Gepubliceerd op 4 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026
U heeft als gedetineerde geen wettelijk recht op een eigen cel: de directeur mag u in een tweepersoonscel plaatsen, tenzij er een contra-indicatie is, zoals een medische of psychische reden of een veiligheidsrisico. Bent u het niet eens met die plaatsing, dan kunt u binnen zeven dagen beklag indienen bij de beklagcommissie van de Commissie van Toezicht (art. 60 en 61 Penitentiaire beginselenwet, Pbw).
Daarnaast kunt u de directeur vragen om plaatsing op een eenpersoonscel, bijvoorbeeld om medische of psychische redenen.
U kunt ook een overplaatsingsverzoek indienen bij de Divisie Individuele Zaken als u naar een andere gevangenis wilt verhuizen.
Inhoudsopgave
Wat betekent gedetineerd zijn in een tweepersoonscel tegen uw wil?
Gedetineerden kunnen tegen hun wil in een tweepersoonscel worden geplaatst vanwege ruimtegebrek en praktische overwegingen van de gevangenis.
Deze situatie brengt specifieke uitdagingen met zich mee voor hun privacy, veiligheid en welzijn tijdens de detentie.
Wat is een tweepersoonscel?
Een tweepersoonscel is een gevangeniscel waarin twee gedetineerden samen verblijven.
Deze cellen hebben dezelfde afmetingen als eenpersoonscellen maar zijn ingericht voor twee personen.
De cel bevat minimaal twee stoelen en twee aparte slaapplaatsen.
Iedere gedetineerde krijgt een eigen afsluitbare opbergruimte voor persoonlijke spullen.
In de praktijk wordt een tweepersoonscel vaak gerealiseerd door het plaatsen van een stapelbed.
Dit zorgt ervoor dat beide bewoners een eigen slaapplek hebben binnen de beperkte ruimte.
De faciliteiten zoals toilet en wasgelegenheid worden gedeeld tussen de celgenoten.
Dit betekent dat gedetineerden hun privacy moeten opgeven voor deze dagelijkse activiteiten.
Waarom kunt u tegen uw wil worden geplaatst?
Cellentekort is de hoofdreden waarom gedetineerden tegen hun wil in een tweepersoonscel worden geplaatst.
Tot 2004 was het Nederlandse uitgangspunt dat elke gedetineerde een eigen cel kreeg.
De regering breidde het gebruik van tweepersoonscellen uit vanwege tekorten in de tenuitvoerlegging.
In 2023 verbleef ongeveer 31% van alle gedetineerden in een meerpersoonscel.
Praktische redenen voor gedwongen plaatsing:
- Acute ruimtetekorten in de gevangenis
- Nieuwkomers die direct geplaatst moeten worden
- Overplaatsingen tussen inrichtingen
- Capaciteitsproblemen door onderhoud of verbouwing
Gedetineerden hebben geen wettelijk recht op een eenpersoonscel.
De gevangenis bepaalt de plaatsing op basis van beschikbare ruimte en praktische overwegingen.
Hoe ervaren gedetineerden een tweepersoonscel?
Gedetineerden ervaren zowel voordelen als nadelen bij gedwongen plaatsing in een tweepersoonscel.
Het meeste hangt af van de mogelijkheid om zelf een celgenoot te kiezen.
Nadelen die gedetineerden ervaren:
- Verlies van privacy bij persoonlijke activiteiten
- Spanningen met onbekende celgenoten
- Slaapproblemen door verschillende gewoontes
- Beperkte persoonlijke ruimte
Voordelen volgens onderzoek:
- Sociale contacten tijdens detentie
- Gezelschap tegen eenzaamheid
- Mogelijke steun van celgenoot
Veel problemen ontstaan wanneer gedetineerden geen invloed hebben op de keuze van hun celgenoot.
Spanningen kunnen leiden tot conflicten en veiligheidsproblemen.
Sommige gevangenissen bieden extra privileges aan gedetineerden die vrijwillig een tweepersoonscel accepteren.
Dit kan extra bezoektijd, recreatie of korting op tv-huur zijn.
Welke wettelijke rechten heeft u als gedetineerde?
Gedetineerden behouden belangrijke rechten tijdens hun verblijf in een penitentiaire inrichting.
Deze rechten zijn vastgelegd in de Penitentiaire Beginselenwet en geven bescherming tegen willekeur bij celplaatsing en dagelijkse activiteiten.
Welke basisrechten heeft u in detentie?
De Nederlandse wet geeft gedetineerden verschillende basisrechten tijdens hun verblijf in de gevangenis.
Deze rechten staan in de Penitentiaire Beginselenwet.
Elke gedetineerde heeft recht op:
- Medische zorg (lichamelijk en geestelijk)
- Bezoek van minimaal één uur per week
- Contact met de buitenwereld via brieven en telefoon
- Verlof onder bepaalde voorwaarden
- Sport en recreatie
- Werk en onderwijs
- Bibliotheekgebruik
- Geestelijke verzorging
De rechten kunnen verschillen per type penitentiaire inrichting.
In gesloten inrichtingen zijn de vrijheden beperkt.
Halfopen en open gevangenissen bieden meer mogelijkheden.
Gedetineerden mogen klachten indienen bij de Commissie van Toezicht.
Dit kan via een formulier of brief.
Ook advocaten kunnen namens hen klagen.
Welke rechten heeft u bij celplaatsing?
Gedetineerden hebben specifieke rechten over hun verblijfsplek in de penitentiaire inrichting.
De wet stelt eisen aan de minimale celafmetingen.
Een cel moet voldoen aan deze normen:
- Vloeroppervlakte: minimaal 10 m²
- Breedte: minimaal 2 meter
- Hoogte: minimaal 2,5 meter
Deze maten hebben een marge van 10%.
Gedetineerden kunnen bezwaar maken als hun cel niet voldoet aan deze eisen.
Bij overplaatsing naar een andere gevangenis kunnen gedetineerden een verzoek indienen.
Dit verzoek gaat naar de Divisie Individuele Zaken (DIZ).
Gedetineerden hebben ook recht op privacy binnen de wet.
Hun adresgegevens worden niet doorgegeven aan derden vanwege privacyregels.
Wat mag wel en niet in de gevangenis?
De rechten van gedetineerden hebben grenzen binnen de penitentiaire inrichting.
Elke gevangenis heeft eigen huisregels die rechten en plichten vastleggen.
Toegestane activiteiten:
- Brieven schrijven en ontvangen
- Telefoneren naar familie en vrienden
- Deelnemen aan het Basisprogramma
- Werken en studeren
- Sporten en luchten
- Religieuze diensten bijwonen
Beperkingen:
- Bezoek kan beperkt worden tot 1 keer per week
- Onbewaakt bezoek mag slechts 1 keer per maand
- Medische zorg moet passen binnen de beperkingen van de straf
- Verlof hangt af van het type inrichting en gedrag
Gedetineerden moeten zelf hun familie informeren over hun verblijfplaats.
De gevangenis deelt deze informatie niet.
Wat kunt u doen als u tegen uw wil geplaatst bent?
Gedetineerden hebben verschillende opties als ze tegen hun wil op een tweepersoonscel zijn geplaatst.
Ze kunnen direct stappen ondernemen binnen de gevangenis en een officiële klachtenprocedure starten bij de penitentiaire inrichting.
Welke stappen zet u eerst binnen de gevangenis?
Een gedetineerde kan eerst contact opnemen met de persoonlijk begeleider of een andere medewerker. Deze persoon kan uitleg geven over de redenen voor de plaatsing.
De gedetineerde kan ook een mondeling verzoek indienen bij de directeur. Dit kan tijdens spreekuur of via de eigen begeleider.
Belangrijke punten om te bespreken:
- Waarom de plaatsing niet gewenst is
- Of er contra-indicaties zijn voor een tweepersoonscel
- Welke alternatieven mogelijk zijn
Het is handig om concrete redenen te geven. Denk aan gezondheidsproblemen, angsten of eerdere problemen met celgenoten.
De gedetineerde kan ook vragen om een gesprek met de psycholoog of arts. Zij kunnen beoordelen of er medische redenen zijn voor een eenpersoonscel.
Hoe dient u beklag in?
Als directe stappen niet helpen, kan de gedetineerde beklag indienen bij de beklagcommissie. Dit moet binnen zeven dagen na de beslissing gebeuren.
Het beklag moet schriftelijk worden ingediend via een klaagschrift. De gedetineerde moet duidelijk uitleggen waarom de plaatsing verkeerd is.
Mogelijke argumenten:
- Contra-indicaties voor een tweepersoonscel
- Gezondheidsproblemen
- Veiligheidsproblemen
- Eerdere negatieve ervaringen
De beklagcommissie bekijkt de klacht en neemt een beslissing. Dit duurt meestal langer dan een maand.
Bent u het niet eens met de uitspraak, dan kunt u binnen zeven dagen in beroep bij de beroepscommissie van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ, art. 69 Pbw).
De gedetineerde kan ook een advocaat inschakelen voor juridische hulp. Dit is vooral nuttig bij complexe zaken.
Bij spoedeisende situaties kan een schorsingsverzoek worden ingediend bij de beroepscommissie (RSJ). Dit kan de plaatsing tijdelijk stopzetten.
Wat zijn de gevolgen op langere termijn?
Het leven in een tweepersoonscel tegen uw wil heeft grote gevolgen voor uw mentale gezondheid en sociale vaardigheden. Tegelijk kan detentie ook ruimte bieden voor persoonlijke groei en zelfreflectie.
Welke psychische en sociale gevolgen kan het hebben?
Gedetineerden die gedwongen samenleven ervaren vaak verhoogde stress en angst. Het gebrek aan privacy en controle over hun eigen ruimte kan leiden tot depressie en slaapproblemen.
De sociale vaardigheden van gedetineerden kunnen achteruitgaan door constante spanning met hun celgenoot. Veel mensen hebben moeite om na hun vrijlating weer normale relaties op te bouwen.
Fysieke gevolgen komen ook voor:
- Hoofdpijn door stress
- Hoge bloeddruk
- Spierklachten door spanning
- Eetproblemen
Het leven na de gevangenis wordt moeilijker door deze problemen. Veel ex-gedetineerden hebben extra hulp nodig om weer te wennen aan normale sociale contacten.
De kans op terugval in criminaliteit kan groter worden. Dit gebeurt vooral wanneer iemand niet heeft geleerd om met conflict om te gaan tijdens detentie.
Kan het samenwonen ook iets opleveren?
Sommige gedetineerden gebruiken de gedwongen samenwoning als leerkans. Ze ontwikkelen betere communicatie-vaardigheden door dagelijks met iemand anders om te moeten gaan.
Het leren van conflicthantering is een belangrijke vaardigheid. Gedetineerden die dit onder de knie krijgen, zijn beter voorbereid op hun leven na de gevangenis.
Veel mensen ontdekken hun grenzen en leren deze beter aan te geven. Dit helpt later bij het opbouwen van gezonde relaties.
Zelfreflectie komt vaak voor tijdens lange dagen in de cel. Gedetineerden denken na over hun gedrag en maken plannen voor de toekomst.
De ervaring kan empathie vergroten. Het samenleven met iemand uit een andere achtergrond opent vaak nieuwe perspectieven.
Wat kunnen wij voor u doen bij plaatsing in een tweepersoonscel?
Onze strafrechtadvocaten staan gedetineerden ook bij in procedures over de detentie zelf:
- Wij beoordelen of er contra-indicaties zijn voor plaatsing in een meerpersoonscel, zoals medische of psychische klachten.
- Wij stellen binnen de termijn van zeven dagen een klaagschrift op voor de beklagcommissie (art. 61 Pbw).
- Wij vragen bij spoed de voorzitter van de beroepscommissie van de RSJ om schorsing van de beslissing.
- Wij stellen binnen zeven dagen beroep in bij de RSJ als het beklag wordt afgewezen (art. 69 Pbw).
- Wij ondersteunen een verzoek om overplaatsing naar een andere inrichting.
Samengevat
- U heeft geen wettelijk recht op een eigen cel; de directeur beslist over plaatsing in een meerpersoonscel.
- Contra-indicaties zoals psychische of medische problemen kunnen plaatsing in een meerpersoonscel uitsluiten.
- Beklag dient u binnen zeven dagen in bij de beklagcommissie van de Commissie van Toezicht (art. 61 Pbw).
- Tegen de uitspraak gaat u binnen zeven dagen in beroep bij de RSJ (art. 69 Pbw).
- U heeft recht op minimaal één uur bezoek per week (art. 38 Pbw).
Veelgestelde vragen
Als gedetineerde in een tweepersoonscel hebt u verschillende mogelijkheden om uw situatie te verbeteren. Er bestaan formele procedures en regelgeving die uw rechten beschermen bij celplaatsing.
Wat kunt u doen tegen een tweepersoonscel?
Een gedetineerde kan eerst een schriftelijk verzoek indienen bij de directeur van de gevangenis.
Dit verzoek moet duidelijk maken waarom plaatsing in een eenpersoonscel nodig is.
Het is belangrijk om concrete redenen te geven.
Medische problemen, veiligheidsconcerns of psychische klachten kunnen valide argumenten zijn.
Als het eerste verzoek wordt afgewezen, kan de gedetineerde een bezwaarschrift indienen.
Bij een beslissing van de directeur heet dat beklag: u dient het binnen zeven dagen na de beslissing in bij de beklagcommissie (art. 61 Pbw).
Hoe komt u op tegen een gedeelde cel?
U dient een schriftelijk klaagschrift in bij de beklagcommissie van de Commissie van Toezicht, binnen zeven dagen na de beslissing van de directeur (art. 60 en 61 Pbw).
Het document moet de exacte redenen voor het bezwaar bevatten.
Een gedetineerde heeft recht op juridische bijstand bij het opstellen van het klaagschrift.
Deze hulp kan worden aangevraagd via de eigen advocaat of rechtsbijstand.
Tegen de uitspraak van de beklagcommissie kan de gedetineerde beroep instellen bij de beroepscommissie van de RSJ.
Dat moet binnen zeven dagen na ontvangst van de uitspraak (art. 69 Pbw).
Welke regels gelden voor een eenpersoonscel?
De Penitentiaire Beginselenwet bevat regels over celplaatsing.
Deze wet beschrijft wanneer een gedetineerde geschikt of ongeschikt is voor een tweepersoonscel.
Er bestaan contra-indicaties die plaatsing in een tweepersoonscel kunnen uitsluiten.
Psychische stoornissen, verslavingsproblemen of specifieke gezondheidsklachten kunnen redenen zijn.
De Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden geeft concrete criteria.
Deze regeling bepaalt dat elke situatie individueel moet worden beoordeeld.
Op welke rechten kunt u zich beroepen?
Gedetineerden behouden bepaalde grondrechten tijdens hun detentie.
Het recht op menswaardige behandeling is een belangrijk uitgangspunt.
Artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens verbiedt onmenselijke behandeling.
Te kleine cellen of onveilige situaties kunnen hieronder vallen.
Een gedetineerde heeft recht op contact met de buitenwereld en medische zorg.
Deze rechten kunnen worden gebruikt om celwijziging te ondersteunen.
Hoe geeft u een celvoorkeur door?
Bij binnenkomst in de gevangenis vindt er een intake gesprek plaats.
Tijdens dit gesprek kan een gedetineerde zijn voorkeur voor een eenpersoonscel aangeven.
Het personeel beoordeelt of de gedetineerde geschikt is voor een tweepersoonscel.
Deze beoordeling gebeurt binnen tien dagen na binnenkomst.
Een gedetineerde kan op elk moment een formeel verzoek indienen voor celwijziging.
Dit verzoek moet schriftelijk worden gedaan bij de directeur.
Tellen persoonlijke omstandigheden mee?
Ja, persoonlijke omstandigheden worden meegenomen in de beslissing.
Medische problemen, psychische klachten en gedragsproblematiek zijn belangrijke factoren.
Ook de achtergrond van het gepleegde delict kan relevant zijn.
Bepaalde delicten kunnen leiden tot contra-indicaties voor tweepersoonscelplaatsing.
Culturele en etnische achtergrond, leeftijd en taalbarrières kunnen worden overwogen.
Rookgewoonten spelen ook een rol bij het matchen van celgenoten.
