandeling is het opzettelijk toebrengen van zwaar lichamelijk letsel. Het opzet moet dan gericht zijn op dat zware letsel, niet alleen op het slaan.

Zwaar lichamelijk letsel is volgens artikel 82 Sr onder meer een ziekte zonder uitzicht op volkomen genezing en blijvende ongeschiktheid voor werk of beroep. Ook een storing van de verstandelijke vermogens die langer dan vier weken duurt, geldt volgens artikel 82 lid 2 Sr als zwaar lichamelijk letsel. De rechter kijkt ook naar de aard van het letsel, de behandeling die nodig was en de vraag of er blijvende gevolgen zijn. Een gebroken neus of kaak kan daaronder vallen, maar dat hangt af van de omstandigheden.

Voor opzet is voldoende dat de dader de aanmerkelijke kans op zwaar letsel bewust heeft aanvaard. Dat heet voorwaardelijk opzet. Wie met een zwaar voorwerp tegen iemands hoofd slaat, of een liggend persoon tegen het hoofd schopt, aanvaardt die kans in de regel. Is ernstig letsel niet ingetreden maar was het wel de bedoeling, dan kan het OM poging tot zware mishandeling ten laste leggen. Is het leven in gevaar gebracht, dan kan het zelfs om poging tot doodslag gaan.

Wat betekent voorbedachte raad?

Voorbedachte raad betekent dat de dader vooraf rustig heeft kunnen nadenken over zijn daad. Een impulsieve reactie in een opwelling valt daar niet onder.

De Hoge Raad eist dat de dader de gelegenheid had om na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad, en zich daarvan rekenschap te geven. Er moet dus tijd zitten tussen het besluit en de uitvoering. Hoe lang die tijd moet zijn, hangt af van de omstandigheden. Heeft de dader in plotselinge drift gehandeld, dan kan dat voorbedachte raad uitsluiten.

Is een enkele klap al mishandeling?

Ja. Eén opzettelijke klap die pijn doet, kan al eenvoudige mishandeling zijn.

Het OM kiest bij een eerste, lichte mishandeling niet altijd voor een zitting. Vaak volgt een strafbeschikking, bijvoorbeeld een geldboete of taakstraf. Bij letsel, herhaling, een kwetsbaar slachtoffer of geweld tegen iemand met een publieke taak gaat het OM eerder over tot dagvaarding. Een strafbeschikking komt, net als een veroordeling, op uw strafblad.

Is psychisch geweld ook mishandeling?

Niet vanzelf. Psychisch geweld is vaak strafbaar onder een andere naam, zoals bedreiging, belaging of belediging.

Denk aan stelselmatig vernederen, dreigen of controleren. Bedreiging is strafbaar volgens artikel 285 Sr. Stelselmatig lastigvallen kan belaging opleveren (artikel 285b Sr); dat is een klachtdelict, zodat het slachtoffer een klacht moet indienen voordat het OM kan vervolgen. Voor beledigende uitingen verwijzen wij naar ons artikel over belediging, smaad en laster. Leidt psychisch geweld aantoonbaar tot schade aan de gezondheid, dan kan in uitzonderlijke gevallen toch sprake zijn van mishandeling.

Bewijs voor psychisch geweld zit vaak in berichten, voicemails, getuigenverklaringen en aantekeningen die u direct na de gebeurtenissen heeft gemaakt. Meer over patronen van emotionele manipulatie leest u in een apart artikel.

Wat is huiselijk geweld?

Huiselijk geweld is geweld door iemand uit de huiselijke kring, zoals een partner, ex-partner, ouder of kind. Het is geen apart strafbaar feit, maar de straf kan wel hoger uitvallen.

Volgens artikel 304 Sr kan de straf voor mishandeling met een derde worden verhoogd als het slachtoffer de moeder, vader, echtgenoot, levensgezel of het kind van de dader is. Dat geldt ook voor een kind over wie de dader het gezag heeft of dat hij als lid van zijn gezin verzorgt of opvoedt. Kindermishandeling en ouderenmishandeling vallen ook onder huiselijk geweld. Professionals zoals artsen, leraren en hulpverleners werken met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en kunnen Veilig Thuis inschakelen.

Welke straffen kan de rechter opleggen?

De rechter kan een geldboete, taakstraf of gevangenisstraf opleggen, of een combinatie daarvan. Daarnaast zijn maatregelen mogelijk, zoals een contactverbod of een schadevergoedingsmaatregel.

Een taakstraf is ten hoogste 240 uur. Bij ernstige geweldsmisdrijven mag de rechter niet alleen een taakstraf opleggen: bij feiten met een maximale gevangenisstraf van zes jaar of meer die een ernstige inbreuk op het lichaam hebben gemaakt, moet er volgens artikel 22b Sr ook een vrijheidsbenemende straf of maatregel bij komen. Dat geldt bijvoorbeeld bij zware mishandeling.

De hoogte van de straf hangt af van het letsel, de omstandigheden van het feit, de persoon van de verdachte en zijn strafblad. Rechters gebruiken daarbij de oriëntatiepunten van het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht als vertrekpunt, maar zij zijn daaraan niet gebonden.

Welke straf krijgt u in de praktijk voor mishandeling?

Bij een eerste eenvoudige mishandeling is een geldboete het gebruikelijke vertrekpunt. Bij zware mishandeling gaat het om een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van enkele maanden tot een jaar.

Rechters gebruiken de oriëntatiepunten voor straftoemeting van het LOVS als vertrekpunt. Die onderscheiden onder meer:

• eenvoudige mishandeling zonder of met licht letsel: een geldboete;
• eenvoudige mishandeling met een slagwapen of kopstoot en enig letsel: 120 uur taakstraf;
• zware mishandeling zonder wapen: 3 maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf;
• zwaar letsel door kopstoten of schoppen tegen het hoofd: 6 maanden onvoorwaardelijk;
• zeer zwaar letsel met een wapen: 1 jaar onvoorwaardelijk.

De rechter kan hiervan afwijken, naar boven en naar beneden. Een strafblad, geweld tegen een naaste of geweld tegen iemand met een publieke taak leiden meestal tot een zwaardere straf.

Wat verhoogt de straf?

De straf kan hoger uitvallen bij geweld tegen naasten, bij herhaling en bij geweld tegen mensen met een publieke taak. Ook een discriminatoir motief weegt zwaar.

Naast de verhoging van artikel 304 Sr voor geweld tegen naasten, geldt die verhoging ook bij mishandeling van een ambtenaar tijdens de uitoefening van zijn werk. Het OM eist volgens zijn richtlijnen een hogere straf bij geweld tegen bijvoorbeeld politie, ambulancepersoneel en andere hulpverleners, en ook als er een discriminatoir aspect is. Heeft de verdachte binnen vijf jaar eerder een onherroepelijke veroordeling gekregen voor een vergelijkbaar misdrijf, dan kan de maximale straf volgens artikel 43a Sr met een derde worden verhoogd.

Welke bijkomende maatregelen zijn mogelijk?

De rechter kan een contactverbod, gebiedsverbod of meldplicht opleggen. De rechter kan bepalen dat die maatregel direct ingaat, ook als de verdachte in hoger beroep gaat.

Deze vrijheidsbeperkende maatregel staat in artikel 38v Sr. Wie het verbod overtreedt, kan vervangende hechtenis krijgen. Daarnaast kan de rechter een schadevergoedingsmaatregel opleggen: het CJIB int dan de schadevergoeding bij de dader en betaalt die aan het slachtoffer. Bij een ernstige psychische stoornis die ten tijde van het feit aanwezig was, kan in zware zaken tbs volgen. Daarnaast kan de rechter bijzondere voorwaarden stellen aan een voorwaardelijke straf, zoals een behandeling of een agressietraining.

Hoe wordt mishandeling bewezen?

De rechter mag iemand niet veroordelen op grond van alleen de verklaring van het slachtoffer. Er moet ander bewijs zijn dat die verklaring ondersteunt.

Dat volgt uit artikel 342 lid 2 van het Wetboek van Strafvordering. Steunbewijs kan bestaan uit een letselverklaring van een arts, foto’s van het letsel, een getuigenverklaring, camerabeelden of berichten. Het steunbewijs hoeft niet het hele verhaal te bevestigen, maar moet wel voldoende verband houden met de kern van de verklaring.

Voor een slachtoffer is het daarom belangrijk om snel te handelen. Ga zo snel mogelijk naar een huisarts of forensisch arts en vraag om een letselverklaring. Maak foto’s van het letsel voordat het geneest, liefst meerdere dagen achter elkaar. Noteer de namen en contactgegevens van getuigen. Vraag snel om camerabeelden, want veel systemen overschrijven opnamen na enkele dagen. Bewaar berichten en e-mails compleet, met datum en tijd.

Voor een verdachte is het bewijsdossier net zo belangrijk. Een beroep op noodweer (artikel 41 Sr) kan tot ontslag van alle rechtsvervolging leiden, als de verdediging noodzakelijk en proportioneel was. Ook dat verweer moet met feiten worden onderbouwd. Bespreek met een advocaat of u een verklaring aflegt of gebruikmaakt van uw zwijgrecht.

Hoe doet u aangifte van mishandeling?

U doet aangifte bij de politie, op het bureau of via een afspraak op 0900-8844. Bij acuut gevaar of ernstig letsel belt u eerst 112.

Neem een identiteitsbewijs mee, en als u die heeft ook de letselverklaring, foto’s en een kort overzicht van wat er is gebeurd. Een melding is iets anders dan een aangifte: bij een melding legt de politie informatie vast, bij een aangifte vraagt u om strafrechtelijke vervolging. Het OM beslist na het politieonderzoek of het de zaak seponeert, zelf afdoet met een strafbeschikking of de verdachte dagvaardt voor de rechter.

Besluit het OM om niet te vervolgen, dan kunt u als slachtoffer beklag doen bij het gerechtshof (artikel 12 Sv). U heeft daarvoor drie maanden vanaf het moment dat u van de beslissing op de hoogte bent gesteld.

Wat gebeurt er als u verdachte bent?

Als verdachte heeft u recht op een advocaat voor en tijdens het politieverhoor, en u hoeft geen verklaring af te leggen. Maak van dat recht gebruik voordat u iets zegt.

Bij een verdenking van mishandeling kan de politie u aanhouden en ophouden voor verhoor. Bij ernstige feiten kan de rechter-commissaris voorlopige hechtenis bevelen. Dat is alleen mogelijk bij bepaalde strafbare feiten en als er gronden zijn, zoals vluchtgevaar of gevaar voor herhaling. Hoe dat werkt, leest u in ons artikel over voorlopige hechtenis.

Het OM kan de zaak daarna zelf afdoen of u dagvaarden. Het verschil tussen die routes staat in ons artikel over transactie, strafbeschikking en dagvaarding. Tegen een strafbeschikking kunt u binnen veertien dagen verzet doen. Een veroordeling of strafbeschikking voor mishandeling kan gevolgen hebben voor een Verklaring Omtrent het Gedrag.

Welke rechten heeft u als slachtoffer?

Als slachtoffer heeft u recht op informatie over uw zaak, op inzage in stukken en, bij ernstiger feiten, op spreekrecht bij de zitting. U kunt zich ook voegen in het strafproces om schadevergoeding te vragen.

De rechten van slachtoffers staan in artikel 51a en verder van het Wetboek van Strafvordering. U krijgt onder meer bericht als de verdachte wordt vrijgelaten, als de zaak wordt geseponeerd en wanneer de zitting is. Bij een misdrijf waarop acht jaar gevangenisstraf of meer staat, en bij een aantal andere geweldsmisdrijven, heeft u spreekrecht. Sinds 2016 mag u daarbij ook iets zeggen over de straf die u passend vindt. Bereid die verklaring goed voor: kort en feitelijk werkt het best.

Als benadeelde partij kunt u zich met een formulier voegen in het strafproces. De strafrechter beslist dan ook over uw schade. Wijst de rechter de vordering toe, dan kan hij de schadevergoedingsmaatregel opleggen. Betaalt de dader niet binnen acht maanden na het onherroepelijk worden van de uitspraak, dan schiet de Staat het bedrag voor; bij geweldsmisdrijven in de regel volledig. Is de schade ingewikkeld, dan kan de rechter de vordering (deels) niet-ontvankelijk verklaren; u kunt haar dan bij de civiele rechter indienen.

Kunt u ook via de civiele rechter schadevergoeding vorderen?

Ja, op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Wilt u schade door letsel vergoed krijgen, dan heeft u een letselschadespecialist nodig. Law & More behandelt geen letselschadezaken.

Is de mishandeling op het werk gebeurd, dan kunnen wij u wel bijstaan bij de arbeidsrechtelijke kant, zoals de verplichtingen van uw werkgever en uw loon tijdens ziekte.

Wanneer komt het Schadefonds Geweldsmisdrijven in beeld?

Heeft u ernstig letsel opgelopen door een geweldsmisdrijf en krijgt u uw schade niet vergoed, dan kunt u een tegemoetkoming vragen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven. U heeft daarvoor tien jaar de tijd.

Het Schadefonds betaalt een vast bedrag per letselcategorie; er zijn zes categorieën, afhankelijk van de ernst van het letsel. Daarnaast kan het fonds onder voorwaarden een tegemoetkoming geven in medische kosten en inkomensverlies. Was u jonger dan achttien jaar toen het misdrijf plaatsvond, dan loopt de termijn tot tien jaar na uw achttiende verjaardag. Een aangifte is in de regel nodig.

Kan de dader uit huis worden geplaatst?

Ja. De burgemeester kan een tijdelijk huisverbod opleggen van tien dagen, dat kan worden verlengd tot maximaal vier weken.

De dader mag dan niet in de woning komen en geen contact opnemen met de partner en de kinderen. Het huisverbod staat in de Wet tijdelijk huisverbod en is bedoeld om een crisissituatie te doorbreken en hulp op gang te brengen. Overtreding is strafbaar. Daarnaast kan de officier van justitie of de strafrechter een contact- of gebiedsverbod opleggen, en kunt u de civiele rechter in kort geding om een contact- of straatverbod vragen.

Waar vindt u hulp?

Bij acuut gevaar belt u 112. Voor advies over huiselijk geweld en kindermishandeling kunt u dag en nacht gratis en anoniem terecht bij Veilig Thuis, telefoon 0800-2000.

Voor een aangifte of een niet-spoedeisende melding bij de politie belt u 0900-8844. Slachtofferhulp Nederland helpt gratis met emotionele steun, met praktische vragen en bij het voorbereiden van de zitting en het spreekrecht; u bereikt hen via 0900-0101. Vrouwen- en mannenopvang biedt een veilige verblijfplaats, ook voor kinderen. Bij seksueel geweld kunt u terecht bij het Centrum Seksueel Geweld. Uw huisarts kan u doorverwijzen naar psychologische zorg.

Ziet u als omstander signalen van mishandeling, zoals onverklaarbare blauwe plekken, angst of isolement? Praat rustig met de persoon, noteer wat u ziet en vraag Veilig Thuis om advies. Grijp alleen fysiek in als het echt niet anders kan en bel bij direct gevaar 112.

Wat kunnen wij voor u doen bij mishandeling?

Law & More staat verdachten en slachtoffers bij in strafzaken over geweld, als onderdeel van onze praktijk strafrecht.

• Wij staan u als verdachte bij vóór en tijdens het politieverhoor en bespreken of u een verklaring aflegt.
• Wij beoordelen of een beroep op noodweer (artikel 41 Sr) kans maakt en onderbouwen dat met feiten.
• Wij toetsen of het bewijs voldoet aan artikel 342 lid 2 Sv en voeren verweer tegen een tenlastelegging van zware mishandeling of voorbedachte raad.
• Wij doen binnen veertien dagen verzet tegen een strafbeschikking.
• Wij begeleiden slachtoffers bij de aangifte, het spreekrecht en een beklag bij het gerechtshof binnen drie maanden (artikel 12 Sv).

Samengevat

• Mishandeling is opzettelijk pijn of letsel toebrengen of de gezondheid benadelen (artikel 300 tot en met 303 Sr).
• De maximale straf loopt van drie jaar bij eenvoudige mishandeling tot twaalf jaar bij zware mishandeling met voorbedachte raad; bij de dood als gevolg nog hoger.
• Geweld tegen een partner, kind of ambtenaar kan tot een derde hogere straf leiden (artikel 304 Sr).
• Voor een veroordeling is naast de verklaring van het slachtoffer ander bewijs nodig, zoals een letselverklaring, getuigen of beelden.
• Slachtoffers kunnen zich voegen in het strafproces, de dader civiel aanspreken of een tegemoetkoming vragen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven.