Misdrijf en overtreding: het verschil en de gevolgen

Gepubliceerd op 26 juli 2025 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026

Een misdrijf is een zwaarder strafbaar feit dan een overtreding: misdrijven staan in het tweede boek van het Wetboek van Strafrecht, overtredingen in het derde boek of zijn in een bijzondere wet als overtreding aangemerkt. Let op de belangrijkste uitzondering: de meeste verkeersboetes zijn helemaal geen strafrecht, maar een administratieve sanctie op grond van de Wet Mulder.

Het onderscheid bepaalt veel meer dan de hoogte van de straf. Het beslist of u in voorlopige hechtenis kunt worden genomen, welke rechter uw zaak behandelt, hoelang het Openbaar Ministerie mag vervolgen en of, en hoelang, het feit op uw strafblad staat. Hieronder leest u hoe dat werkt en waar u in de praktijk op moet letten.

Waar staat het onderscheid in de wet?

In de wet zelf: de wetgever bepaalt bij elke strafbepaling of het een misdrijf of een overtreding is. U leidt het dus af uit het wetsartikel dat wordt toegepast, niet uit hoe ernstig het feit voelt.

Het Wetboek van Strafrecht bestaat uit drie boeken. Het eerste boek bevat de algemene regels, het tweede boek de misdrijven en het derde boek de overtredingen. Daarnaast bevatten bijzondere wetten strafbepalingen, zoals de Wegenverkeerswet 1994, de Opiumwet, de Wet wapens en munitie en de Wet op de economische delicten. Die wetten zeggen telkens zelf welke feiten misdrijven zijn en welke overtredingen.

Aan de indeling hangen gevolgen die in het eerste boek zijn geregeld. Zo zijn poging en medeplichtigheid alleen bij misdrijven strafbaar. Wilt u weten waar u aan toe bent, kijk dan eerst naar het artikelnummer in de dagvaarding, de strafbeschikking of de oproeping.

Wanneer is iets een misdrijf?

Een feit is een misdrijf als de wet het zo noemt; in de regel gaat het om ernstiger gedrag waarbij opzet of schuld moet worden bewezen. Diefstal, mishandeling, oplichting, verduistering, bedreiging, vernieling (artikel 350 Wetboek van Strafrecht), witwassen en rijden onder invloed boven de wettelijke grens zijn misdrijven.

Bij een misdrijf moet de officier van justitie meestal niet alleen bewijzen dat u de gedraging hebt verricht. Hij moet ook bewijzen dat u dat met opzet deed, of dat het aan uw schuld te wijten was, bijvoorbeeld door grove onvoorzichtigheid. Dat bestanddeel staat in de omschrijving van het delict zelf.

Bij misdrijven heeft de politie ook zwaardere bevoegdheden. Voor de misdrijven die artikel 67 van het Wetboek van Strafvordering noemt, is inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis mogelijk. Dat zijn onder meer misdrijven waarop vier jaar gevangenisstraf of meer staat. Bij een overtreding kan de rechter u niet in voorlopige hechtenis nemen. Wat voorlopige hechtenis inhoudt en hoelang die mag duren, leest u in ons artikel over voorlopige hechtenis.

Welke soorten misdrijven zijn er?

Het tweede boek van het Wetboek van Strafrecht deelt de misdrijven in naar het belang dat wordt geschonden. De belangrijkste groepen zijn misdrijven tegen het leven, geweldsmisdrijven, zedenmisdrijven, vermogensmisdrijven en misdrijven tegen de openbare orde of het gezag.

• Misdrijven tegen het leven: doodslag (artikel 287) en moord (artikel 289).
• Geweld en bedreiging: mishandeling (artikel 300 en verder) en bedreiging (artikel 285).
• Zedenmisdrijven, zoals verkrachting en aanranding.
• Vermogensmisdrijven: diefstal (artikel 310), afpersing (artikel 317), verduistering (artikel 321) en oplichting (artikel 326).
• Valsheid in geschrifte (artikel 225), witwassen en mensenhandel (artikel 273f).

Daarnaast staan veel misdrijven in bijzondere wetten, zoals de Opiumwet, de Wet wapens en munitie en de Wegenverkeerswet 1994. Hoe zwaar een strafbaar feit wordt bestraft, blijkt uit het maximum dat bij het wetsartikel staat. De rechter houdt bij de straf rekening met de omstandigheden van het feit en uw persoonlijke situatie.

Is een misdaad hetzelfde als een misdrijf?

In het dagelijks leven wel. Misdaad is een woord uit de spreektaal en geen juridisch begrip. De wet kent alleen misdrijven en overtredingen. Wie het over een misdaad heeft, bedoelt meestal een ernstig misdrijf.

Wanneer is iets een overtreding?

Een overtreding is een lichter feit, dat meestal al strafbaar is door de gedraging zelf. Opzet of schuld hoeft de officier van justitie in de regel niet te bewijzen.

Voorbeelden zijn openbare dronkenschap, wildplassen, geluidsoverlast, het niet kunnen tonen van een identiteitsbewijs en veel regels uit gemeentelijke verordeningen, zoals de APV. De straf is doorgaans een geldboete. Hechtenis is mogelijk, maar komt bij overtredingen weinig voor.

Dat opzet niet bewezen hoeft te worden, betekent niet dat verwijtbaarheid nooit een rol speelt. Treft u werkelijk geen enkel verwijt, dan kunt u een beroep doen op afwezigheid van alle schuld. Dat is een ongeschreven strafuitsluitingsgrond. Het beroep slaagt niet snel: u moet aannemelijk maken dat u alle zorg hebt betracht die redelijkerwijs van u kon worden gevraagd.

Is een verkeersboete een overtreding?

Meestal niet in strafrechtelijke zin. De meeste verkeersboetes worden administratief afgedaan op grond van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, de Wet Mulder.

Bij een Mulder-boete legt het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) een administratieve sanctie op. Er komt geen strafrechter aan te pas en er volgt geen aantekening in de justitiële documentatie. Bent u het niet eens met de sanctie, dan stelt u binnen de termijn op de beschikking beroep in bij de officier van justitie. Wijst die het beroep af, dan kunt u naar de kantonrechter. U moet het bedrag in beginsel eerst als zekerheid betalen voordat uw beroep inhoudelijk wordt behandeld.

Zwaardere verkeersfeiten vallen wel onder het strafrecht. Rijden onder invloed en doorrijden na een ongeval zijn misdrijven. Fors te hard rijden blijft juridisch een overtreding, maar wordt dan niet meer administratief afgedaan. Een snelheidsovertreding van meer dan 30 km/u, en op de autosnelweg van meer dan 40 km/u, valt onder het strafrecht; tot en met die grenzen gaat het om een Mulderboete. Het Openbaar Ministerie legt dan een strafbeschikking op of dagvaardt u. Vaak volgt daarnaast een maatregel van het CBR, die los staat van de strafzaak. Meer leest u in onze artikelen over de gevolgen van rijden onder invloed en over doorrijden na een ongeval.

Welke gevolgen heeft het verschil voor de strafbaarheid?

Poging en medeplichtigheid zijn alleen bij misdrijven strafbaar. Ook de straffen en bijkomende maatregelen zijn bij misdrijven zwaarder.

Artikel 45 van het Wetboek van Strafrecht stelt alleen poging tot misdrijf strafbaar. Een poging tot een overtreding is dus geen strafbaar feit. Hetzelfde geldt voor medeplichtigheid: volgens artikel 52 wordt medeplichtigheid aan een overtreding niet gestraft. Wie een ander helpt bij een misdrijf, kan wel worden vervolgd.

Op misdrijven staat doorgaans gevangenisstraf, op overtredingen hechtenis of een geldboete. De maximale boetecategorieën liggen bij misdrijven hoger. Bij misdrijven kunnen bovendien bijkomende straffen en maatregelen worden opgelegd, zoals ontzetting uit een beroep of de maatregel tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel.

Het verschil werkt ook buiten het strafrecht door. Bij de aanvraag van een verklaring omtrent het gedrag (VOG), bij de toelating tot bepaalde beroepen en bij vergunningaanvragen weegt een misdrijf zwaarder dan een overtreding.

Welke rechter behandelt uw zaak?

Overtredingen gaan in de regel naar de kantonrechter. Misdrijven komen bij de politierechter of, bij zwaardere en ingewikkelde zaken, bij de meervoudige strafkamer van de rechtbank.

De kantonrechter en de politierechter oordelen alleen. De politierechter behandelt eenvoudige misdrijfzaken waarin de officier van justitie niet meer dan één jaar gevangenisstraf eist. In zwaardere zaken oordelen drie rechters in de meervoudige kamer.

Dat verschil bepaalt ook het tempo. Een kantonzaak is meestal in één korte zitting afgedaan, vaak met een mondelinge uitspraak direct na afloop. Bij de meervoudige kamer volgt de uitspraak doorgaans twee weken later. U mag zich bij elke zitting laten bijstaan door een advocaat, ook als dat niet verplicht is.

Hoe verloopt de procedure bij een misdrijf of een overtreding?

Bij een overtreding krijgt u meestal een strafbeschikking of een boete zonder tussenkomst van de rechter. Bij een misdrijf gaat er meestal een politieonderzoek met een verhoor aan vooraf, waarna de officier van justitie beslist.

Een strafbeschikking is een straf die het Openbaar Ministerie zelf oplegt. Bent u het er niet mee eens, dan kunt u volgens artikel 257e van het Wetboek van Strafvordering binnen twee weken verzet doen. De zaak komt dan alsnog bij de rechter. Wie de strafbeschikking betaalt, legt zich daar in de praktijk bij neer, met alle registratiegevolgen van dien.

Bij een misdrijf wordt u meestal eerst als verdachte verhoord. U hebt dan recht op bijstand van een advocaat. Daarna beslist de officier van justitie of hij de zaak seponeert, een strafbeschikking uitvaardigt of u dagvaardt. Het verschil tussen die routes leest u in ons artikel over de strafbeschikking en de dagvaarding.

Komt een misdrijf of een overtreding op uw strafblad?

Een misdrijf komt altijd in de justitiële documentatie, ook bij een sepot of een vrijspraak. Een overtreding wordt alleen onder voorwaarden geregistreerd en wordt eerder verwijderd.

Strafblad is spreektaal voor de justitiële documentatie. Een veroordeling of een onherroepelijke strafbeschikking voor een misdrijf wordt altijd opgenomen, ook als u alleen een geldboete kreeg. Overtredingen worden alleen geregistreerd in de gevallen die het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens noemt. Dat is bijvoorbeeld zo bij een vrijheidsstraf, een taakstraf, een ontzegging van de rijbevoegdheid of een geldboete van 130 euro of meer. Blijft het bij een geldboete of strafbeschikking van minder dan 130 euro zonder bijkomende straf, of seponeert het Openbaar Ministerie de zaak zonder voorwaarden, dan volgt geen registratie. Een aantal overtredingen wordt altijd geregistreerd, ook bij een lage boete. Voorbeelden zijn openbare dronkenschap, baldadigheid, rijden zonder rijbewijs, onverzekerd rijden en het veroorzaken van gevaar op de weg.

Ook de bewaartermijnen verschillen. Volgens artikel 6 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens worden gegevens over overtredingen in beginsel na vijf jaar vernietigd, en na tien jaar als een vrijheidsstraf of een taakstraf is opgelegd. Voor misdrijven geldt volgens artikel 4 van die wet in beginsel twintig jaar, en dertig jaar bij misdrijven waarop zes jaar gevangenisstraf of meer staat. Voor zedenmisdrijven en zeer lange straffen gelden nog langere termijnen, en nieuwe veroordelingen kunnen de bewaring van oudere gegevens verlengen.

De registratie weegt mee als u een VOG aanvraagt. Justis beoordeelt dan of het feit relevant is voor het doel waarvoor u de verklaring nodig hebt. Meer daarover leest u in onze artikelen over het strafblad en de justitiële documentatie en over het strafblad bij werk en sollicitatie.

Hoe zit het met verkeersfeiten en uw strafblad?

Dat hangt af van de manier waarop het feit wordt afgedaan, niet van hoe ernstig het voelt. Er zijn drie routes: administratief, strafrechtelijk als overtreding en strafrechtelijk als misdrijf.

Wanneer krijgt u een Mulder-boete?

Lichte verkeersovertredingen worden als Mulder-feit afgedaan door het CJIB. Snelheidsovertredingen tot en met 30 km/u, en op de autosnelweg tot en met 40 km/u, vallen daaronder. Omdat deze afhandeling buiten het strafrecht valt, komt een Mulder-boete nooit op uw strafblad.

Niet betalen maakt er geen strafzaak van, maar het wordt wel duurder. Na het verstrijken van de betaaltermijn wordt de boete verhoogd. Uiteindelijk kan het CJIB dwangmiddelen inzetten, zoals beslag, het innemen van uw rijbewijs, het buiten gebruik stellen van uw auto of gijzeling. Kunt u niet in één keer betalen, vraag dan op tijd een betalingsregeling aan.

Wanneer wordt een verkeersovertreding strafrechtelijk afgedaan?

Rijdt u harder dan die grenzen, of valt de overtreding om een andere reden buiten de Wet Mulder, dan komt de zaak bij het Openbaar Ministerie. Het feit blijft een overtreding, maar wordt nu strafrechtelijk afgedaan. Of het wordt geregistreerd, hangt af van de sanctie. Een boete van 130 euro of meer of een ontzegging van de rijbevoegdheid leidt tot registratie, met de bewaartermijn van vijf of tien jaar die hierboven staat. Voor rijden zonder rijbewijs, onverzekerd rijden en gevaar veroorzaken op de weg geldt die ondergrens niet: die worden altijd geregistreerd. Wie een strafbeschikking zonder meer betaalt, aanvaardt ook die registratie. Twijfelt u, doe dan op tijd verzet.

Welke verkeersfeiten zijn misdrijven?

Een aantal verkeersfeiten is een misdrijf en wordt dus altijd geregistreerd. Dat zijn onder meer rijden onder invloed van alcohol of drugs (artikel 8 Wegenverkeerswet 1994), doorrijden na een ongeval (artikel 7), een ongeval met zwaar letsel of dood door schuld (artikel 6), zeer gevaarlijk rijgedrag (artikel 5a) en rijden terwijl u een rijontzegging hebt (artikel 9). Vaak volgt daarnaast een maatregel van het CBR, zoals een educatieve maatregel of een onderzoek naar uw rijvaardigheid.

Krijgt u een VOG met een verkeersfeit op uw strafblad?

Een aantekening voor een verkeersfeit staat een VOG lang niet altijd in de weg. Justis kijkt of het feit relevant is voor de functie. Voor een kantoorbaan speelt een verkeersovertreding zelden een rol. Voor chauffeurs, koeriers en andere functies waarin u beroepsmatig rijdt, weegt zij wel mee. Een aantekening laten verwijderen voordat de bewaartermijn is verstreken, kan in beginsel niet. Het moment om uw belang te verdedigen ligt dus vóór de afdoening, niet erna.

Hoelang kan het Openbaar Ministerie nog vervolgen?

Voor overtredingen verjaart het recht op vervolging na drie jaar. Voor misdrijven loopt de termijn van zes jaar tot twintig jaar, en de zwaarste misdrijven verjaren niet.

De termijnen staan in artikel 70 van het Wetboek van Strafrecht. Voor alle overtredingen geldt drie jaar. Voor misdrijven waarop geldboete, hechtenis of gevangenisstraf van niet meer dan drie jaar staat, geldt zes jaar. Voor misdrijven waarop meer dan drie jaar gevangenisstraf staat, geldt twaalf jaar, en voor misdrijven waarop acht jaar of meer staat twintig jaar.

Misdrijven waarop twaalf jaar gevangenisstraf of meer staat, verjaren niet. Dat geldt ook voor een aantal zedenmisdrijven die zijn gepleegd tegen iemand die nog geen achttien jaar was. Volgens artikel 72 van het Wetboek van Strafrecht stuit elke daad van vervolging de verjaring. Daarna begint een nieuwe termijn te lopen.

Kan hetzelfde gedrag een misdrijf én een overtreding zijn?

Ja, soms bepaalt de wet dat dezelfde gedraging een misdrijf is als u opzettelijk handelt en een overtreding als dat niet zo is. Ook kennen sommige feiten een lichte variant naast een zware.

Het duidelijkste voorbeeld staat in de Wet op de economische delicten. Volgens artikel 2 van die wet is een economisch delict, bijvoorbeeld op het gebied van milieu, een misdrijf als het opzettelijk is begaan en anders een overtreding. Ook andere bijzondere wetten maken soms zo’n onderscheid. In het verkeer is gevaar of hinder veroorzaken (artikel 5 Wegenverkeerswet 1994) een overtreding, terwijl opzettelijk zeer gevaarlijk rijgedrag (artikel 5a) een misdrijf is.

De praktische regel is eenvoudig: kijk naar het wetsartikel dat het Openbaar Ministerie noemt. Staat daar een bepaling uit het tweede boek van het Wetboek van Strafrecht of een bepaling die in een bijzondere wet als misdrijf is aangemerkt, dan is het een misdrijf. Twijfelt u, laat de tenlastelegging dan beoordelen voordat u betaalt of instemt.

Wat kunnen wij voor u doen bij een misdrijf of overtreding?

Of u wordt verdacht van een misdrijf of van een overtreding, bepaalt welke stappen nu verstandig zijn. Wij helpen u daarbij als volgt:

• Wij lezen het wetsartikel in de oproeping, strafbeschikking of dagvaarding en leggen uit of het om een misdrijf of een overtreding gaat.
• Wij bereiden het politieverhoor met u voor en staan u daarbij bij.
• Wij beoordelen een strafbeschikking en doen zo nodig binnen twee weken verzet (artikel 257e Wetboek van Strafvordering).
• Wij controleren of het recht op vervolging al is verjaard (artikel 70 Wetboek van Strafrecht).
• Wij verdedigen u op de zitting bij de kantonrechter, de politierechter of de meervoudige strafkamer.
• Wij brengen de gevolgen voor uw strafblad en een VOG in kaart, zodat u die meeweegt voordat u betaalt of instemt.

Samengevat

• Misdrijven staan in het tweede boek van het Wetboek van Strafrecht, overtredingen in het derde boek; bijzondere wetten bepalen dat zelf.
• Alleen bij misdrijven zijn poging, medeplichtigheid en voorlopige hechtenis aan de orde.
• De meeste verkeersboetes zijn Mulder-boetes: geen strafrecht en geen strafblad.
• Misdrijven worden altijd geregistreerd en veel langer bewaard dan overtredingen.
• Overtredingen verjaren na drie jaar, misdrijven na zes tot twintig jaar of helemaal niet.

Veelgestelde vragen over misdrijf en overtreding

Wanneer is juridisch advies verstandig?

Of uw zaak een misdrijf of een overtreding is, bepaalt of u kunt worden vastgehouden, welke rechter oordeelt, hoelang het feit zichtbaar blijft en of het uw VOG in de weg zit. Juist bij lichte feiten wordt dat laatste onderschat: een boete die u snel betaalt om ervan af te zijn, kan jaren later bij een sollicitatie terugkomen.

Laat uw dagvaarding of strafbeschikking beoordelen voordat u betaalt, instemt of de verzettermijn laat verlopen. Een strafrechtadvocaat kan uitleggen welke gevolgen de afdoening heeft en zo nodig verweer voeren bij de kantonrechter of de politierechter. De genoemde bepalingen vindt u in het Wetboek van Strafrecht en in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens.

Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.