Mediation: hoe het werkt, wat het oplevert en wanneer het niet past

Gepubliceerd op 17 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

Mediation is een gesprek onder leiding van een onafhankelijke mediator, die zelf geen beslissing neemt. De uitkomst komt van u en de andere partij en wordt vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst: een afspraak, geen vonnis. Belangrijkste uitzondering op de vrijheid die u daarbij heeft: bij een grensoverschrijdend geschil binnen de Europese Unie geldt een wettelijke regeling, die onder meer de verjaring stuit.

In dit artikel leest u welke regels voor mediation gelden, welke uitzonderingen er zijn en welke stappen u kunt zetten:

• hoe een mediation verloopt en wat de mediator wel en niet doet;
• waarop vrijwilligheid en vertrouwelijkheid berusten, en wat een mediationbeding daaraan verandert;
• welke status de uitkomst heeft en hoe u die afdwingbaar maakt;
• waarom een tussentijdse afspraak u vaak niet bindt;
• wat mediation doet met een lopende verjaringstermijn;
• wanneer mediation juist niet de aangewezen route is.

Welke regels gelden voor mediation?

In een zuiver Nederlands geschil gelden vooral de afspraken die u maakt in de mediationovereenkomst. Een algemene wet over mediation bestaat niet.

Er is één uitzondering, en die is belangrijker dan zij lijkt. Voor grensoverschrijdende burgerlijke en handelsgeschillen binnen de Europese Unie bestaat wel een wettelijke regeling: de Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG. Grensoverschrijdend betekent volgens artikel 1 van die wet dat ten minste één van de partijen haar woonplaats of gewone verblijfplaats in een andere lidstaat heeft. De wet omschrijft wat onder mediation en mediator wordt verstaan. Volgens artikel 2 vallen onder meer fiscale zaken, douanezaken en bestuursrechtelijke zaken erbuiten. En de wet regelt twee dingen die voor nationale geschillen niet zijn geregeld: een verschoningsrecht bij overeengekomen vertrouwelijkheid en de stuiting van de verjaring.

Buiten die regeling zijn vrijwilligheid en vertrouwelijkheid dus geen wettelijke waarborgen, maar contractuele afspraken. Ook is de titel mediator niet beschermd: iedereen mag zich zo noemen.

Wilt u zekerheid over opleiding, toetsing en klachtrecht? Kies dan een mediator die is ingeschreven in een register met kwaliteitseisen, zoals het MfN-register of het ADR Register. Bij een verwijzing door de rechter wordt in de regel uit zo’n register geput.

Wat doet de mediator wel en wat niet?

De mediator begeleidt het gesprek en bewaakt het proces. Hij oordeelt niet, adviseert geen van beide partijen en legt geen oplossing op.

Hij is onpartijdig en meerzijdig betrokken: hij let op de belangen van beide partijen tegelijk. Daarin verschilt hij van een advocaat, die de belangen van één partij behartigt. Dezelfde persoon kan in dezelfde zaak dus niet mediator en advocaat van één partij zijn.

Wel kan de mediator aangeven welke onderwerpen aandacht verdienen. Ook kan hij u wijzen op de mogelijkheid van onafhankelijk juridisch, fiscaal of financieel advies. Het is gebruikelijk en verstandig dat elke partij zich daarnaast door een eigen advocaat laat adviseren, zeker over de vraag of het onderhandelingsresultaat redelijk is.

Van de mediator mag u verwachten dat hij nagaat of beide partijen hun keuzes en de gevolgen daarvan echt begrijpen. Formele instemming alleen is niet genoeg. Let daarnaast op een schijn van belangenverstrengeling, bijvoorbeeld wanneer de mediator eerder of tegelijkertijd voor een van de partijen heeft gewerkt.

Bent u verplicht om mee te doen?

Aan een inhoudelijke uitkomst kan niemand u binden. Wel kan een rechter u uitnodigen om mediation te proberen, en een mediationbeding in een contract kan u verplichten het eerst te proberen.

Vrijwilligheid ziet dus op de uitkomst, niet altijd op de deelname. Niemand kan worden gedwongen in te stemmen met een inhoudelijke oplossing. Dat is de kern, en die staat niet ter discussie.

Daarnaast kan er wel een verplichting bestaan om mediation te beproeven. Een rechter kan partijen in elke stand van de procedure voorstellen om dat te doen. En een mediationbeding in een contract kan partijen verplichten eerst mediation te proberen voordat zij naar de rechter of naar arbitrage stappen.

Wat doet de rechter met een mediationbeding?

De Hoge Raad heeft uitgemaakt hoe zo’n beding werkt (HR 12 juli 2024, ECLI:NL:HR:2024:1078). Het beding wordt uitgelegd zoals elke overeenkomst: het gaat om wat partijen redelijkerwijs uit elkaars verklaringen en gedragingen mochten begrijpen.

Blijkt er inderdaad een verplichting te zijn, dan kan de rechter op verzoek van de andere partij de behandeling aanhouden. Partijen krijgen dan de kans het beding alsnog na te leven. De rechter hoeft dat niet te doen, bijvoorbeeld wanneer de zaak spoedeisend is of wanneer mediation zinloos is.

Een mediationbeding ontneemt de rechter dus niet zijn bevoegdheid, en het blokkeert uw toegang tot de rechter niet definitief. Ook op Europees niveau is dat het uitgangspunt. Verplichte mediation kan aanvaardbaar zijn, mits zij geen bindende beslissing oplevert, geen wezenlijke vertraging veroorzaakt en het verjaringsrisico wordt ondervangen. Verder moeten de kosten beperkt blijven en moeten voorlopige maatregelen beschikbaar zijn wanneer spoed dat vereist.

Is alles wat u in de mediation zegt vertrouwelijk?

Niet zonder meer. In nationale zaken berust de vertrouwelijkheid op de geheimhoudingsafspraak in de mediationovereenkomst, en die afspraak heeft grenzen.

Partijen spreken in die overeenkomst af dat wat in de mediation is gezegd niet in een procedure wordt gebruikt. Houdt een partij zich daar niet aan, dan pleegt zij wanprestatie. Vaak staat er een boetebeding op.

Dat is iets anders dan een wettelijk bewijsverbod. De rechter is niet zonder meer verplicht zulk bewijs buiten beschouwing te laten. Ook heeft de mediator in nationale zaken geen wettelijk verschoningsrecht: hij kan in beginsel als getuige worden gehoord. Alleen bij een grensoverschrijdend geschil binnen de Europese Unie geeft artikel 5 van de implementatiewet de mediator en andere betrokkenen onder voorwaarden wel een verschoningsrecht.

Waar houdt de geheimhouding op?

De mediationovereenkomst bepaalt welke informatie en documenten onder de geheimhouding vallen. Informatie die al buiten de mediation bestond, wordt niet vertrouwelijk doordat zij tijdens de mediation wordt ingebracht.

De rechtbank Amsterdam heeft dat uitdrukkelijk zo overwogen: informatie kan niet geheim worden gemaakt door een mediationovereenkomst aan te gaan (Rechtbank Amsterdam 13 oktober 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5871). Verder kunnen uitzonderingen gelden voor de openbare orde, voor de belangen van kinderen en voor de uitvoering van een bereikte overeenkomst.

Wilt u werkelijk op vertrouwelijkheid kunnen bouwen? Dan is de tekst van de geheimhoudingsclausule belangrijker dan de aanname dat mediation nu eenmaal vertrouwelijk is.

Wat gebeurt er met een lopende verjaringstermijn?

Dat hangt af van het type geschil. Alleen bij een grensoverschrijdend geschil binnen de EU stuit de start van de mediation de verjaring automatisch; bij een nationaal geschil moet u zelf stuiten.

Hier zit de valkuil waarop een vordering kan stranden. Bij een grensoverschrijdend burgerlijk of handelsgeschil binnen de Europese Unie stuit de aanvang van de mediation de verjaring van rechtswege. Dat staat in artikel 6 lid 1 van de implementatiewet. De gedachte erachter is dat partijen niet van mediation moeten worden weerhouden door het risico dat hun vordering tijdens het traject verjaart. De rechter moet die regel zelfs ambtshalve toepassen wanneer de aangevoerde feiten daar aanleiding voor geven (HR 19 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:274).

Bij een zuiver nationaal geschil geldt die regel niet. Van een vergelijkbare stuitende werking kunt u dan niet uitgaan. Loopt er een verjarings- of vervaltermijn? Stuit die dan apart voordat u aan de mediation begint, met een schriftelijke aanmaning of een mededeling waarin u zich ondubbelzinnig uw recht voorbehoudt.

Hoe legt u de uitkomst vast?

Komen partijen eruit, dan worden de afspraken vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW). Die bindt u, maar levert nog geen executoriale titel op.

Partijen binden zich ook voor zover de afspraak afwijkt van hoe het recht zonder die afspraak zou hebben uitgepakt. Een vaststelling ter beëindiging van een vermogensrechtelijk geschil kan volgens artikel 7:902 BW onder voorwaarden zelfs geldig zijn bij strijd met dwingend recht. Dat geldt niet bij strijd met de goede zeden of de openbare orde.

Hoe maakt u de afspraken direct afdwingbaar?

Wil een partij bij niet-nakoming meteen kunnen executeren, dan zijn er drie routes:

• de afspraken worden vastgelegd in een notariële akte;
• partijen vragen de rechter de overeenkomst in een vonnis of beschikking op te nemen;
• treffen partijen in een lopende procedure ter zitting een schikking, dan wordt het proces-verbaal daarvan in executoriale vorm afgegeven (artikel 89 Rv).

Een vaststellingsovereenkomst kan onder omstandigheden worden aangetast, bijvoorbeeld bij bedrog of bij dwaling over gegevens die de wederpartij had moeten melden. De drempel daarvoor is hoog, juist omdat de overeenkomst bedoeld is om een geschil definitief te beëindigen.

Binden tussentijdse afspraken u?

Vaak niet. Of een deelafspraak bindt, hangt af van wat de mediationovereenkomst daarover bepaalt.

Partijen menen tijdens een mediation regelmatig al deelafspraken te hebben gemaakt, bijvoorbeeld over een voorlopige regeling. Veel mediationovereenkomsten stellen daarvoor vormvereisten: schriftelijkheid, ondertekening en een uitdrukkelijke bepaling dat een deelafspraak ook na beëindiging van de mediation blijft gelden.

De rechtbank Gelderland oordeelde dat mondelinge afspraken, WhatsApp-berichten en zelfs feitelijke uitvoering onvoldoende waren toen aan die vormvereisten niet was voldaan (Rechtbank Gelderland 18 juni 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:8559). Ga dus na wat uw mediationovereenkomst eist voordat u ergens op vertrouwt of naar handelt.

Welke regels gelden bij een scheiding of arbeidsconflict?

Wat geldt bij een scheiding?

Bij een scheiding met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht (artikel 815 Rv). Mediation is een gebruikelijke weg om tot dat plan te komen, maar niet de enige.

In het ouderschapsplan staan in ieder geval afspraken over de verdeling van de zorg, over de informatie-uitwisseling tussen de ouders en over de kosten van de kinderen. Andere aandachtspunten zijn vooral de alimentatieberekening, de verdeling van de gemeenschap of de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden, de eigen woning en het pensioen. Een mediator is niet altijd fiscalist. Bij de woning en het pensioen is aanvullend advies daarom vaak nodig.

Wat geldt bij een arbeidsconflict?

Bij ziekte die samenhangt met een arbeidsconflict adviseert de bedrijfsarts regelmatig een interventieperiode en mediation. Dat advies is geen wettelijke verplichting, maar weigeren kan gevolgen hebben.

Van beide partijen wordt verwacht dat zij zich als goed werkgever en goed werknemer opstellen. Een weigering om aan een redelijk voorstel mee te werken, kan in een latere procedure tegen de weigeraar werken.

Loopt de mediation uit op een beëindiging van het dienstverband? Let dan op de bedenktermijn van veertien dagen bij een beëindigingsovereenkomst en op de gevolgen voor de WW-uitkering. Meer daarover staat in ons artikel over het arbeidsconflict.

Wat kost mediation?

De mediator werkt doorgaans op uurtarief. Partijen delen die kosten meestal, tenzij zij iets anders afspreken; bij een arbeidsconflict draagt de werkgever ze in de praktijk vaak alleen.

Komt u op grond van inkomen en vermogen in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand? Dan kan een mediationtoevoeging worden aangevraagd bij de Raad voor Rechtsbijstand. Daarvoor gelden eigen inkomens- en vermogensgrenzen en een eigen bijdrage. Bij de aanvraag hoort een overeenkomst waarin beide partijen met mediation instemmen (artikel 33e Wrb), en de mediator moet bij de Raad voor Rechtsbijstand zijn ingeschreven. Voor mediators binnen dat stelsel gelden aanvullende eisen, onder meer over informatie over vertrouwelijkheid, het gebruik van een mediationovereenkomst en een transparante tijdsregistratie. Bij een verwijzing door de rechter bestaat een aparte regeling voor de eerste uren.

Vergeleken met een procedure is mediation in de regel goedkoper en sneller, maar alleen wanneer partijen er samen uit komen. Een mislukte mediation gevolgd door een procedure kost meer dan meteen procederen.

Wanneer past mediation niet?

Mediation vraagt dat beide partijen een oplossing willen en dat er een zekere machtsbalans is. Ontbreekt dat, dan is een andere route beter:

• wanneer er een principiële rechtsvraag ligt waarop een uitspraak nodig is, bijvoorbeeld omdat die ook voor toekomstige gevallen geldt;
• wanneer er een spoedeisende maatregel nodig is, zoals een verbod of beslag, want mediation biedt geen voorlopige voorziening;
• bij huiselijk geweld, intimidatie of een sterke afhankelijkheidsrelatie, waar het vrije gesprek niet gevoerd kan worden;
• bij andere signalen van machtsongelijkheid: financiële of emotionele afhankelijkheid, beperkte taal- of gezondheidsvaardigheden, het ontbreken van informatie of van een eigen adviseur, onduidelijkheid over wie mag beslissen, of druk om snel te tekenen;
• wanneer een verjaringstermijn of vervaltermijn dreigt te verstrijken en die niet eerst is gestuit;
• wanneer een partij aantoonbaar geen belang heeft bij een oplossing en het gesprek gebruikt om tijd te winnen.

Hoe pakt u een mediation aan?

1. Bepaal eerst wat u wilt bereiken: een oplossing voor de toekomst of een oordeel over het verleden. Alleen bij het eerste is mediation de aangewezen weg.
2. Kies een mediator uit een register met kwaliteitseisen en ga na of hij ervaring heeft met dit type geschil.
3. Controleer of een verjarings- of vervaltermijn loopt en stuit die zo nodig voordat de mediation begint. Bij een nationaal geschil doet de start van de mediation dat niet voor u.
4. Lees de mediationovereenkomst voordat u tekent, in het bijzonder de geheimhoudingsclausule, de kostenverdeling, de vormvereisten voor tussentijdse afspraken en de bepaling over beëindiging.
5. Zet op papier wat voor u het minimaal aanvaardbare resultaat is, voordat het onderhandelen begint.
6. Laat het onderhandelingsresultaat door een eigen adviseur beoordelen voordat u de vaststellingsovereenkomst tekent.
7. Wilt u de afspraken direct kunnen afdwingen, laat ze dan in een notariële akte of in een rechterlijke uitspraak vastleggen.

Welke fouten kunt u voorkomen?

Ervan uitgaan dat alles wat in de mediation is gezegd hoe dan ook buiten een latere procedure blijft. Dat hangt af van de geheimhoudingsclausule, en al bestaande stukken worden er niet vertrouwelijk van.

Een mediator kiezen zonder na te gaan of hij in een register is ingeschreven, terwijl de titel niet beschermd is.

De mediator vragen of het resultaat redelijk is. Dat is niet zijn rol, en hij mag die rol ook niet innemen.

Aan mediation beginnen terwijl een verjaringstermijn loopt, zonder die eerst te stuiten. Alleen bij een grensoverschrijdend EU-geschil stuit de aanvang van de mediation van rechtswege.

Tussentijdse afspraken als bindend beschouwen zonder te controleren welke vormvereisten de mediationovereenkomst daarvoor stelt.

De vaststellingsovereenkomst tekenen zonder de fiscale gevolgen te hebben nagelopen, vooral bij een scheiding en bij de beëindiging van een dienstverband.

Denken dat de vaststellingsovereenkomst zonder meer kan worden geëxecuteerd. Daarvoor is een notariële akte of een rechterlijke titel nodig.

Wat kunnen wij voor u doen bij mediation?

Als uw eigen advocaat naast de mediation kunnen wij onder meer het volgende doen.

• Wij beoordelen of een mediationbeding in uw contract u verplicht om eerst mediation te proberen.
• Wij gaan na of er een verjarings- of vervaltermijn loopt en stuiten die zo nodig schriftelijk voordat de mediation begint.
• Wij lezen de mediationovereenkomst na, vooral de geheimhoudingsclausule en de vormvereisten voor tussentijdse afspraken.
• Wij beoordelen of het onderhandelingsresultaat redelijk is voordat u de vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW) tekent.
• Wij zorgen dat de afspraken afdwingbaar worden, via een notariële akte of een rechterlijke uitspraak.

Samengevat

• Mediation is een afspraak tussen partijen; de mediator beslist niet en adviseert geen van beiden.
• Vertrouwelijkheid berust in nationale zaken op de mediationovereenkomst, niet op de wet; al bestaande stukken worden niet vertrouwelijk.
• Een mediationbeding kan u verplichten mediation te proberen, maar uw toegang tot de rechter blijft bestaan (ECLI:NL:HR:2024:1078).
• Alleen bij een grensoverschrijdend EU-geschil stuit de start van de mediation de verjaring; stuit in andere gevallen zelf.
• Een vaststellingsovereenkomst is pas direct afdwingbaar via een notariële akte of een rechterlijke uitspraak.

Veelgestelde vragen

Geraadpleegde bronnen

Wetgeving: artikel 7:900 en 7:902 BW; artikel 89 en 815 Rv; artikel 1, 2, 5 en 6 Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG; artikel 33e Wet op de rechtsbijstand; Richtlijn 2008/52/EG. Wat in een concrete mediation geldt over vertrouwelijkheid, tussentijdse afspraken, kosten en beëindiging, volgt vooral uit de mediationovereenkomst die u tekent.

Rechtspraak:

• HR 19 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:274 (stuiting van de verjaring bij grensoverschrijdende mediation)
• Rechtbank Amsterdam 13 oktober 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5871 (al bestaande informatie wordt niet vertrouwelijk)
• HR 12 juli 2024, ECLI:NL:HR:2024:1078 (uitleg en gevolgen van een mediationbeding)
• Rechtbank Gelderland 18 juni 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:8559 (vormvereisten bij een tussentijdse afspraak)

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.