Dit artikel geeft een algemeen juridisch kader naar Nederlands recht. Het is geen advies over een concrete situatie. Waar uw zaak onder valt, leest u af aan het wetsartikel dat in de dagvaarding of de strafbeschikking staat.
Het Nederlandse strafrecht kent twee soorten strafbare feiten: misdrijven en overtredingen. Misdrijven zijn de zware feiten en staan in het tweede boek van het Wetboek van Strafrecht, overtredingen zijn de lichtere en staan in het derde boek. De wetgever heeft die indeling zelf gemaakt: of iets een misdrijf of een overtreding is, leest u af aan het boek waarin het staat, niet aan hoe erg u het vindt.
Dat onderscheid bepaalt veel meer dan alleen de hoogte van de straf. Het bepaalt of een poging strafbaar is, of u in voorarrest kunt belanden, welke rechter uw zaak behandelt, hoe lang het feit kan worden vervolgd en of het op uw strafblad komt.
Het verschil in één overzicht
| Misdrijf | Overtreding | |
|---|---|---|
| Waar geregeld | Boek 2 van het Wetboek van Strafrecht | Boek 3 van het Wetboek van Strafrecht |
| Opzet of schuld | Vrijwel altijd vereist | Meestal niet vereist; het feit alleen is genoeg |
| Poging strafbaar | Ja | Nee |
| Medeplichtigheid strafbaar | Ja | Nee |
| Voorlopige hechtenis mogelijk | Ja, bij de zwaardere feiten | Nee |
| Behandelend rechter | Politierechter of meervoudige kamer | Kantonrechter |
| Verjaringstermijn | Zes, twaalf of twintig jaar naar gelang de strafbedreiging; misdrijven waarop levenslang staat verjaren niet | Drie jaar |
| Justitiële documentatie | Altijd geregistreerd | Alleen bij een straf boven de wettelijke drempel |
Wat is een misdrijf?
Een misdrijf is een strafbaar feit waarbij de wetgever ervan uitgaat dat u wist of had moeten weten dat u fout zat. Bij vrijwel alle misdrijven is opzet of schuld een bestanddeel: de officier van justitie moet niet alleen bewijzen dat u het deed, maar ook dat u het wilde of dat het aan u te wijten is.
Voorbeelden zijn diefstal, mishandeling, oplichting, vernieling met aanzienlijke schade, verduistering, witwassen, bedreiging en rijden onder invloed boven de wettelijke grenswaarde.
Bij misdrijven kan de politie u aanhouden, in verzekering stellen en kunt u in voorlopige hechtenis worden genomen. Dat kan bij een overtreding niet.
Wat is een overtreding?
Een overtreding is een lichter feit waarbij het handelen zelf strafbaar is, ongeacht wat u dacht of wilde. Of u het bewust deed, doet er meestal niet toe.
Voorbeelden zijn verkeerd parkeren, te hard rijden binnen bepaalde marges, openbare dronkenschap, wildplassen, geluidsoverlast en het niet kunnen tonen van een identiteitsbewijs.
Overtredingen worden bijna altijd afgedaan met een geldboete. Vrijheidsstraf is bij een overtreding uitzonderlijk en de maxima zijn laag.
De verkeersboete die geen strafrecht is
Hier gaan de meeste mensen de mist in. Het merendeel van de verkeersboetes valt helemaal niet onder het strafrecht, maar onder de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, in de praktijk de Mulder-feiten genoemd.
Zo’n boete is een administratieve sanctie, opgelegd via het CJIB. Er komt geen strafrechter aan te pas, u wordt geen verdachte en er komt niets op uw strafblad. Bent u het er niet mee eens, dan gaat u niet in beroep bij de strafrechter maar dient u administratief beroep in bij de officier van justitie, en daarna eventueel beroep bij de kantonrechter, waarvoor u eerst zekerheid stelt. Boven de wettelijke appèlgrens staat vervolgens hoger beroep open bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.
Pas bij de zwaardere verkeersfeiten, zoals fors te hard rijden, doorrijden na een ongeval of rijden onder invloed, komt u wél in het strafrecht terecht, en dan gaat het bovendien meestal om een misdrijf.
Waarom het verschil in de praktijk uitmaakt
De poging. Een poging tot een misdrijf is strafbaar. Wie inbreekt maar wordt betrapt voordat hij iets meeneemt, is strafbaar wegens poging tot diefstal. Een poging tot een overtreding is niet strafbaar. Wie aanstalten maakt om verkeerd te parkeren maar het niet doet, heeft niets misdaan.
De medeplichtige. Wie een ander helpt bij een misdrijf, bijvoorbeeld door de vluchtauto te besturen of gereedschap te leveren, is strafbaar als medeplichtige. Bij een overtreding bestaat die strafbaarheid niet.
Het voorarrest. Alleen bij misdrijven van een bepaalde zwaarte mag u worden vastgehouden in afwachting van uw zaak. Bij een overtreding gaat u naar huis.
De rechter. Overtredingen komen bij de kantonrechter, misdrijven bij de politierechter of, bij zwaardere zaken, bij een kamer van drie rechters.
De verjaring. De termijnen staan in artikel 70 van het Wetboek van Strafrecht. Overtredingen verjaren na drie jaar. Voor misdrijven geldt zes jaar bij een strafbedreiging tot drie jaar, twaalf jaar bij meer dan drie jaar en twintig jaar bij meer dan acht jaar. Misdrijven waarop levenslang staat, verjaren niet.
Wat komt er op uw strafblad?
Dit is de vraag die de meeste gevolgen heeft voor het gewone leven, en het antwoord verrast mensen vaak.
Een veroordeling voor een misdrijf wordt altijd opgenomen in de justitiële documentatie, ook als u alleen een geldboete kreeg. Ook een strafbeschikking van het Openbaar Ministerie en zelfs een sepot worden geregistreerd, al is een sepot geen veroordeling.
Een overtreding wordt alleen geregistreerd als de opgelegde straf boven de wettelijke drempel uitkomt: een geldboete van 130 euro of meer, of een vrijheidsstraf, taakstraf of ontzegging van de rijbevoegdheid. Blijft de boete daaronder, dan komt er niets in de documentatie.
Die registratie is bepalend bij de aanvraag van een verklaring omtrent het gedrag. Justis kijkt naar wat er geregistreerd staat en beoordeelt of dat in de weg staat aan de functie waarvoor u de verklaring nodig heeft. Een oude overtreding speelt daarbij zelden een rol; een misdrijf dat raakt aan de functie, vrijwel altijd.
Hoe verloopt de procedure?
Bij een overtreding krijgt u meestal een boete thuis of een strafbeschikking van het Openbaar Ministerie. Bent u het er niet mee eens, dan tekent u verzet aan en komt de zaak alsnog bij de kantonrechter.
Bij een misdrijf is de route langer. De politie doet onderzoek, u wordt gehoord als verdachte, en de officier van justitie beslist daarna of hij seponeert, een strafbeschikking oplegt of u dagvaardt. Komt het tot een zitting, dan behandelt de politierechter de zaak alleen, of komt hij bij drie rechters als het feit zwaar is of de zaak ingewikkeld.
Twijfelgevallen
Sommige feiten bestaan in beide categorieën, en dan bepaalt de omstandigheid waar u uitkomt. Rijden onder invloed is een overtreding of een misdrijf, afhankelijk van het alcoholgehalte en of u recidivist bent. Vernieling is een misdrijf, maar lichte baldadigheid kan als overtreding worden afgedaan. Het niet kunnen tonen van een identiteitsbewijs is een overtreding; het tonen van een vervalst document is een misdrijf.
Twijfelt u waar uw zaak onder valt, kijk dan naar de dagvaarding of de strafbeschikking. Daarin staat welk wetsartikel u wordt verweten, en daaruit volgt de categorie.
Veelgestelde vragen
Wat is het belangrijkste verschil tussen een misdrijf en een overtreding?
De zwaarte, en daarmee de gevolgen. Misdrijven staan in boek 2 van het Wetboek van Strafrecht en vereisen vrijwel altijd opzet of schuld; overtredingen staan in boek 3 en zijn strafbaar op het feit alleen. Alleen bij misdrijven zijn poging en medeplichtigheid strafbaar en is voorarrest mogelijk.
Komt een overtreding op mijn strafblad?
Meestal niet. Een overtreding wordt pas in de justitiële documentatie opgenomen als er een geldboete van 130 euro of meer is opgelegd, of een vrijheidsstraf, taakstraf of ontzegging van de rijbevoegdheid. Een misdrijf wordt altijd geregistreerd.
Is een verkeersboete een overtreding?
Meestal niet in strafrechtelijke zin. De gewone verkeersboete is een administratieve sanctie op grond van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften. Zwaardere verkeersfeiten vallen wel onder het strafrecht en zijn dan vaak een misdrijf.
Kan een overtreding een misdrijf worden?
Het feit zelf verandert niet van categorie, maar bij herhaling of bij verzwarende omstandigheden kan een gedraging onder een zwaardere strafbepaling vallen, en die kan een misdrijf zijn.
Heb ik een advocaat nodig bij een overtreding?
Vaak niet, zeker niet bij een eenvoudige boete. Het loont wel als er meer op het spel staat dan het bedrag, bijvoorbeeld wanneer registratie gevolgen heeft voor uw beroep of uw verklaring omtrent het gedrag.
Juridische hulp nodig?
Weet u niet zeker waar uw zaak onder valt of wat de gevolgen zijn voor uw documentatie, laat het dan bekijken voordat u reageert op een boete of een strafbeschikking. Onze strafrechtadvocaat zoekt het met u uit.
