Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 12 oktober 2026
Bij een transactie biedt de officier van justitie u aan de zaak af te doen tegen bijvoorbeeld betaling van een geldsom; u bent vrij om te weigeren. Een strafbeschikking legt het Openbaar Ministerie (OM) zelf op zonder rechter, en bij een dagvaarding beslist de strafrechter; tegen een strafbeschikking kunt u in de regel binnen veertien dagen verzet doen, waarna de zaak alsnog bij de rechter kan komen.
Alle drie de afdoeningen worden geregistreerd in de justitiële documentatie. Dat kan gevolgen hebben voor een verklaring omtrent het gedrag (VOG), ook als u alleen een transactie heeft betaald.
Inhoudsopgave
Wat is een OM-transactie?
Een transactie is een aanbod van de officier van justitie om strafvervolging te voorkomen als u aan een of meer voorwaarden voldoet. De grondslag is artikel 74 van het Wetboek van Strafrecht (Sr).
Een transactie is mogelijk bij overtredingen en bij misdrijven waarop een gevangenisstraf van niet meer dan zes jaar staat. Voorwaarden kunnen onder meer zijn: betaling van een geldsom aan de staat, vergoeding van de schade, afstand van in beslag genomen voorwerpen of betaling van een bedrag dat overeenkomt met het wederrechtelijk verkregen voordeel.
Moet u een transactie accepteren?
Nee, een transactie is een aanbod. Voldoet u niet binnen de gestelde termijn, dan kan de officier van justitie alsnog besluiten u te vervolgen, bijvoorbeeld met een strafbeschikking of een dagvaarding.
Voldoet u wel, dan vervalt het recht tot strafvordering voor dat feit (artikel 74 lid 1 Sr). U kunt daarna niet meer voor hetzelfde feit worden vervolgd, maar u kunt de afdoening ook niet meer laten toetsen door een rechter.
Geeft u met een transactie schuld toe?
Juridisch niet: er is geen veroordeling en geen rechterlijke vaststelling van schuld. In de praktijk wordt een transactie wel vastgelegd in de justitiële documentatie, en Justis kan die betrekken bij de beoordeling van een VOG-aanvraag.
Sinds de Wet OM-afdoening van 2008 vervangt de strafbeschikking de transactie stap voor stap. Bij particulieren ziet u de transactie daardoor minder vaak; bij ondernemingen gebruikt het OM haar nog regelmatig, vooral in fraude- en witwaszaken.
Wat is een strafbeschikking?
Met een strafbeschikking stelt de officier van justitie zelf vast dat u een strafbaar feit heeft gepleegd en legt hij een straf op, zonder tussenkomst van de rechter. De regeling staat in artikel 257a van het Wetboek van Strafvordering (Sv).
Ook de strafbeschikking is mogelijk bij overtredingen en misdrijven waarop maximaal zes jaar gevangenisstraf staat. Daarnaast mogen bepaalde opsporingsambtenaren en bestuursorganen, zoals gemeenten bij overlastfeiten, voor eenvoudige overtredingen een strafbeschikking uitvaardigen.
Welke straffen kan het OM opleggen?
Een strafbeschikking kan onder meer de volgende straffen en maatregelen bevatten (artikel 257a Sv):
- een geldboete;
- een taakstraf van maximaal 180 uur;
- een ontzegging van de rijbevoegdheid van maximaal zes maanden;
- een schadevergoedingsmaatregel ten behoeve van het slachtoffer;
- aanwijzingen over het gedrag, zoals een contact- of gebiedsverbod, en onttrekking aan het verkeer van voorwerpen.
Een gevangenisstraf of andere vrijheidsbeneming kan alleen de rechter opleggen.
Moet het OM u eerst horen?
Ja, bij zwaardere strafbeschikkingen. Een taakstraf, een rijontzegging of een gedragsaanwijzing mag de officier van justitie alleen opleggen nadat hij u heeft gehoord en u is gewezen op het recht op een advocaat (artikel 257c lid 1 Sv).
Gaat het om een geldboete en schadevergoeding van samen meer dan € 2.000, dan moet u bij dat horen worden bijgestaan door een advocaat (artikel 257c lid 2 Sv). Hoe zo’n hoorzitting verloopt, leest u in ons artikel over de strafbeschikking en de OM-hoorzitting.
Hoe doet u verzet tegen een strafbeschikking?
U doet verzet bij het parket dat de strafbeschikking heeft uitgevaardigd, in de regel binnen veertien dagen; de precieze termijn en startdatum staan op de strafbeschikking zelf (artikel 257e Sv). Tijdens de verzettermijn en het verzet wordt de strafbeschikking niet ten uitvoer gelegd.
Na het verzet kan de officier van justitie de strafbeschikking intrekken, wijzigen of handhaven. Handhaaft hij haar, dan volgt een zitting bij de strafrechter, die de zaak volledig opnieuw beoordeelt en kan vrijspreken of een andere straf kan opleggen. Wat er gebeurt als u niet betaalt en geen verzet doet, leest u bij een strafbeschikking niet betalen.
Wat gebeurt er bij een dagvaarding?
Met een dagvaarding brengt de officier van justitie uw zaak voor de strafrechter: de kantonrechter, de politierechter of de meervoudige strafkamer. De dagvaarding bevat de tenlastelegging, de datum en plaats van de zitting en informatie over uw rechten (artikel 258 en 261 Sv).
In zaken bij de rechtbank moet de dagvaarding in de regel ten minste tien dagen voor de zitting zijn betekend (artikel 265 Sv). De rechter beoordeelt het bewijs, hoort u en de officier van justitie, en beslist over schuld en straf.
Wanneer kiest het OM voor een dagvaarding?
Het OM dagvaardt als een vrijheidsstraf in beeld is, als het feit zwaarder is dan zes jaar gevangenisstraf, als er een verzet tegen een strafbeschikking ligt of als de zaak een rechterlijk oordeel vraagt. Ook als u een transactie niet accepteert, kan een dagvaarding volgen.
Wat kunt u na de uitspraak doen?
Tegen een vonnis van de politierechter of de meervoudige kamer kunt u binnen veertien dagen hoger beroep instellen (artikel 408 Sv). Het gerechtshof behandelt de zaak dan opnieuw; zie ook ons artikel over hoger beroep in strafzaken.
Wat zijn de verschillen op een rij?
Het belangrijkste verschil zit in wie beslist en of u moet instemmen. De tabel hieronder vat het samen.
| Afdoening | Wie beslist | Moet u instemmen? | Rechtsmiddel |
|---|---|---|---|
| Transactie (artikel 74 Sr) | Officier van justitie | Ja, door te voldoen aan de voorwaarden | Geen; weigeren kan, dan kan vervolging volgen |
| Strafbeschikking (artikel 257a Sv) | Officier van justitie of bevoegd bestuursorgaan | Nee | Verzet, in de regel binnen veertien dagen |
| Dagvaarding (artikel 258 Sv) | Strafrechter | Nee | Hoger beroep binnen veertien dagen na de uitspraak |
Een praktisch verschil: een strafbeschikking kan het OM opleggen zonder dat u ergens voor tekent. Wie de brief laat liggen, krijgt na de verzettermijn een onherroepelijke straf, met registratie in de justitiële documentatie.
Waar let u op als u een transactie of strafbeschikking ontvangt?
Controleer direct de termijn en de inhoud:
- Noteer de uiterste datum voor betaling of verzet; die staat op de brief en is meestal veertien dagen.
- Ga na of de omschrijving van het feit klopt met wat er volgens u is gebeurd.
- Vraag u af of een registratie gevolgen heeft voor uw werk, een VOG, een vergunning of een reis naar het buitenland; zie gevolgen van een strafblad voor werk en reizen.
- Betaal niet “om ervan af te zijn” als u het feit betwist: wie een strafbeschikking vrijwillig betaalt voordat hij verzet heeft gedaan, kan in beginsel geen verzet meer doen, en na een transactie is rechterlijke toetsing uitgesloten.
- Bent u opgeroepen voor een hoorzitting bij het OM, bereid die dan voor; bij een bedrag boven € 2.000 is bijstand door een advocaat verplicht.
Wat kunnen wij voor u doen bij een transactie, strafbeschikking of dagvaarding?
Wij kunnen onder meer:
- het dossier en het bewijs beoordelen voordat u betaalt of verzet doet;
- tijdig verzet doen en de verzettermijn bewaken;
- u bijstaan bij de hoorzitting van de officier van justitie;
- met het OM spreken over de afdoening, de hoogte van een geldsom of de voorwaarden van een transactie;
- u verdedigen bij de kantonrechter, politierechter of meervoudige kamer en zo nodig hoger beroep instellen.
Meer over onze werkwijze leest u bij onze strafrechtadvocaat.
Samengevat
- Een transactie (artikel 74 Sr) is een aanbod; u mag weigeren, en na voldoening vervalt de vervolging.
- Een strafbeschikking (artikel 257a Sv) legt het OM zelf op; de straf kan bestaan uit onder meer een geldboete, taakstraf tot 180 uur of rijontzegging tot zes maanden, maar nooit een gevangenisstraf.
- Tegen een strafbeschikking doet u in de regel binnen veertien dagen verzet; daarna kan de rechter de zaak opnieuw beoordelen.
- Bij een dagvaarding beslist de strafrechter; hoger beroep staat open binnen veertien dagen.
- Ook een betaalde transactie wordt geregistreerd en kan meetellen bij een VOG-aanvraag.
Veelgestelde vragen
Krijg ik een strafblad van een transactie?
Een transactie is geen veroordeling, maar wordt wel opgenomen in de justitiële documentatie. Justis kan die gegevens meewegen als u een VOG aanvraagt.
Hoe lang heb ik om verzet te doen tegen een strafbeschikking?
In de regel veertien dagen. De termijn en het moment waarop die begint te lopen, staan op de strafbeschikking zelf (artikel 257e Sv).
Kan de rechter een hogere straf opleggen na verzet?
Ja. De rechter beoordeelt de zaak volledig opnieuw en is niet gebonden aan de strafbeschikking. Hij kan een lagere of hogere straf opleggen, of u vrijspreken.
Kan het OM mij een gevangenisstraf opleggen zonder rechter?
Nee. Een strafbeschikking kan geen vrijheidsstraf bevatten. Daarvoor moet de officier van justitie u dagvaarden.
Wat gebeurt er als ik een transactievoorstel niet betaal?
Dan vervalt het aanbod. De officier van justitie kan u daarna alsnog vervolgen met een strafbeschikking of een dagvaarding.
Lees ook: advocaat bij een dagvaarding en de zitting.
