OM-transactie, strafbeschikking of dagvaarding: de verschillen en uw rechtsmiddelen

Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Bij een transactie biedt de officier van justitie u aan de zaak af te doen tegen bijvoorbeeld betaling van een geldsom; u bent vrij om te weigeren. Een strafbeschikking legt het Openbaar Ministerie (OM) zelf op zonder rechter, en bij een dagvaarding beslist de strafrechter. Tegen een strafbeschikking kunt u in de regel binnen veertien dagen verzet doen, waarna de zaak alsnog bij de rechter kan komen.

Alle drie de afdoeningen worden geregistreerd in de justitiële documentatie. Dat kan gevolgen hebben voor een verklaring omtrent het gedrag (VOG), ook als u alleen een transactie heeft betaald.

De drie afdoeningen naast elkaar

Het belangrijkste verschil zit in wie beslist en of u moet instemmen. De tabel vat het samen; daaronder volgt per afdoening de uitleg.

Een praktisch verschil: een strafbeschikking kan het OM opleggen zonder dat u ergens voor tekent. Wie de brief laat liggen, krijgt na de verzettermijn een onherroepelijke straf, met registratie in de justitiële documentatie.

Wat is een OM-transactie?

Een transactie is een aanbod van de officier van justitie om strafvervolging te voorkomen als u aan een of meer voorwaarden voldoet. De grondslag is artikel 74 van het Wetboek van Strafrecht (Sr).

Een transactie is mogelijk bij overtredingen en bij misdrijven waarop een gevangenisstraf van niet meer dan zes jaar staat. Voorwaarden kunnen onder meer zijn: betaling van een geldsom aan de staat, vergoeding van de schade, afstand van in beslag genomen voorwerpen of betaling van een bedrag dat overeenkomt met het wederrechtelijk verkregen voordeel.

Moet u een transactie accepteren?

Nee, een transactie is een aanbod. Voldoet u niet binnen de gestelde termijn, dan vervalt het aanbod en kan de officier van justitie u alsnog vervolgen, met een strafbeschikking of een dagvaarding.

Voldoet u wel, dan vervalt het recht tot strafvordering voor dat feit (artikel 74 lid 1 Sr). U kunt daarna niet meer voor hetzelfde feit worden vervolgd, maar u kunt de afdoening ook niet meer laten toetsen door een rechter.

Geeft u met een transactie schuld toe?

Juridisch niet: er is geen veroordeling en geen rechterlijke vaststelling van schuld. Een transactie wordt wel vastgelegd in de justitiële documentatie, en Justis kan die betrekken bij de beoordeling van een VOG-aanvraag.

Sinds de invoering van de Wet OM-afdoening in 2008 vervangt de strafbeschikking de transactie stap voor stap. Bij particulieren ziet u de transactie daardoor minder vaak; bij ondernemingen gebruikt het OM haar nog, vooral in fraude- en witwaszaken.

Wat is een strafbeschikking?

Met een strafbeschikking stelt de officier van justitie zelf vast dat u een strafbaar feit heeft gepleegd en legt hij een straf op, zonder tussenkomst van de rechter. De regeling staat in artikel 257a van het Wetboek van Strafvordering (Sv).

Ook de strafbeschikking is mogelijk bij overtredingen en misdrijven waarop maximaal zes jaar gevangenisstraf staat. Daarnaast mogen bepaalde opsporingsambtenaren en bestuursorganen, zoals gemeenten bij overlastfeiten, voor eenvoudige overtredingen een strafbeschikking uitvaardigen.

Welke straffen kan het OM zonder rechter opleggen?

Een strafbeschikking kan onder meer de volgende straffen en maatregelen bevatten (artikel 257a Sv):

• een geldboete;
• een taakstraf van maximaal 180 uur;
• een ontzegging van de rijbevoegdheid van maximaal zes maanden;
• een schadevergoedingsmaatregel ten behoeve van het slachtoffer;
• aanwijzingen over het gedrag, zoals een contact- of gebiedsverbod, en onttrekking aan het verkeer van voorwerpen.

Een gevangenisstraf of andere vrijheidsbeneming kan alleen de rechter opleggen. Daarvoor moet de officier van justitie u dagvaarden.

Moet het OM u eerst horen?

Ja, bij zwaardere strafbeschikkingen. Een taakstraf, een rijontzegging of een gedragsaanwijzing mag de officier van justitie alleen opleggen nadat hij u heeft gehoord en u is gewezen op het recht op een advocaat (artikel 257c Sv).

Bij een hoge geldboete stelt artikel 257c Sv bovendien bijstand door een advocaat bij dat horen verplicht. Hoe zo’n hoorzitting verloopt, leest u in ons artikel over de strafbeschikking en de OM-hoorzitting.

Hoe doet u verzet tegen een strafbeschikking?

U doet verzet bij het parket dat op de strafbeschikking staat, in de regel binnen veertien dagen. De precieze termijn en de startdatum staan op de strafbeschikking zelf (artikel 257e Sv). Tijdens de verzettermijn en het verzet wordt de strafbeschikking niet ten uitvoer gelegd.

Na het verzet kan de officier van justitie de strafbeschikking intrekken, wijzigen of handhaven. Handhaaft hij haar, dan volgt een zitting bij de strafrechter. Die beoordeelt de zaak volledig opnieuw en is niet gebonden aan de strafbeschikking: hij kan vrijspreken, maar ook een lagere of hogere straf opleggen. Wat er gebeurt als u niet betaalt en geen verzet doet, leest u bij een strafbeschikking niet betalen.

Eerst betalen, dan verzet doen? De volgorde telt

Artikel 257e lid 1 Sv bepaalt dat u geen verzet meer kunt doen als u al vrijwillig aan de strafbeschikking heeft voldaan. Wie betaalt “om ervan af te zijn”, verliest dus de toegang tot de rechter.

Andersom ligt het anders. De Hoge Raad oordeelde op 19 december 2017 dat een eenmaal gedaan verzet niet vervalt alleen doordat de verdachte daarna alsnog betaalt (ECLI:NL:HR:2017:3220). Het hof had het verzet ten onrechte niet-ontvankelijk verklaard. De Hoge Raad herhaalde dat op 5 februari 2019 in een zaak over opzetheling van een fiets (ECLI:NL:HR:2019:116).

Wat gebeurt er bij een dagvaarding?

Met een dagvaarding brengt de officier van justitie uw zaak voor de strafrechter: de kantonrechter, de politierechter of de meervoudige strafkamer. De dagvaarding bevat de tenlastelegging, de datum en plaats van de zitting en informatie over uw rechten (artikelen 258 en 261 Sv).

In zaken bij de rechtbank moet de dagvaarding in de regel ten minste tien dagen voor de zitting zijn betekend (artikel 265 Sv). De rechter beoordeelt het bewijs, hoort u en de officier van justitie, en beslist over schuld en straf.

Wanneer kiest het OM voor een dagvaarding?

Het OM dagvaardt als een vrijheidsstraf in beeld is, als op het feit meer dan zes jaar gevangenisstraf staat, als u verzet heeft gedaan tegen een strafbeschikking die het OM handhaaft, of als de zaak om een rechterlijk oordeel vraagt. Ook als u een transactie niet accepteert, kan een dagvaarding volgen.

Wat kunt u na de uitspraak doen?

Tegen een vonnis van de politierechter of de meervoudige kamer kunt u binnen veertien dagen hoger beroep instellen (artikel 408 Sv). Het gerechtshof behandelt de zaak dan opnieuw; zie ook ons artikel over hoger beroep in strafzaken.

Wat controleert u als de brief van het OM binnenkomt?

• Noteer de uiterste datum voor betaling of verzet; die staat op de brief en is meestal veertien dagen.
• Ga na of de omschrijving van het feit klopt met wat er volgens u is gebeurd.
• Vraag u af of een registratie gevolgen heeft voor uw werk, een VOG, een vergunning of een reis naar het buitenland; zie gevolgen van een strafblad voor werk en reizen.
• Betwist u het feit, betaal dan niet voordat u verzet heeft gedaan: na vrijwillige betaling is verzet niet meer mogelijk (artikel 257e lid 1 Sv), en na een transactie is rechterlijke toetsing uitgesloten.
• Bent u opgeroepen voor een hoorzitting bij het OM, bereid die dan voor met de stukken uit het dossier.

Bijstand bij een transactie, strafbeschikking of dagvaarding

• Wij beoordelen het dossier en het bewijs voordat u betaalt of verzet doet.
• Wij doen tijdig verzet en bewaken de verzettermijn.
• Wij staan u bij tijdens de hoorzitting van de officier van justitie.
• Wij spreken met het OM over de afdoening, de hoogte van een geldsom of de voorwaarden van een transactie.
• Wij verdedigen u bij de kantonrechter, politierechter of meervoudige kamer en stellen zo nodig hoger beroep in.

Meer over onze werkwijze leest u bij onze strafrechtadvocaat en op de pagina advocaat bij een dagvaarding en de zitting.