Mediation: wat het betekent en wanneer het werkt

Gepubliceerd op 1 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 23 oktober 2026

Bij mediation lost u een conflict zelf op, samen met de andere partij en onder begeleiding van een onafhankelijke mediator. De mediator beslist niets: de afspraken binden u pas als u ze allebei ondertekent. Is er een groot machtsverschil of moet er snel iets geregeld worden, dan is de rechter vaak de betere weg.

Deelname is vrijwillig en wat u bespreekt, blijft vertrouwelijk. U legt de uitkomst vast in een vaststellingsovereenkomst. Volgens artikel 7:900 BW bindt die overeenkomst u, ook als de uitkomst afwijkt van wat een rechter zou hebben beslist. In Nederland wordt mediation veel gebruikt bij echtscheidingen, arbeidsconflicten, burenruzies en geschillen tussen zakelijke partners.

Het Engelse woord mediation betekent bemiddeling. De mediator is dus een bemiddelaar: een neutrale derde die u en de andere partij helpt om er samen uit te komen.

Wat doet een mediator?

Een mediator begeleidt het gesprek en kiest geen partij. Hij is geen rechter en ook niet de advocaat van een van u beiden.

Hij zorgt dat u allebei aan het woord komt en dat het gesprek niet vastloopt in verwijten, en brengt de belangen achter de standpunten in beeld. Een rechter kijkt naar wat juridisch afdwingbaar is; een mediator kijkt naar wat voor u beiden werkbaar is. Daardoor gaan afspraken soms verder dan wat een rechter kan opleggen. Een rechter kan bijvoorbeeld een omgangsregeling vaststellen, maar geen goede verstandhouding tussen ouders afdwingen.

Veel mediators staan ingeschreven in het register van de Mediatorsfederatie Nederland (MfN) of in het ADR-register. Zo’n inschrijving betekent dat de mediator is opgeleid, periodiek wordt getoetst en gebonden is aan gedragsregels en een klachtregeling. De titel mediator is wettelijk niet beschermd; een registratie geeft u daarom houvast over kwaliteit en onafhankelijkheid.

Welke regels gelden voor mediation?

Nederland kent geen algemene wet voor mediation. De spelregels volgen vooral uit de mediationovereenkomst die u aan het begin tekent en uit het gewone overeenkomstenrecht.

In de mediationovereenkomst staan de vrijwilligheid, de geheimhouding en de rol van de mediator. Het resultaat van een geslaagde mediation is een vaststellingsovereenkomst volgens artikel 7:900 BW: daarmee legt u vast wat tussen u beiden geldt, om onzekerheid of een geschil te beëindigen. U kunt er later maar beperkt onderuit. Volgens artikel 7:902 BW blijft de overeenkomst zelfs geldig als zij afwijkt van dwingend recht, tenzij zij in strijd is met de goede zeden of de openbare orde.

Ga er niet van uit dat mediation een lopende verjaringstermijn stilzet. Dreigt een vordering te verjaren, stuit u de verjaring dan schriftelijk volgens artikel 3:317 BW, of maak er in de mediationovereenkomst uitdrukkelijk afspraken over.

Wanneer is mediation zinvol en wanneer niet?

Mediation werkt het best als de relatie na het conflict moet blijven bestaan, of als een procedure onevenredig veel tijd, geld of schade kost. Het werkt slecht bij een groot machtsverschil, bij een partij die niet wil bewegen of als er snel een beslissing nodig is.

Denk aan ouders die na een scheiding samen hun kinderen blijven opvoeden, aan een werkgever en werknemer die een arbeidsconflict willen oplossen zonder dat de verhouding definitief beschadigd raakt, of aan compagnons die uit elkaar gaan en de onderneming intact willen laten.

Minder geschikt is mediation als een machtsverschil niet te compenseren is, als er sprake is van huiselijk geweld of intimidatie, of als een van de partijen geen enkele bereidheid toont om te bewegen. Moet een principiële rechtsvraag worden beantwoord, dan is een rechterlijk oordeel nodig. En bij een acute situatie, waarin op korte termijn een voorziening moet komen, ligt een kort geding meer voor de hand.

Mediation, arbitrage of de rechter: welke weg past?

Het grootste verschil zit in wie de beslissing neemt. Bij mediation beslist u samen, bij arbitrage een arbiter en bij een rechtszaak de rechter.

Arbitrage kan alleen als partijen dat vooraf hebben afgesproken, vaak al in het contract. Een rechtszaak kan altijd, ook als eerder een mediation is geprobeerd.

Hoe verloopt een mediation?

Een mediation begint met een intake en eindigt met een ondertekende overeenkomst. Daartussen zitten meestal enkele gesprekken, afhankelijk van het aantal onderwerpen.

Tijdens de intake legt de mediator uit hoe het traject werkt en toetst hij of uw zaak zich ervoor leent. Daarna tekent u de mediationovereenkomst. In de gesprekken die volgen wordt eerst helder waar het conflict werkelijk over gaat, verkent u samen mogelijke oplossingen, en schrijft de mediator ten slotte de afspraken uit in een concept.

Het aantal bijeenkomsten verschilt sterk per zaak. Een afgebakend arbeidsconflict is soms in twee gesprekken opgelost; een scheiding met een eigen woning, een onderneming en minderjarige kinderen vraagt er meestal meer. Bij een scheiding met minderjarige kinderen hoort altijd een ouderschapsplan: volgens artikel 815 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering moet dat bij het verzoek tot echtscheiding zitten. Meer daarover leest u in ons artikel over kinderen en scheiden.

Zijn de afspraken juridisch bindend?

Ja, zodra u ze hebt vastgelegd en ondertekend. Laat het concept daarom eerst door een eigen advocaat toetsen voordat u tekent.

De afspraken komen in een vaststellingsovereenkomst die u aan elkaar bindt. Bij een scheiding heet die overeenkomst een echtscheidingsconvenant. De rechter kan het convenant op uw verzoek opnemen in de beschikking, waardoor het direct afdwingbaar wordt: nakoming kan zo nodig via de deurwaarder worden afgedwongen. Hetzelfde geldt voor afspraken bij een scheiding van tafel en bed.

Leidt een arbeidsmediation tot beëindiging van het dienstverband, dan tekent u een beëindigingsovereenkomst. Volgens artikel 7:670b BW mag de werknemer die overeenkomst binnen veertien dagen na ondertekening zonder opgaaf van redenen ontbinden; staat die bedenktermijn niet in de overeenkomst, dan wordt de termijn drie weken.

Wat tijdens de mediation is besproken, blijft buiten een latere procedure. Die geheimhouding volgt uit de mediationovereenkomst en niet uit een algemene wettelijke regel. Juist die afspraak maakt het mogelijk dat u vrijuit praat, zonder dat een voorstel later tegen u wordt gebruikt.

Bent u verplicht om mee te doen?

Aan een inhoudelijke uitkomst kan niemand u binden. Wel kan een rechter u uitnodigen om mediation te proberen, en een mediationbeding in een contract kan u verplichten het eerst te proberen.

Vrijwilligheid ziet dus op de uitkomst, niet altijd op de deelname. Niemand kan worden gedwongen in te stemmen met een inhoudelijke oplossing. Dat is de kern, en die staat niet ter discussie.

Daarnaast kan er wel een verplichting bestaan om mediation te beproeven. Een rechter kan partijen in elke stand van de procedure voorstellen om dat te doen. En een mediationbeding in een contract kan partijen verplichten eerst mediation te proberen voordat zij naar de rechter of naar arbitrage stappen.

Wat doet de rechter met een mediationbeding?

De Hoge Raad heeft uitgemaakt hoe zo’n beding werkt (HR 12 juli 2024, ECLI:NL:HR:2024:1078). Het beding wordt uitgelegd zoals elke overeenkomst: het gaat om wat partijen redelijkerwijs uit elkaars verklaringen en gedragingen mochten begrijpen.

Blijkt er inderdaad een verplichting te zijn, dan kan de rechter op verzoek van de andere partij de behandeling aanhouden. Partijen krijgen dan de kans het beding alsnog na te leven. De rechter hoeft dat niet te doen, bijvoorbeeld wanneer de zaak spoedeisend is of wanneer mediation zinloos is.

Een mediationbeding ontneemt de rechter dus niet zijn bevoegdheid, en het blokkeert uw toegang tot de rechter niet definitief. Ook op Europees niveau is dat het uitgangspunt. Verplichte mediation kan aanvaardbaar zijn, mits zij geen bindende beslissing oplevert, geen wezenlijke vertraging veroorzaakt en het verjaringsrisico wordt ondervangen. Verder moeten de kosten beperkt blijven en moeten voorlopige maatregelen beschikbaar zijn wanneer spoed dat vereist.

Is alles wat u in de mediation zegt vertrouwelijk?

Niet zonder meer. In nationale zaken berust de vertrouwelijkheid op de geheimhoudingsafspraak in de mediationovereenkomst, en die afspraak heeft grenzen.

Partijen spreken in die overeenkomst af dat wat in de mediation is gezegd niet in een procedure wordt gebruikt. Houdt een partij zich daar niet aan, dan pleegt zij wanprestatie. Vaak staat er een boetebeding op.

Dat is iets anders dan een wettelijk bewijsverbod. De rechter is niet zonder meer verplicht zulk bewijs buiten beschouwing te laten. Ook heeft de mediator in nationale zaken geen wettelijk verschoningsrecht: hij kan in beginsel als getuige worden gehoord. Alleen bij een grensoverschrijdend geschil binnen de Europese Unie geeft artikel 5 van de implementatiewet de mediator en andere betrokkenen onder voorwaarden wel een verschoningsrecht.

Waar houdt de geheimhouding op?

De mediationovereenkomst bepaalt welke informatie en documenten onder de geheimhouding vallen. Informatie die al buiten de mediation bestond, wordt niet vertrouwelijk doordat zij tijdens de mediation wordt ingebracht.

De rechtbank Amsterdam heeft dat uitdrukkelijk zo overwogen: informatie kan niet geheim worden gemaakt door een mediationovereenkomst aan te gaan (Rechtbank Amsterdam 13 oktober 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5871). Verder kunnen uitzonderingen gelden voor de openbare orde, voor de belangen van kinderen en voor de uitvoering van een bereikte overeenkomst.

Wilt u werkelijk op vertrouwelijkheid kunnen bouwen? Dan is de tekst van de geheimhoudingsclausule belangrijker dan de aanname dat mediation nu eenmaal vertrouwelijk is.

Wat gebeurt er met een lopende verjaringstermijn?

Dat hangt af van het type geschil. Alleen bij een grensoverschrijdend geschil binnen de EU stuit de start van de mediation de verjaring automatisch; bij een nationaal geschil moet u zelf stuiten.

Hier zit de valkuil waarop een vordering kan stranden. Bij een grensoverschrijdend burgerlijk of handelsgeschil binnen de Europese Unie stuit de aanvang van de mediation de verjaring van rechtswege. Dat staat in artikel 6 lid 1 van de implementatiewet. De gedachte erachter is dat partijen niet van mediation moeten worden weerhouden door het risico dat hun vordering tijdens het traject verjaart. De rechter moet die regel zelfs ambtshalve toepassen wanneer de aangevoerde feiten daar aanleiding voor geven (HR 19 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:274).

Bij een zuiver nationaal geschil geldt die regel niet. Van een vergelijkbare stuitende werking kunt u dan niet uitgaan. Loopt er een verjarings- of vervaltermijn? Stuit die dan apart voordat u aan de mediation begint, met een schriftelijke aanmaning of een mededeling waarin u zich ondubbelzinnig uw recht voorbehoudt.

Welke regels gelden bij een scheiding of arbeidsconflict?

Wat geldt bij een scheiding?

Bij een scheiding met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht (artikel 815 Rv). Mediation is een gebruikelijke weg om tot dat plan te komen, maar niet de enige.

In het ouderschapsplan staan in ieder geval afspraken over de verdeling van de zorg, over de informatie-uitwisseling tussen de ouders en over de kosten van de kinderen. Andere aandachtspunten zijn vooral de alimentatieberekening, de verdeling van de gemeenschap of de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden, de eigen woning en het pensioen. Een mediator is niet altijd fiscalist. Bij de woning en het pensioen is aanvullend advies daarom vaak nodig.

Wat geldt bij een arbeidsconflict?

Bij ziekte die samenhangt met een arbeidsconflict adviseert de bedrijfsarts regelmatig een interventieperiode en mediation. Dat advies is geen wettelijke verplichting, maar weigeren kan gevolgen hebben.

Van beide partijen wordt verwacht dat zij zich als goed werkgever en goed werknemer opstellen. Een weigering om aan een redelijk voorstel mee te werken, kan in een latere procedure tegen de weigeraar werken.

Loopt de mediation uit op een beëindiging van het dienstverband? Let dan op de bedenktermijn van veertien dagen bij een beëindigingsovereenkomst en op de gevolgen voor de WW-uitkering. Meer daarover staat in ons artikel over het arbeidsconflict.

Wat kost mediation?

Mediators werken meestal met een uurtarief dat de partijen samen dragen, vaak ieder de helft. Omdat er één gezamenlijk traject loopt, valt mediation in de regel goedkoper uit dan twee tegenover elkaar staande procedures.

Zolang de zaak niet aan de rechter wordt voorgelegd, betaalt u geen griffierecht. Komt u op basis van uw inkomen en vermogen in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand, dan kan een mediationtoevoeging via de Raad voor Rechtsbijstand mogelijk zijn, tegen een eigen bijdrage. Vraag bij de intake altijd naar het tarief en naar wat wel en niet is inbegrepen.

Verwijst de rechter u tijdens een lopende procedure naar mediation? Dan betaalt u als partij zonder toevoeging de eerste tweeënhalf uur niet zelf. Voorwaarde is dat de mediator staat ingeschreven bij de Raad voor Rechtsbijstand en meedoet aan de subsidieregeling startbijdrage mediation, die tot 1 januari 2030 loopt. Daarna geldt het gewone uurtarief.

Wat doet u als de mediation vastloopt?

Dan staat de weg naar de rechter gewoon open. U kunt de mediation op elk moment beëindigen, net als de andere partij.

Vaak is een deel van de geschilpunten al opgelost, zodat de procedure die volgt alleen nog over de overgebleven punten gaat. Loopt een familiezaak vast, dan kunt u een familierechtelijke procedure starten. Gaat het om een conflict op het werk, dan kan de werkgever een ontbindingsverzoek bij de kantonrechter indienen, of treft u samen alsnog een regeling. Omgekeerd kan een rechter partijen tijdens een procedure ook voorstellen om het eerst met mediation te proberen.

Wat kunnen wij voor u doen bij mediation?

Wij staan u als eigen advocaat bij, vóór, tijdens en na het mediationtraject.

• Wij beoordelen vooraf of uw zaak zich voor mediation leent of dat een procedure bij de rechter beter past.
• Wij lezen de mediationovereenkomst na, met aandacht voor de geheimhouding en het stuiten van de verjaring (artikel 3:317 BW).
• Wij toetsen de concept-vaststellingsovereenkomst of het echtscheidingsconvenant voordat u tekent (artikel 7:900 BW).
• Wij controleren bij een arbeidsmediation de beëindigingsovereenkomst, waaronder de bedenktermijn van artikel 7:670b BW.
• Wij zetten de zaak voort bij de rechter als de mediation vastloopt.

Samengevat

• Bij mediation lost u samen met de andere partij een conflict op; de mediator beslist niets.
• Deelname is vrijwillig en de geheimhouding volgt uit de mediationovereenkomst.
• Ondertekende afspraken zijn bindend als vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW).
• Bij een groot machtsverschil of een spoedeisende kwestie past een procedure bij de rechter vaak beter.
• Laat conceptafspraken toetsen door een eigen advocaat voordat u tekent.

Veelgestelde vragen over mediation