Mediation: wat het betekent en wanneer het werkt

Gepubliceerd op 1 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026

Bij mediation lost u een conflict zelf op, samen met de andere partij en onder begeleiding van een onafhankelijke mediator. De mediator beslist niets: de afspraken binden u pas als u ze allebei ondertekent. Is er een groot machtsverschil of moet er snel iets geregeld worden, dan is de rechter vaak de betere weg.

Deelname is vrijwillig en wat u bespreekt, blijft vertrouwelijk. U legt de uitkomst vast in een vaststellingsovereenkomst. Volgens artikel 7:900 BW bindt die overeenkomst u, ook als de uitkomst afwijkt van wat een rechter zou hebben beslist. In Nederland wordt mediation veel gebruikt bij echtscheidingen, arbeidsconflicten, burenruzies en geschillen tussen zakelijke partners.

Het Engelse woord mediation betekent bemiddeling. De mediator is dus een bemiddelaar: een neutrale derde die u en de andere partij helpt om er samen uit te komen.

Wat doet een mediator?

Een mediator begeleidt het gesprek en kiest geen partij. Hij is geen rechter en ook niet de advocaat van een van u beiden.

Hij zorgt dat u allebei aan het woord komt en dat het gesprek niet vastloopt in verwijten, en brengt de belangen achter de standpunten in beeld. Een rechter kijkt naar wat juridisch afdwingbaar is; een mediator kijkt naar wat voor u beiden werkbaar is. Daardoor gaan afspraken soms verder dan wat een rechter kan opleggen. Een rechter kan bijvoorbeeld een omgangsregeling vaststellen, maar geen goede verstandhouding tussen ouders afdwingen.

Veel mediators staan ingeschreven in het register van de Mediatorsfederatie Nederland (MfN) of in het ADR-register. Zo’n inschrijving betekent dat de mediator is opgeleid, periodiek wordt getoetst en gebonden is aan gedragsregels en een klachtregeling. De titel mediator is wettelijk niet beschermd; een registratie geeft u daarom houvast over kwaliteit en onafhankelijkheid.

Welke regels gelden voor mediation?

Nederland kent geen algemene wet voor mediation. De spelregels volgen vooral uit de mediationovereenkomst die u aan het begin tekent en uit het gewone overeenkomstenrecht.

In de mediationovereenkomst staan de vrijwilligheid, de geheimhouding en de rol van de mediator. Het resultaat van een geslaagde mediation is een vaststellingsovereenkomst volgens artikel 7:900 BW: daarmee legt u vast wat tussen u beiden geldt, om onzekerheid of een geschil te beëindigen. U kunt er later maar beperkt onderuit. Volgens artikel 7:902 BW blijft de overeenkomst zelfs geldig als zij afwijkt van dwingend recht, tenzij zij in strijd is met de goede zeden of de openbare orde.

Ga er niet van uit dat mediation een lopende verjaringstermijn stilzet. Dreigt een vordering te verjaren, stuit u de verjaring dan schriftelijk volgens artikel 3:317 BW, of maak er in de mediationovereenkomst uitdrukkelijk afspraken over.

Wanneer is mediation zinvol en wanneer niet?

Mediation werkt het best als de relatie na het conflict moet blijven bestaan, of als een procedure onevenredig veel tijd, geld of schade kost. Het werkt slecht bij een groot machtsverschil, bij een partij die niet wil bewegen of als er snel een beslissing nodig is.

Denk aan ouders die na een scheiding samen hun kinderen blijven opvoeden, aan een werkgever en werknemer die een arbeidsconflict willen oplossen zonder dat de verhouding definitief beschadigd raakt, of aan compagnons die uit elkaar gaan en de onderneming intact willen laten.

Minder geschikt is mediation als een machtsverschil niet te compenseren is, als er sprake is van huiselijk geweld of intimidatie, of als een van de partijen geen enkele bereidheid toont om te bewegen. Moet een principiële rechtsvraag worden beantwoord, dan is een rechterlijk oordeel nodig. En bij een acute situatie, waarin op korte termijn een voorziening moet komen, ligt een kort geding meer voor de hand.

Mediation, arbitrage of de rechter: welke weg past?

Het grootste verschil zit in wie de beslissing neemt. Bij mediation beslist u samen, bij arbitrage een arbiter en bij een rechtszaak de rechter.

Arbitrage kan alleen als partijen dat vooraf hebben afgesproken, vaak al in het contract. Een rechtszaak kan altijd, ook als eerder een mediation is geprobeerd.

Hoe verloopt een mediation?

Een mediation begint met een intake en eindigt met een ondertekende overeenkomst. Daartussen zitten meestal enkele gesprekken, afhankelijk van het aantal onderwerpen.

Tijdens de intake legt de mediator uit hoe het traject werkt en toetst hij of uw zaak zich ervoor leent. Daarna tekent u de mediationovereenkomst. In de gesprekken die volgen wordt eerst helder waar het conflict werkelijk over gaat, verkent u samen mogelijke oplossingen, en schrijft de mediator ten slotte de afspraken uit in een concept.

Het aantal bijeenkomsten verschilt sterk per zaak. Een afgebakend arbeidsconflict is soms in twee gesprekken opgelost; een scheiding met een eigen woning, een onderneming en minderjarige kinderen vraagt er meestal meer. Bij een scheiding met minderjarige kinderen hoort altijd een ouderschapsplan: volgens artikel 815 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering moet dat bij het verzoek tot echtscheiding zitten. Meer daarover leest u in ons artikel over kinderen en scheiden.

Zijn de afspraken juridisch bindend?

Ja, zodra u ze hebt vastgelegd en ondertekend. Laat het concept daarom eerst door een eigen advocaat toetsen voordat u tekent.

De afspraken komen in een vaststellingsovereenkomst die u aan elkaar bindt. Bij een scheiding heet die overeenkomst een echtscheidingsconvenant. De rechter kan het convenant op uw verzoek opnemen in de beschikking, waardoor het direct afdwingbaar wordt: nakoming kan zo nodig via de deurwaarder worden afgedwongen. Hetzelfde geldt voor afspraken bij een scheiding van tafel en bed.

Leidt een arbeidsmediation tot beëindiging van het dienstverband, dan tekent u een beëindigingsovereenkomst. Volgens artikel 7:670b BW mag de werknemer die overeenkomst binnen veertien dagen na ondertekening zonder opgaaf van redenen ontbinden; staat die bedenktermijn niet in de overeenkomst, dan wordt de termijn drie weken.

Wat tijdens de mediation is besproken, blijft buiten een latere procedure. Die geheimhouding volgt uit de mediationovereenkomst en niet uit een algemene wettelijke regel. Juist die afspraak maakt het mogelijk dat u vrijuit praat, zonder dat een voorstel later tegen u wordt gebruikt.

Wat kost mediation?

Mediators werken meestal met een uurtarief dat de partijen samen dragen, vaak ieder de helft. Omdat er één gezamenlijk traject loopt, valt mediation in de regel goedkoper uit dan twee tegenover elkaar staande procedures.

Zolang de zaak niet aan de rechter wordt voorgelegd, betaalt u geen griffierecht. Komt u op basis van uw inkomen en vermogen in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand, dan kan een mediationtoevoeging via de Raad voor Rechtsbijstand mogelijk zijn, tegen een eigen bijdrage. Vraag bij de intake altijd naar het tarief en naar wat wel en niet is inbegrepen.

Verwijst de rechter u tijdens een lopende procedure naar mediation? Dan betaalt u als partij zonder toevoeging de eerste tweeënhalf uur niet zelf. Voorwaarde is dat de mediator staat ingeschreven bij de Raad voor Rechtsbijstand en meedoet aan de subsidieregeling startbijdrage mediation, die tot 1 januari 2030 loopt. Daarna geldt het gewone uurtarief.

Wat doet u als de mediation vastloopt?

Dan staat de weg naar de rechter gewoon open. U kunt de mediation op elk moment beëindigen, net als de andere partij.

Vaak is een deel van de geschilpunten al opgelost, zodat de procedure die volgt alleen nog over de overgebleven punten gaat. Loopt een familiezaak vast, dan kunt u een familierechtelijke procedure starten. Gaat het om een conflict op het werk, dan kan de werkgever een ontbindingsverzoek bij de kantonrechter indienen, of treft u samen alsnog een regeling. Omgekeerd kan een rechter partijen tijdens een procedure ook voorstellen om het eerst met mediation te proberen.

Wat kunnen wij voor u doen bij mediation?

Wij staan u als eigen advocaat bij, vóór, tijdens en na het mediationtraject.

• Wij beoordelen vooraf of uw zaak zich voor mediation leent of dat een procedure bij de rechter beter past.
• Wij lezen de mediationovereenkomst na, met aandacht voor de geheimhouding en het stuiten van de verjaring (artikel 3:317 BW).
• Wij toetsen de concept-vaststellingsovereenkomst of het echtscheidingsconvenant voordat u tekent (artikel 7:900 BW).
• Wij controleren bij een arbeidsmediation de beëindigingsovereenkomst, waaronder de bedenktermijn van artikel 7:670b BW.
• Wij zetten de zaak voort bij de rechter als de mediation vastloopt.

Samengevat

• Bij mediation lost u samen met de andere partij een conflict op; de mediator beslist niets.
• Deelname is vrijwillig en de geheimhouding volgt uit de mediationovereenkomst.
• Ondertekende afspraken zijn bindend als vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW).
• Bij een groot machtsverschil of een spoedeisende kwestie past een procedure bij de rechter vaak beter.
• Laat conceptafspraken toetsen door een eigen advocaat voordat u tekent.

Veelgestelde vragen over mediation