Mediation: wat het betekent en wanneer het werkt

Gepubliceerd op 1 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Bij mediation lost u een conflict zelf op, samen met de andere partij en onder begeleiding van een onafhankelijke mediator. De mediator beslist niets: afspraken binden u pas als u ze allebei ondertekent. Bij een groot machtsverschil, huiselijk geweld of een kwestie die snel moet worden beslist, is de rechter meestal de betere weg.

Het Engelse woord mediation betekent bemiddeling. Deelname is vrijwillig, wat u bespreekt is vertrouwelijk voor zover u dat in de mediationovereenkomst afspreekt, en het resultaat legt u vast in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW). Drie punten worden in de praktijk vaak onderschat: de geheimhouding heeft grenzen, een nationale mediation stuit de verjaring niet vanzelf, en een mediationbeding in een contract kan de rechter tot aanhouden brengen. Die punten werken we hieronder uit met de rechtspraak die erover beslist.

Wat doet een mediator, en wat juist niet?

Een mediator begeleidt het gesprek en kiest geen partij. Hij is geen rechter, geeft geen bindend oordeel en is ook niet de advocaat van een van u beiden.

Hij zorgt dat u allebei aan het woord komt en brengt de belangen achter de standpunten in beeld. Een rechter kijkt naar wat juridisch afdwingbaar is; een mediator kijkt naar wat voor u beiden werkbaar is. Daardoor kunnen afspraken verder gaan dan wat een rechter kan opleggen. Een rechter kan bijvoorbeeld een omgangsregeling vaststellen, maar geen goede verstandhouding tussen ouders afdwingen.

De titel mediator is wettelijk niet beschermd. Veel mediators staan ingeschreven in het register van de Mediatorsfederatie Nederland (MfN). Zo een inschrijving betekent dat de mediator is opgeleid, periodiek wordt getoetst en gebonden is aan gedragsregels en een klachtregeling. Wilt u gebruikmaken van gesubsidieerde mediation, dan moet de mediator bovendien zijn ingeschreven bij de Raad voor Rechtsbijstand.

Welke regels gelden er voor mediation?

Nederland kent geen algemene wet voor mediation in nationale zaken. De spelregels volgen uit de mediationovereenkomst die u aan het begin tekent en uit het gewone overeenkomstenrecht in Boek 6 en 7 BW.

Voor grensoverschrijdende burgerlijke en handelsgeschillen binnen de Europese Unie geldt wel een wettelijke regeling: de Implementatiewet richtlijn nr. 2008/52/EG. Die wet regelt onder meer de stuiting van de verjaring (artikel 6) en een verschoningsrecht voor de mediator (artikel 5). Voor een zuiver Nederlands geschil gelden die artikelen niet.

Het resultaat van een geslaagde mediation is een vaststellingsovereenkomst volgens artikel 7:900 BW. Daarmee legt u vast wat tussen u beiden geldt, om onzekerheid of een geschil te beëindigen. Volgens artikel 7:902 BW blijft zo een overeenkomst zelfs geldig als zij afwijkt van dwingend recht, tenzij zij in strijd is met de goede zeden of de openbare orde. U kunt er later dus maar beperkt onderuit.

Wanneer is mediation zinvol en wanneer niet?

Mediation werkt het best als de relatie na het conflict moet blijven bestaan, of als een procedure onevenredig veel tijd of geld kost. Het werkt slecht bij een groot machtsverschil, bij een partij die niet wil bewegen of als er snel een beslissing nodig is.

Denk aan ouders die na een scheiding samen hun kinderen blijven opvoeden, aan een werkgever en werknemer die een arbeidsconflict willen oplossen zonder dat de verhouding definitief beschadigd raakt, of aan compagnons die uit elkaar gaan en de onderneming intact willen laten.

Minder geschikt is mediation bij huiselijk geweld of intimidatie, of als een machtsverschil niet te compenseren is. Moet een principiële rechtsvraag worden beantwoord, dan is een rechterlijk oordeel nodig. En moet er op korte termijn een voorziening komen, dan ligt een kort geding bij de voorzieningenrechter meer voor de hand.

Mediation, arbitrage of de rechter: wie beslist?

Het grootste verschil zit in wie de beslissing neemt. Bij mediation beslist u samen, bij arbitrage een arbiter en bij een rechtszaak de rechter.

Arbitrage kan alleen als partijen dat hebben afgesproken, vaak al in het contract. Een rechtszaak kan altijd, ook als eerder een mediation is geprobeerd. Een combinatie is ook mogelijk: volgens rechtspraak.nl kunnen zowel partijen als de rechter mediation naast een lopende procedure voorstellen. De rechter is nooit bij de mediationgesprekken aanwezig.

Hoe verloopt een mediationtraject stap voor stap?

Een mediation begint met een intake en eindigt met een ondertekende overeenkomst of met de vaststelling dat partijen er niet uitkomen. Het aantal gesprekken hangt af van het aantal onderwerpen.

1. Intake: de mediator legt uit hoe het traject werkt en toetst of uw zaak zich ervoor leent.
2. Mediationovereenkomst: u tekent afspraken over vrijwilligheid, geheimhouding, kosten en de rol van de mediator. Spreek hier ook af wat er met lopende verjaringstermijnen gebeurt.
3. Inventarisatie: in de eerste gesprekken wordt duidelijk waar het conflict werkelijk over gaat en welke stukken nodig zijn, zoals taxaties of jaarcijfers.
4. Onderhandeling: u verkent samen oplossingen en weegt ze af.
5. Concept: de mediator schrijft de afspraken uit. Laat dit concept door een eigen advocaat toetsen.
6. Ondertekening: pas nu zijn de afspraken bindend.

Een afgebakend arbeidsconflict is soms in twee gesprekken opgelost. Een scheiding met een eigen woning, een onderneming en minderjarige kinderen vraagt er meestal meer. Bij een scheiding met minderjarige kinderen hoort altijd een ouderschapsplan: volgens artikel 815 lid 2 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering moet dat bij het verzoek tot echtscheiding zitten. Meer daarover leest u in ons artikel over kinderen en scheiden.

Wanneer zijn de afspraken uit de mediation bindend?

Zodra u ze hebt vastgelegd en ondertekend. Een mondeling akkoord aan tafel of een concept bindt u nog niet als in de mediationovereenkomst staat dat alleen een getekende tekst geldt.

Bij een scheiding heet de overeenkomst een echtscheidingsconvenant. De rechter kan het convenant op uw verzoek opnemen in de beschikking. Nakoming kan dan zo nodig via de deurwaarder worden afgedwongen. Hetzelfde geldt voor afspraken bij een scheiding van tafel en bed.

Leidt een arbeidsmediation tot beëindiging van het dienstverband, dan tekent u een beëindigingsovereenkomst. Volgens artikel 7:670b BW mag de werknemer die overeenkomst binnen veertien dagen na ondertekening zonder opgaaf van redenen ontbinden. Staat die bedenktermijn niet in de overeenkomst, dan wordt de termijn drie weken.

Kan een contract u verplichten eerst mediation te proberen?

Ja, dat kan. Aan een inhoudelijke uitkomst kan niemand u binden, maar een mediationbeding kan u wel verplichten mediation eerst te beproeven voordat u naar de rechter of naar arbitrage stapt.

De Hoge Raad heeft op 12 juli 2024 uitgemaakt hoe zo een beding werkt (ECLI:NL:HR:2024:1078). Of het beding een echte verplichting bevat, volgt uit uitleg van de overeenkomst. Dat partijen professioneel zijn of dat het om een zakelijk geschil gaat, maakt nog niet dat een verplichting vanzelf bestaat. In die zaak mocht het hof oordelen dat het beding geen bindende mediationverplichting bevatte.

Bestaat de verplichting wel en start een partij toch direct een procedure? Dan kan de rechter of arbiter de zaak op verzoek aanhouden, zodat partijen het beding alsnog naleven. Hij is daartoe niet verplicht, bijvoorbeeld bij spoed. De Hoge Raad wijst er verder op dat een mediationbeding het recht op toegang tot de rechter niet op onaanvaardbare wijze mag aantasten. Hij verwijst daarbij naar de arresten Alassini (HvJ EU 18 maart 2010, C-317/08) en Menini (HvJ EU 14 juni 2017, C-75/16).

Ook buiten een contract kan een rechter partijen in elke stand van de procedure voorstellen mediation te proberen. Weigeren mag, maar bij een arbeidsconflict kan een weigering zonder goede reden in een latere procedure meewegen bij de vraag of u zich als goed werkgever of goed werknemer hebt gedragen.

Is alles wat u in de mediation zegt vertrouwelijk?

Niet zonder meer. In nationale zaken berust de vertrouwelijkheid op de geheimhoudingsafspraak in de mediationovereenkomst, en die afspraak heeft grenzen.

Partijen spreken af dat wat in de mediation is gezegd niet in een procedure wordt gebruikt. Houdt een partij zich daar niet aan, dan pleegt zij wanprestatie; vaak staat er een boetebeding op. Dat is iets anders dan een wettelijk bewijsverbod. De rechter is niet zonder meer verplicht zulk bewijs buiten beschouwing te laten. Ook heeft de mediator in nationale zaken geen wettelijk verschoningsrecht. Alleen bij een grensoverschrijdend geschil binnen de EU geeft artikel 5 van de implementatiewet de mediator onder voorwaarden wel dat recht.

Wat de rechtbank Amsterdam over bestaande stukken besliste

Informatie die al buiten de mediation bestond, wordt niet vertrouwelijk doordat u haar in de mediation inbrengt. De voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam overwoog op 13 oktober 2022 dat informatie niet geheim kan worden gemaakt door een mediationovereenkomst aan te gaan (ECLI:NL:RBAMS:2022:5871). Het ging om e-mails die via een bewijsbeslag waren veiliggesteld; het verzoek om die buiten beschouwing te laten werd afgewezen.

Wilt u werkelijk op vertrouwelijkheid kunnen bouwen? Dan is de tekst van de geheimhoudingsclausule belangrijker dan de aanname dat mediation nu eenmaal vertrouwelijk is. Leg vast welke stukken eronder vallen en welke uitzonderingen gelden, bijvoorbeeld voor de uitvoering van een bereikte overeenkomst.

Loopt de verjaring door tijdens de mediation?

Bij een zuiver Nederlands geschil wel. Alleen bij een grensoverschrijdend burgerlijk of handelsgeschil binnen de EU stuit de start van de mediation de verjaring van rechtswege (artikel 6 lid 1 implementatiewet).

Hoe belangrijk die regel is, blijkt uit een arrest van de Hoge Raad van 19 februari 2021 (ECLI:NL:HR:2021:274). Een in België wonende eiser had in 2015 mediation gevoerd met zijn verzekeraar. Het hof oordeelde dat zijn vordering wegens dwaling was verjaard. De Hoge Raad vernietigde dat oordeel: het hof had ambtshalve moeten onderzoeken of de mediation de verjaring had gestuit (artikel 25 Rv), omdat de partijen in verschillende lidstaten woonden.

Bij een nationaal geschil kunt u niet op zo een stuitende werking rekenen. Loopt er een verjarings- of vervaltermijn? Stuit die dan apart voordat u aan de mediation begint, met een schriftelijke aanmaning of een mededeling waarin u zich ondubbelzinnig uw recht voorbehoudt (artikel 3:317 BW). Of maak er in de mediationovereenkomst uitdrukkelijke afspraken over. Een vervaltermijn, zoals de termijn van twee maanden om een opzegging of ontslag op staande voet aan te vechten, loopt in elk geval door.

Waar letten partijen op bij een scheidings- of arbeidsmediation?

Bij een scheiding

Bij een scheiding met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht (artikel 815 Rv). Daarin staan in ieder geval afspraken over de verdeling van de zorg, de informatie-uitwisseling tussen de ouders en de kosten van de kinderen.

Andere onderwerpen zijn de alimentatie, de verdeling van de gemeenschap of de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden, de eigen woning en het pensioen. Een mediator is niet altijd fiscalist. Bij de woning en het pensioen is aanvullend advies van een fiscalist of financieel adviseur daarom vaak nodig.

Bij een arbeidsconflict

Bij ziekte die samenhangt met een arbeidsconflict adviseert de bedrijfsarts regelmatig een time-out en mediation. Dat advies is geen wettelijke verplichting, maar werkgever en werknemer moeten zich als goed werkgever en goed werknemer gedragen (artikel 7:611 BW). Een weigering om aan een redelijk voorstel mee te werken, kan in een latere procedure tegen de weigeraar werken.

Loopt de mediation uit op een beëindiging van het dienstverband? Let dan op de bedenktermijn van veertien dagen bij een beëindigingsovereenkomst en op de gevolgen voor een eventuele WW-uitkering.

Wat kost mediation en wie betaalt?

Mediators werken meestal met een uurtarief dat de partijen samen dragen, vaak ieder de helft. Zolang de zaak niet aan de rechter wordt voorgelegd, betaalt u geen griffierecht.

Komt u op basis van uw inkomen en vermogen in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand, dan kan een mediationtoevoeging via de Raad voor Rechtsbijstand mogelijk zijn, tegen een eigen bijdrage. Verwijst de rechter u tijdens een lopende procedure naar mediation en betaalt u zelf, dan geldt sinds 1 maart 2023 de startbijdrage mediation.

Bron: Raad voor Rechtsbijstand, subsidieregeling startbijdrage mediation. Na de eerste 2,5 uur rekent de mediator zijn gewone uurtarief. Vraag bij de intake altijd naar het tarief en naar wat wel en niet is inbegrepen.

Wat doet u als de mediation vastloopt?

Dan staat de weg naar de rechter open. U kunt de mediation op elk moment beëindigen, net als de andere partij.

Vaak is een deel van de geschilpunten al opgelost, zodat de procedure die volgt alleen nog over de overgebleven punten gaat. Loopt een familiezaak vast, dan kunt u een familierechtelijke procedure starten. Gaat het om een conflict op het werk, dan kan de werkgever een ontbindingsverzoek bij de kantonrechter indienen, of treft u samen alsnog een regeling.

Wat een eigen advocaat naast de mediator doet

• Beoordelen of uw zaak zich voor mediation leent of dat een procedure bij de rechter beter past.
• De mediationovereenkomst nalezen, met aandacht voor de geheimhoudingsclausule en het stuiten van de verjaring.
• De concept-vaststellingsovereenkomst of het echtscheidingsconvenant toetsen voordat u tekent.
• Bij een arbeidsmediation de beëindigingsovereenkomst controleren, waaronder de bedenktermijn van artikel 7:670b BW.
• De zaak bij de rechter voortzetten als de mediation vastloopt.

Mediation in vijf punten

• Een mediationbeding kan u verplichten eerst mediation te proberen; de rechter mag de zaak dan aanhouden, maar hoeft dat niet (HR 12 juli 2024).
• Geheimhouding volgt uit de mediationovereenkomst, niet uit de wet; bestaande stukken worden er niet geheim door.
• Een nationale mediation stuit de verjaring niet; stuit zelf volgens artikel 3:317 BW.
• Ondertekende afspraken binden als vaststellingsovereenkomst, ook als zij afwijken van dwingend recht (artikel 7:902 BW).
• Bij verwijzing door de rechter zijn de eerste 2,5 uur voor een betalende partij gratis.

Veelgestelde vragen over mediation