Of u een strafblad heeft, hangt af van wat er met uw zaak is gebeurd. Bij een misdrijf staat u al geregistreerd zodra het Openbaar Ministerie het proces-verbaal in behandeling heeft genomen, ook als de zaak later wordt geseponeerd of op vrijspraak uitloopt. Bij een overtreding gebeurt dat pas vanaf een geldboete van 130 euro, met een lijst uitzonderingen. Zeker weten of u een strafblad heeft kan maar op één manier: vraag een Overzicht Justitiële Gegevens aan bij de Justitiële Informatiedienst. Online inzien kan niet.
Wat is een strafblad precies?
Strafblad is spreektaal. Officieel gaat het om justitiële gegevens, die worden vastgelegd in het Justitieel Documentatiesysteem. De Justitiële Informatiedienst beheert dat systeem. Het overzicht dat u van uw eigen gegevens kunt krijgen heet het Overzicht Justitiële Gegevens.
Wat er in dat systeem terechtkomt, staat niet ter vrije beoordeling van politie of officier van justitie. Het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens wijst per categorie aan welke zaken als justitiële gegevens gelden. Daarbuiten wordt niets geregistreerd.
Wanneer krijgt u een strafblad?
Voor misdrijven is de drempel laag. Artikel 2 van het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens bepaalt dat de gegevens worden aangemerkt als justitiële gegevens zodra het proces-verbaal door het Openbaar Ministerie in behandeling is genomen. Er hoeft dus geen rechter aan te pas te zijn gekomen en er hoeft geen straf te zijn opgelegd. De Rijksoverheid vat het zo samen dat u bij een misdrijf altijd een strafblad krijgt als u op dat moment twaalf jaar of ouder bent.
Voor overtredingen ligt het anders. Daar geldt een ondergrens, en die ondergrens is een geldbedrag.
Welke overtredingen komen wel op uw strafblad en welke niet?
Artikel 3 van het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens legt de grens bij 130 euro. Een strafbeschikking waarin uitsluitend een geldboete van minder dan 130 euro wordt opgelegd, telt niet als justitieel gegeven. Hetzelfde geldt voor een rechterlijke beslissing bij een overtreding: die wordt alleen geregistreerd als een taakstraf of een vrijheidsstraf is opgelegd, anders dan vervangende hechtenis, of een geldboete van minimaal 130 euro, of een bijkomende straf. Artikel 5, eerste lid van hetzelfde besluit herhaalt die ondergrens voor strafbeschikkingen van het Openbaar Ministerie. Een onvoorwaardelijk sepot van een overtreding blijft eveneens buiten de registratie.
Op die regel bestaat een uitzondering die veel mensen verrast. Artikel 4 begint met de woorden in afwijking van artikel 3 en somt in het tweede lid overtredingen op die altijd worden geregistreerd, ook bij een lagere boete of een onvoorwaardelijk sepot, en wel zodra het proces-verbaal in behandeling is genomen. Daar vallen onder meer de overtredingen tegen de openbare orde onder, zoals baldadigheid en openbare dronkenschap, en verder onverzekerd rijden op grond van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen, het veroorzaken van gevaar op de weg van artikel 5 van de Wegenverkeerswet 1994 en rijden zonder rijbewijs van artikel 107 van diezelfde wet. Bij die feiten helpt het dus niet dat de boete onder de 130 euro blijft.
Lichte verkeersovertredingen die via de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften worden afgedaan, de zogenoemde Muldergedragingen, komen niet op uw strafblad. Die afhandeling valt buiten het strafrecht. Een snelheidsboete of een boete voor het negeren van een rood licht die u van het CJIB krijgt, levert daarom geen justitiële registratie op.
Heeft u een strafblad na een sepot of een vrijspraak?
Bij misdrijven wel. De Justitiële Informatiedienst is daar uitgesproken over: ook al is een persoon nooit vervolgd of is hij vrijgesproken, op zijn justitiële documentatie staat dat hij verdachte is geweest van dat misdrijf. Een sepotbeslissing van het Openbaar Ministerie wordt opgenomen, en een vrijspraak of een ontslag van alle rechtsvervolging door de rechter ook.
Er zijn twee sepotgronden die wel tot verwijdering leiden. Sepotcode 01 wordt gebruikt als is vastgesteld dat iemand ten onrechte als verdachte is aangemerkt. Sepotcode 09 ziet op rechtmatige geweldsuitoefening door een ambtenaar. In die twee gevallen blijft de vermelding achterwege.
Dit is de reden dat mensen soms een registratie hebben zonder dat ze het vermoeden. Wie jaren geleden is gehoord in een zaak die daarna geseponeerd werd, gaat er begrijpelijkerwijs van uit dat daarmee alles voorbij was.
Hoe komt u erachter of u een strafblad heeft?
U vraagt een Overzicht Justitiële Gegevens aan bij Klant Contact en Service van de Justitiële Informatiedienst. Dat kan per e-mail of per brief aan postbus 337, 7600 AH Almelo. Vermeld uw naam, adres en telefoonnummer en voeg een kopie van een geldig identiteitsbewijs toe, zoals een paspoort, rijbewijs of gemeentelijk identiteitsbewijs.
Dat recht staat in de wet. Artikel 18 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens geeft u het recht om op schriftelijk verzoek binnen zes weken uitsluitsel te krijgen over de vraag of er justitiële gegevens over u worden verwerkt, en zo ja een overzicht daarvan te ontvangen. Datzelfde artikel bepaalt wat er verder bij hoort: de doelen en de rechtsgrond van de verwerking, aan wie uw gegevens de afgelopen vier jaar zijn verstrekt, hoe lang ze worden bewaard, en dat u om verbetering, vernietiging of afscherming kunt verzoeken.
Wordt uw verzoek toegewezen, dan ontvangt u bericht dat u het overzicht kunt ophalen bij een rechtbank bij u in de buurt. U heeft daarna vier weken de tijd om dat te doen en u moet zich bij het ophalen opnieuw identificeren. U kunt uw advocaat machtigen om het overzicht voor u op te halen.
Het overzicht wordt dus niet toegestuurd. U kunt het ook niet met DigiD downloaden en u krijgt geen kopie mee naar huis. Wie op internet leest dat er een pdf per post komt, leest een route die niet bestaat.
Hoelang blijft een strafblad staan?
Voor misdrijven staan de termijnen in artikel 4 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Gaat het om een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving minder dan zes jaar gevangenisstraf staat, dan worden de gegevens twintig jaar bewaard. Staat er zes jaar of meer op, dan is de termijn dertig jaar. Die termijn begint te lopen bij een beslissing om niet te vervolgen, bij een einduitspraak van de rechter of op het moment dat een strafbeschikking volledig ten uitvoer is gelegd. Overlijdt de betrokkene, dan worden de gegevens twaalf jaar daarna vernietigd bij de lichte categorie en twintig jaar daarna bij de zware.
De dertig jaar wordt met twintig jaar verlengd als de opgelegde gevangenisstraf of vrijheidsbenemende maatregel langer duurt dan twintig jaar. Bij levenslang, bij een maatregel van meer dan veertig jaar en bij de zedenmisdrijven van de artikelen 241, 243 en 245 tot en met 253 van het Wetboek van Strafrecht worden de gegevens pas na tachtig jaar vernietigd.
Er zit een addertje in het tweede lid van artikel 4. Komt er in de tussentijd een einduitspraak in een andere strafzaak bij, dan gaat de termijn opnieuw lopen vanaf die nieuwe uitspraak. Let op dat het daarbij niet alleen om een veroordeling gaat: ook een vrijspraak of een ontslag van alle rechtsvervolging is een einduitspraak. Een oude zaak die bijna zou zijn vervallen, kan daardoor jaren langer zichtbaar blijven.
Voor overtredingen geldt artikel 6 van dezelfde wet. De hoofdregel is vijf jaar, gerekend vanaf de beslissing om niet te vervolgen, de einduitspraak of de volledige tenuitvoerlegging van een strafbeschikking. Is voor de overtreding een vrijheidsstraf of een taakstraf opgelegd, dan is het tien jaar. Vervangende hechtenis telt daarbij niet mee: die maakt van vijf jaar dus geen tien. Dezelfde tien jaar geldt als aan een rechtspersoon een geldboete van de derde categorie of hoger is opgelegd. Na overlijden is de termijn twee jaar.
Wat kunt u doen als er iets niet klopt?
Klopt de registratie feitelijk niet, bijvoorbeeld omdat er een andere beslissing in staat dan het Openbaar Ministerie of de rechter heeft genomen, dan kunt u om rectificatie vragen. U dient dat verzoek in bij de Justitiële Informatiedienst, per e-mail of per brief aan postbus 337, 7600 AH Almelo, met een kopie van een geldig identiteitsbewijs en een duidelijke omschrijving van wat u gecorrigeerd wilt zien.
U krijgt binnen vier weken een schriftelijke beslissing. Wordt uw verzoek afgewezen, dan kunt u binnen zes weken na bekendmaking schriftelijk bezwaar maken.
Naast rectificatie bestaat de mogelijkheid om verwijdering te vragen wegens bijzondere persoonlijke omstandigheden. Die weg wordt zelden met succes bewandeld. U moet aantonen dat u concreet last heeft van de registratie en dat dat belang zwaarder weegt dan het belang van een volledig historisch overzicht.
Kunt u voorkomen dat een feit op uw strafblad komt?
Soms wel, maar dan moet u snel zijn. Krijgt u een strafbeschikking van het Openbaar Ministerie, dan kunt u daartegen in verzet gaan. Artikel 257e, eerste lid van het Wetboek van Strafvordering geeft u veertien dagen, en die termijn begint te lopen op de dag dat het afschrift van de strafbeschikking in persoon aan u is uitgereikt, of op de dag dat zich anderszins een omstandigheid heeft voorgedaan waaruit blijkt dat u ervan wist.
Er is één ruimere termijn, en die geldt juist in de meest voorkomende gevallen. Gaat het om een overtreding die ten hoogste vier maanden voor de verzending is gepleegd, met een geldboete van niet meer dan 340 euro, dan kunt u verzet doen tot uiterlijk zes weken na de datum van toezending. Krijgt u de brief dus gewoon thuis, dan hebt u vaak meer tijd dan veertien dagen.
Betaalt u de boete, dan aanvaardt u de beschikking en doet u daarmee afstand van uw recht op verzet. De registratie is dan een feit als het bedrag boven de drempel uitkomt of het om een misdrijf gaat.
Voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar bestaat de HALT-afdoening. Wordt een HALT-aanbod aanvaard en met succes afgerond, dan is de zaak daarmee afgedaan en wordt het feit niet op het strafblad opgenomen. Loopt HALT stuk, dan kan alsnog worden vervolgd en worden de beslissingen die daarop volgen in de regel wel geregistreerd.
Dit zijn momenten waarop de uitkomst nog te beïnvloeden is en waarop de termijnen kort zijn. Een strafrechtadvocaat kan beoordelen of verzet zin heeft en of er ruimte is voor een afdoening zonder registratie.
Wat merkt u ervan bij een VOG-aanvraag?
Justis is de enige organisatie in Nederland die de Verklaring Omtrent het Gedrag afgeeft. Bij de beoordeling wordt naar uw justitiële gegevens gekeken, maar in de meeste gevallen alleen over een bepaalde periode terug. Welke feiten zwaar wegen, hangt af van de functie. Gaat u met kwetsbare personen werken, zoals ouderen of kinderen, dan zijn onder meer geweldsdelicten, seksuele misdrijven en wapendelicten van belang.
Een vermelding leidt niet automatisch tot een weigering. Twijfelt Justis, of komt de VOG er niet, dan krijgt u de gelegenheid om uw verhaal te doen. Er wordt dan niet alleen naar uw strafblad gekeken maar ook naar uw persoonlijke situatie.
Veelgestelde vragen
Kan ik online zien of ik een strafblad heb?
Nee. Er is geen portaal waar u met DigiD uw justitiële gegevens kunt inzien of downloaden. U vraagt een Overzicht Justitiële Gegevens aan bij de Justitiële Informatiedienst, per e-mail of per brief, met een kopie van een geldig identiteitsbewijs. Artikel 18 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens geeft u recht op uitsluitsel binnen zes weken. Daarna haalt u het overzicht persoonlijk op bij een rechtbank in uw buurt, waar u zich opnieuw moet identificeren.
Kan je een strafblad hebben zonder het te weten?
Ja, en dat komt vaker voor dan mensen denken. Bij een misdrijf worden uw gegevens al vastgelegd zodra het Openbaar Ministerie het proces-verbaal in behandeling neemt, dus voordat er een zitting of een straf is geweest. Ook een sepot en een vrijspraak worden geregistreerd, met als enige uitzonderingen sepotcode 01 en sepotcode 09. Wie ooit als verdachte is gehoord in een zaak die daarna is blijven liggen, kan dus een vermelding hebben zonder ooit iets op papier te hebben ontvangen.
Hoe lang blijft een strafblad staan?
Dat hangt af van het feit. Bij een misdrijf waarop minder dan zes jaar gevangenisstraf staat is de termijn twintig jaar, bij zwaardere misdrijven dertig jaar, gerekend vanaf de beslissing om niet te vervolgen, de einduitspraak of de volledige tenuitvoerlegging van een strafbeschikking. Bij zedenmisdrijven, levenslang en langdurige vrijheidsbenemende maatregelen loopt dat op tot tachtig jaar. Voor overtredingen geldt vijf jaar, en tien jaar als een taakstraf of een vrijheidsstraf is opgelegd. Komt er in de tussentijd een einduitspraak in een andere strafzaak bij, ook een vrijspraak, dan begint de termijn opnieuw te lopen.
Hoe kan je weten of iemand een strafblad heeft?
U kunt het strafblad van een ander niet opvragen. Het Overzicht Justitiële Gegevens wordt uitsluitend aan de betrokkene zelf verstrekt, of aan iemand die hij daarvoor heeft gemachtigd, en dat gaat gepaard met identificatie bij de rechtbank. Justitiële gegevens worden verder alleen verstrekt aan instanties aan wie de wet dat toestaat, zoals rechters en officieren van justitie. Wilt u als werkgever of organisatie zekerheid over iemands verleden, dan is de Verklaring Omtrent het Gedrag daarvoor het aangewezen middel. U ziet dan geen gegevens, alleen of de VOG is afgegeven.
