Mediation betekent dat twee of meer partijen hun conflict zelf oplossen onder begeleiding van een onafhankelijke derde: de mediator. De mediator beslist niets en geeft geen oordeel over wie gelijk heeft. Hij bewaakt het gesprek, zorgt dat alle belangen op tafel komen en helpt de partijen naar afspraken die zij allebei kunnen dragen. Deelname is vrijwillig, wat wordt besproken is vertrouwelijk, en de uitkomst wordt vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst die na ondertekening bindend is (artikel 7:900 BW). Mediation wordt in Nederland veel gebruikt bij echtscheidingen, arbeidsconflicten, burenruzies en geschillen tussen zakelijke partners.
Wat doet een mediator precies?
Een mediator is geen rechter en geen advocaat van een van beide partijen. Zijn rol is procesbegeleiding: hij zorgt dat beide kanten aan het woord komen, dat het gesprek niet vastloopt in verwijten en dat onderliggende belangen zichtbaar worden. Waar een rechter kijkt naar wat juridisch afdwingbaar is, kijkt een mediator naar wat werkbaar is voor de toekomst. Dat verschil verklaart waarom mediation vaak tot afspraken leidt die verder gaan dan wat een rechter zou kunnen opleggen: een rechter kan een omgangsregeling vaststellen, maar geen werkbare verstandhouding tussen ouders creeren.
Veel mediators zijn geregistreerd in het MfN-register of het ADR-register. Registratie betekent dat de mediator is opgeleid, periodiek wordt getoetst en gebonden is aan gedragsregels en een klachtregeling. Een registratie is niet wettelijk verplicht, maar geeft wel houvast over kwaliteit en onafhankelijkheid.
Wanneer is mediation kansrijk en wanneer niet?
Mediation werkt het best als beide partijen er belang bij hebben dat de relatie na het conflict nog bestaat, of als een procedure onevenredig veel tijd, geld of schade zou kosten. Denk aan ouders die na een scheiding samen kinderen blijven opvoeden, aan een werkgever en werknemer die een arbeidsconflict willen oplossen zonder dat het dossier de verhouding definitief verpest, of aan compagnons die uit elkaar gaan maar wel de onderneming intact willen laten.
Mediation is minder geschikt als er sprake is van een sterk machtsverschil dat niet te compenseren is, als een van de partijen geen enkele bereidheid heeft om te bewegen, of als er een principiele rechtsvraag beantwoord moet worden waarvoor een rechterlijk oordeel nodig is. Ook bij een acute noodsituatie, waarin op korte termijn een voorziening moet worden getroffen, ligt een kort geding meer voor de hand.
Mediation, arbitrage en de rechter naast elkaar
| Mediation | Arbitrage | Rechtszaak | |
|---|---|---|---|
| Wie beslist | Partijen zelf | De arbiter | De rechter |
| Openbaar | Nee, vertrouwelijk | Nee, meestal besloten | Ja, zitting en uitspraak in beginsel openbaar |
| Doorlooptijd | Weken tot enkele maanden | Maanden | Maanden tot jaren |
| Uitkomst | Vaststellingsovereenkomst | Arbitraal vonnis | Vonnis of beschikking |
| Ruimte voor maatwerk | Groot | Beperkt | Beperkt tot de vordering |
Hoe verloopt een mediation?
Een mediation begint met een intake, waarin de mediator uitlegt hoe het traject werkt en toetst of de zaak zich ervoor leent. Daarna tekenen partijen een mediationovereenkomst, waarin de vrijwilligheid en de geheimhouding worden vastgelegd. In de gesprekken die volgen wordt eerst helder gemaakt waar het conflict werkelijk over gaat, daarna worden mogelijke oplossingen verkend, en tot slot worden de afspraken uitgeschreven.
Het aantal bijeenkomsten verschilt sterk per zaak. Een afgebakend arbeidsconflict is soms in twee gesprekken opgelost; een scheiding met een eigen woning, een onderneming en minderjarige kinderen vraagt er doorgaans vier tot zes. Bij een scheiding met minderjarige kinderen hoort daar altijd een ouderschapsplan bij; dat is wettelijk verplicht voordat de rechter de echtscheiding kan uitspreken (artikel 815 Rv).
Zijn de afspraken juridisch bindend?
Ja, zodra ze zijn vastgelegd en ondertekend. De afspraken worden opgenomen in een vaststellingsovereenkomst, die partijen aan elkaar bindt ook als later blijkt dat de uitkomst afwijkt van wat rechtens zou gelden (artikel 7:900 BW). Bij een scheiding gaat het om een echtscheidingsconvenant, dat door de rechter kan worden opgenomen in de beschikking. Daarmee wordt het ook direct executeerbaar: nakoming kan dan zo nodig via de deurwaarder worden afgedwongen.
Wat er tijdens de mediation is besproken, blijft buiten een eventuele latere procedure. Die geheimhouding is geen wettelijke regel maar een contractuele afspraak uit de mediationovereenkomst, en juist die afspraak maakt het mogelijk dat partijen vrijuit praten zonder dat een voorstel later tegen hen wordt gebruikt.
Wat kost mediation?
Mediators werken meestal met een uurtarief dat partijen samen dragen, vaak ieder de helft. Omdat er een gezamenlijk traject loopt in plaats van twee tegenover elkaar staande dossiers, valt mediation in de regel goedkoper uit dan een procedure op tegenspraak. Daar komt bij dat er geen griffierecht verschuldigd is zolang de zaak niet aan de rechter wordt voorgelegd. Voor wie op basis van inkomen en vermogen in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand, kan een mediationtoevoeging via de Raad voor Rechtsbijstand mogelijk zijn; daarvoor geldt een eigen bijdrage.
Veelgestelde vragen over mediation
Wat is het verschil tussen een mediator en een advocaat?
Een advocaat behartigt het belang van een van de partijen en adviseert over de juridische positie. Een mediator is onpartijdig, adviseert geen van beide partijen en begeleidt alleen het gesprek. In veel zaken lopen beide naast elkaar: partijen laten zich tijdens de mediation door een eigen advocaat adviseren en laten de conceptafspraken toetsen voordat zij tekenen.
Is mediation verplicht?
Nee. Deelname is vrijwillig en elke partij kan de mediation op elk moment beeindigen. Wel kan een rechter partijen voorstellen om het eerst met mediation te proberen, en in sommige contracten en cao-regelingen is afgesproken dat partijen mediation beproeven voordat zij naar de rechter stappen.
Hoe lang duurt mediation?
De meeste trajecten lopen van enkele weken tot ongeveer drie maanden. Bepalend zijn het aantal onderwerpen, de mate waarin partijen nog met elkaar kunnen praten en hoe snel benodigde stukken, zoals waarderingen of jaarcijfers, beschikbaar zijn.
Wat gebeurt er als mediation mislukt?
Dan staat de gang naar de rechter gewoon open. Wat in de mediation is besproken blijft vertrouwelijk en mag niet als bewijs worden gebruikt. Vaak is een deel van de geschilpunten wel opgelost, zodat de procedure die volgt beperkter en dus korter is.
Kan mediation ook bij een arbeidsconflict?
Ja, en dat gebeurt veel. Bij een verstoorde arbeidsverhouding of een conflict rond ziekte en re-integratie kan mediation voorkomen dat het dossier escaleert naar een ontbindingsprocedure. Slaagt de mediation niet, dan kan zij uitmonden in afspraken over een beeindiging met wederzijds goedvinden.
