Gepubliceerd op 5 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 23 september 2026
Adoptie verbreekt de juridische band met de oorspronkelijke ouders en brengt een nieuwe familierechtelijke betrekking tot stand. Het is daarmee de meest ingrijpende maatregel die het familierecht kent, en de rechter toetst een verzoek streng. Tegelijk staat het adoptierecht op dit moment volop in beweging: adoptie uit het buitenland wordt afgebouwd en er ligt een wetsvoorstel dat ook adoptie van meerderjarigen mogelijk wil maken.
Inhoudsopgave
Adoptie: het korte antwoord
Adoptie brengt een volledige familierechtelijke band tot stand en verbreekt de band met de oorspronkelijke ouders. De rechter toetst aan artikel 1:227 en 1:228 BW; de Rijksoverheid beschrijft de voorwaarden voor binnenlandse en interlandelijke adoptie.
Deze pagina zet op een rij welke voorwaarden gelden, hoe de procedure verloopt en wat er de komende jaren verandert.
Kort antwoord: wanneer is adoptie in Nederland mogelijk?
Adoptie gebeurt door een uitspraak van de rechtbank, op verzoek van twee personen samen of van een persoon alleen (artikel 1:227 lid 1 BW). Het verzoek wordt alleen toegewezen als de adoptie in het kennelijk belang van het kind is en vaststaat dat het kind niets meer van zijn ouder of ouders in die hoedanigheid te verwachten heeft (artikel 1:227 lid 3 BW). Daarnaast moet zijn voldaan aan de voorwaarden van artikel 1:228 BW. Voor een verzoek is een advocaat verplicht.
Welke voorwaarden gelden voor adoptie?
Artikel 1:228 lid 1 BW stelt onder meer de volgende eisen:
- het kind is op de dag van het eerste verzoek minderjarig;
- een kind van twaalf jaar of ouder mag bij het verhoor geen bezwaar hebben gemaakt; hetzelfde geldt voor een jonger kind dat in staat is zijn belangen te overzien;
- het kind is geen kleinkind van een adoptant;
- de adoptant is ten minste achttien jaar ouder dan het kind;
- geen van de ouders spreekt het verzoek tegen;
- de adoptant of adoptanten hebben het kind ten minste een jaar verzorgd en opgevoed;
- de ouder of ouders hebben niet langer het gezag over het kind, met een uitzondering voor adoptie door de partner van de ouder.
Dienen twee personen het verzoek samen in, dan moeten zij direct voorafgaand aan het verzoek ten minste drie aaneengesloten jaren hebben samengeleefd (artikel 1:227 lid 2 BW).
De tegenspraak van een ouder is niet altijd doorslaggevend. De rechter kan die passeren als het kind en de ouder nauwelijks in gezinsverband hebben samengeleefd, als de ouder het gezag heeft misbruikt of de verzorging ernstig heeft verwaarloosd, of als de ouder onherroepelijk is veroordeeld voor bepaalde ernstige misdrijven tegen de minderjarige (artikel 1:228 lid 2 BW).
Hoe verloopt de procedure?
De advocaat dient een verzoekschrift in bij de rechtbank. De Raad voor de Kinderbescherming brengt in de regel advies uit over de vraag of adoptie in het belang van het kind is. Een kind van twaalf jaar of ouder wordt door de rechter gehoord; jongere kinderen worden gehoord als zij hun belangen kunnen overzien.
Wijst de rechtbank het verzoek toe, dan werkt de adoptie terug tot de dag van indiening van het verzoek zodra de uitspraak onherroepelijk is. De ambtenaar van de burgerlijke stand maakt vervolgens een nieuwe akte op. In dezelfde procedure kan om wijziging van de geslachtsnaam en soms van de voornaam worden verzocht; dat verzoek moet u wel meteen meenemen.
Wat geldt bij stiefouderadoptie?
Adoptie door de partner van de ouder is de meest voorkomende vorm. Ook dan geldt de eis dat het kind ten minste een jaar door de stiefouder is verzorgd en opgevoed, en dat de ouder en de stiefouder ten minste drie jaar hebben samengeleefd. Anders dan bij andere vormen van adoptie houdt de ouder in deze situatie het gezag; dat wordt dan gezamenlijk gezag met de adoptiefouder.
Is het kind binnen de relatie geboren na kunstmatige donorbevruchting met een onbekende donor, dan is de toets lichter: het verzoek wordt toegewezen tenzij de adoptie kennelijk niet in het belang van het kind is (artikel 1:227 lid 4 BW).
Kan een meerderjarige worden geadopteerd?
Naar geldend recht niet. De wet eist dat het kind minderjarig is op de dag van het eerste verzoek. De Hoge Raad heeft in 2013 aanvaard dat in zeer bijzondere situaties van die eis kan worden afgeweken, als strikte toepassing het recht op gezinsleven uit artikel 8 EVRM zou schenden. Rechters toetsen dan of er bijzondere omstandigheden zijn, zoals een langdurige en hechte verzorgingsrelatie, en of er een gegronde reden is waarom het verzoek niet eerder is gedaan. De uitkomsten lopen uiteen: verzoeken zijn zowel toegewezen als afgewezen.
Dat kan veranderen. In het wetsvoorstel dat op 16 januari 2026 in consultatie ging, wordt adoptie van meerderjarigen mogelijk gemaakt wanneer de adoptiefouder het kind voor diens achttiende verjaardag ten minste vijf jaar heeft verzorgd en opgevoed. De internetconsultatie liep tot 7 april 2026. Zolang het wetsvoorstel niet in werking is getreden, blijft de uitzonderingsroute via artikel 8 EVRM de enige weg.
Wat verandert er bij adoptie uit het buitenland?
Het kabinet heeft op 9 december 2024 besloten interlandelijke adoptie in zes jaar tijd zorgvuldig af te bouwen. Het wetsvoorstel van 16 januari 2026 werkt dat uit:
- nieuwe aanmeldingen van aspirant-adoptiefouders zijn niet meer mogelijk zodra de wet in werking treedt;
- vergunninghouders kunnen tot 1 mei 2030 matchingsvoorstellen indienen bij de Centrale autoriteit;
- lopende zaken kunnen tot uiterlijk 18 december 2030 worden afgerond;
- voor biologische broertjes en zusjes van een eerder geplaatst kind geldt gedurende vijf jaar na plaatsing een uitzondering.
Wie al een procedure had lopen, mag die tijdens de afbouw voortzetten. Het kabinet tekent daar zelf bij aan dat de kans op een daadwerkelijke adoptie klein is voor wie nog aan het begin van de procedure staat.
Hetzelfde wetsvoorstel maakt identiteitsherstel voor geadopteerden eenvoudiger: naamswijziging wordt goedkoper, de leeftijdsgrenzen voor een verzoek tot herroeping van de adoptie vervallen, en adoptiedossiers gaan naar het Nationaal Archief.
Wat betekent adoptie juridisch?
Met de adoptie ontstaan familierechtelijke betrekkingen tussen het kind en de adoptiefouders en hun bloedverwanten. De band met de oorspronkelijke ouders vervalt, behalve bij adoptie door de partner van de ouder. Dat werkt door in het gezag, het erfrecht en de onderhoudsplicht. Adoptie door een Nederlandse ouder kan bovendien gevolgen hebben voor de nationaliteit van het kind.
Herroeping van de adoptie is mogelijk op verzoek van de geadopteerde zelf, binnen de wettelijke termijn na het bereiken van de meerderjarigheid. Het wetsvoorstel van januari 2026 wil de leeftijdsgrenzen voor dat verzoek schrappen.
Veelgestelde vragen
Heb ik een advocaat nodig voor adoptie?
Ja. Een verzoek tot adoptie wordt door een advocaat bij de rechtbank ingediend.
Hoe lang duurt een adoptieprocedure?
Dat verschilt sterk. Bij stiefouderadoptie waarbij niemand het verzoek tegenspreekt, gaat het doorgaans om enkele maanden vanaf indiening. Ligt er tegenspraak van een ouder of moet de Raad voor de Kinderbescherming uitgebreid onderzoek doen, dan loopt dat op.
Kan adoptie ook als een van de ouders bezwaar maakt?
Dat kan, maar alleen in de gevallen die artikel 1:228 lid 2 BW noemt. De rechter beoordeelt dat terughoudend.
Wordt mijn kind gehoord?
Een kind van twaalf jaar of ouder wordt gehoord. Maakt het kind bezwaar, dan wordt het verzoek in beginsel afgewezen. Ook een jonger kind wordt gehoord als het zijn belangen kan overzien.
Verandert de achternaam van het kind?
Dat kan, maar het gaat niet vanzelf. Neem het verzoek tot naamswijziging mee in het adoptieverzoek.
Onze advocaten personen- en familierecht in Eindhoven en Amsterdam
Law & More begeleidt adoptieverzoeken bij de rechtbank, van stiefouderadoptie tot verzoeken waarin een ouder tegenspreekt, en adviseert over de gevolgen voor gezag, naam en nationaliteit. Wij zijn bereikbaar via ons kantoor in Eindhoven en onze bezoeklocatie in Amsterdam.
Disclaimer
Deze pagina geeft algemene informatie over het Nederlandse adoptierecht, bijgewerkt in september 2026, en is geen juridisch advies over een concrete zaak. Het adoptierecht wijzigt op dit moment; het wetsvoorstel dat in deze tekst wordt genoemd, is nog niet in werking getreden.
Geraadpleegde bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 1, artikelen 227 tot en met 232
- Rijksoverheid, Zorgvuldige afbouw interlandelijke adoptie in zes jaar tijd, 9 december 2024
- Rijksoverheid, Wetsvoorstel afbouw adoptie uit het buitenland en vereenvoudiging identiteitsherstel, 16 januari 2026
- Raad voor de Kinderbescherming, informatie over interlandelijke adoptie
