Adoptie in Nederland: voorwaarden, procedure en wat er verandert

Gepubliceerd op 5 september 2026 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Na een adoptie is het kind in alle opzichten uw kind, met dezelfde rechten en plichten als een biologisch kind. De rechtbank spreekt de adoptie alleen uit als die in het kennelijk belang van het kind is en aan de voorwaarden van de artikelen 1:227 en 1:228 BW is voldaan, waaronder een jaar verzorging en opvoeding. De belangrijkste uitzondering: bij adoptie door de partner van de ouder (stiefouderadoptie) blijft de band met die ouder bestaan.

Het adoptierecht is in beweging. Adoptie uit het buitenland wordt tot eind 2030 afgebouwd en een wetsvoorstel maakt adoptie van meerderjarigen onder voorwaarden mogelijk. De Rijksoverheid zet de regels voor binnenlandse en interlandelijke adoptie op een rij.

Wanneer spreekt de rechtbank een adoptie uit?

De rechtbank spreekt adoptie uit op verzoek van twee personen samen of van één persoon (art. 1:227 lid 1 BW). Zij wijst het verzoek alleen toe als adoptie in het kennelijk belang van het kind is. Ook moet vaststaan dat het kind niets meer van zijn ouder of ouders in die hoedanigheid te verwachten heeft (art. 1:227 lid 3 BW). Voor het verzoek is een advocaat verplicht.

Dienen twee personen het verzoek samen in, dan moeten zij direct daaraan voorafgaand ten minste drie aaneengesloten jaren hebben samengeleefd (art. 1:227 lid 2 BW). In de praktijk gaat het bij binnenlandse adoptie meestal om stiefouderadoptie of om pleegouders die al lang voor een kind zorgen.

Aan welke voorwaarden van artikel 1:228 BW moet u voldoen?

• Het kind is minderjarig op de dag van het eerste verzoek.
• Een kind van twaalf jaar of ouder heeft bij het verhoor geen bezwaar gemaakt. Dat geldt ook voor een jonger kind dat zijn belangen kan overzien.
• Het kind is geen kleinkind van een adoptant.
• De adoptant is ten minste achttien jaar ouder dan het kind.
• Geen van de ouders spreekt het verzoek tegen.
• De adoptant of adoptanten hebben het kind ten minste een jaar verzorgd en opgevoed.
• De ouders hebben niet langer het gezag over het kind, behalve bij adoptie door de partner van de ouder.

Deze eisen zijn streng. De Hoge Raad oordeelde op 30 juni 2000 dat artikel 8 EVRM geen recht geeft om te adopteren zonder aan de wettelijke voorwaarden te voldoen (ECLI:NL:HR:2000:AA6339). In die zaak wilde een stiefvader twee kinderen van zijn partner adopteren, maar het leeftijdsverschil was kleiner dan achttien jaar. Het verzoek bleef afgewezen.

Wat als een ouder het verzoek tegenspreekt?

Tegenspraak van een ouder is niet altijd doorslaggevend. De rechtbank passeert die in drie gevallen (art. 1:228 lid 2 BW): kind en ouder hebben niet of nauwelijks in gezinsverband samengeleefd, de ouder heeft het gezag misbruikt of de verzorging en opvoeding ernstig verwaarloosd, of de ouder is onherroepelijk veroordeeld voor bepaalde ernstige misdrijven tegen het kind. De rechter beoordeelt dat terughoudend.

Hoe verloopt de adoptieprocedure bij de rechtbank?

1. Toets vooraf: de advocaat controleert of aan de voorwaarden van art. 1:227 en 1:228 BW is voldaan en verzamelt stukken over de verzorging en opvoeding.
2. Verzoekschrift: de advocaat dient het verzoek in bij de rechtbank. Een verzoek tot wijziging van de geslachtsnaam of voornaam neemt u meteen mee.
3. Advies van de Raad voor de Kinderbescherming: de Raad onderzoekt vaak of adoptie in het belang van het kind is en adviseert de rechtbank.
4. Verhoor en zitting: een kind van twaalf jaar of ouder wordt gehoord, een jonger kind als het zijn belangen kan overzien. Maakt het kind bezwaar, dan wijst de rechtbank het verzoek in beginsel af.
5. Beschikking: wijst de rechtbank het verzoek toe, dan werkt de adoptie terug tot de dag van indiening zodra de uitspraak onherroepelijk is. De ambtenaar van de burgerlijke stand maakt daarna een nieuwe akte op.

Spreekt niemand het verzoek tegen, dan duurt een stiefouderadoptie vaak enkele maanden vanaf indiening. Maakt een ouder bezwaar of doet de Raad uitgebreid onderzoek, dan duurt het langer.

Welke kosten zijn aan de procedure verbonden?

Neemt u de naamswijziging mee in het adoptieverzoek, dan beslist de rechtbank daar in dezelfde procedure over. Daarnaast betaalt u de kosten van de advocaat, omdat procesvertegenwoordiging verplicht is.

Wat geldt bij stiefouderadoptie?

Adoptie door de partner van de ouder komt het meest voor. Ook dan moet de stiefouder het kind ten minste een jaar hebben verzorgd en opgevoed. Dienen ouder en stiefouder het verzoek samen in, dan geldt de eis van drie jaar samenleven. Anders dan bij andere vormen van adoptie houdt de ouder het gezag; dat wordt gezamenlijk gezag met de adoptiefouder.

Is het kind binnen de relatie geboren na donorbevruchting met een onbekende donor, dan toetst de rechtbank lichter. Zij wijst het verzoek toe, tenzij adoptie kennelijk niet in het belang van het kind is (art. 1:227 lid 4 BW).

Wat geldt bij adoptie door pleegouders?

Pleegouders die een kind al jaren opvoeden, kunnen adoptie overwegen. Vaak ligt de lat hier hoger dan bij stiefouderadoptie. De ouders hebben dan meestal nog een juridische band met het kind, en de rechtbank moet vaststellen dat het kind niets meer van hen te verwachten heeft (art. 1:227 lid 3 BW). Spreekt een ouder het verzoek tegen, dan moet een van de gronden van art. 1:228 lid 2 BW zich voordoen.

Kan een meerderjarige worden geadopteerd?

Naar geldend recht in beginsel niet: het kind moet minderjarig zijn op de dag van het eerste verzoek (art. 1:228 lid 1 sub a BW). Rechters laten die eis soms buiten toepassing als strikte toepassing het recht op gezinsleven uit artikel 8 EVRM zou schenden. De rechter kijkt dan naar bijzondere omstandigheden, zoals een langdurige en hechte verzorgingsrelatie.

Een recent voorbeeld: de Rechtbank Zeeland-West-Brabant sprak op 23 juni 2026 de adoptie uit van een 56-jarige vrouw door haar pleegouders (ECLI:NL:RBZWB:2026:6811). De rechtbank liet het minderjarigheidsvereiste buiten toepassing. Zulke uitspraken zijn maatwerk; de uitkomst verschilt per zaak.

Actueel (16 januari 2026): het kabinet heeft een wetsvoorstel gepubliceerd waarmee verzorgers onder voorwaarden een meerderjarige kunnen adopteren. De internetconsultatie liep tot 7 april 2026. Zolang het voorstel geen wet is, blijft de uitzonderingsroute via artikel 8 EVRM de enige weg.

Wat verandert er bij adoptie uit het buitenland?

Het kabinet besloot eind 2024 interlandelijke adoptie in zes jaar af te bouwen. Het wetsvoorstel van 16 januari 2026 werkt dat zo uit:

Lopende procedures gaan tijdens de afbouw verder, maar onder strengere waarborgen en alleen met een beperkt aantal landen. Hetzelfde voorstel maakt identiteitsherstel eenvoudiger. Een voor- en achternaam kan dan eenmalig zonder opgave van reden via de gemeente worden gewijzigd. De termijn voor herroeping van de adoptie, nu tussen het twintigste en tweeëntwintigste jaar, vervalt. Adoptiedossiers van vergunninghouders gaan naar het Nationaal Archief.

Wat zijn de juridische gevolgen van adoptie?

Door de adoptie ontstaat een familierechtelijke band tussen het kind en de adoptiefouders en hun bloedverwanten (art. 1:229 BW). De band met de oorspronkelijke ouders vervalt, behalve met de ouder die de partner is van de adoptant. Dat werkt door in het gezag, het erfrecht en de onderhoudsplicht. Adoptie door een Nederlandse ouder kan ook gevolgen hebben voor de nationaliteit van het kind.

De achternaam verandert niet vanzelf. Neem een verzoek tot naamswijziging daarom mee in het adoptieverzoek. Wil de geadopteerde later de adoptie ongedaan maken, dan kan hij zelf herroeping verzoeken binnen de wettelijke termijn; het wetsvoorstel wil die termijn schrappen.

Wat kunnen wij doen bij een adoptieverzoek?

Wij begeleiden adoptieverzoeken bij de rechtbank vanuit Eindhoven en onze bezoeklocatie in Amsterdam.

• Vooraf toetsen of aan art. 1:227 en 1:228 BW is voldaan, zoals een jaar verzorging en drie jaar samenleven.
• Het verzoekschrift opstellen en indienen, met een verzoek tot naamswijziging waar dat past.
• U voorbereiden op het onderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming en het verhoor van het kind.
• Het verzoek verdedigen als een ouder het tegenspreekt (art. 1:228 lid 2 BW).

Veelgestelde vragen

Kan ik nog een kind uit het buitenland adopteren?

Een nieuwe procedure starten heeft weinig kans meer. Het kabinet geeft zelf aan dat de kans op een adoptie klein is voor wie nog aan het begin staat, en na 2030 is adoptie uit het buitenland niet meer toegestaan.

Kan een alleenstaande adopteren?

Ja. Artikel 1:227 lid 1 BW staat adoptie op verzoek van één persoon toe. De overige voorwaarden van art. 1:228 BW gelden dan ook.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.