Energiebedrijven die gas of elektriciteit willen leveren aan Nederlandse consumenten moeten hun weg vinden in een doolhof van vergunningen en regels.
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) is de grote speler hier: toezichthouder en vergunningverlener in één.
Voor het leveren van energie aan kleinverbruikers is een ACM-vergunning verplicht.
Bedrijven moeten continu voldoen aan strenge eisen om die vergunning te behouden.
Het verkrijgen en behouden van zo’n vergunning vraagt om goed begrip van de wet, het aanvraagproces en de manier waarop ACM handhaaft.
Met de komst van nieuwe energieregels in 2026 en strenger toezicht wordt het allemaal nog ingewikkelder.
Hier lees je wat je moet weten over ACM-vergunningen: van de aanvraag tot de handhaving en de verantwoordelijkheden van verschillende partijen in de markt.
Wat is een ACM-vergunning en waarom is die vereist?
Een ACM-vergunning is wettelijk verplicht voor energieleveranciers die gas en elektriciteit willen leveren aan consumenten of kleine bedrijven.
Met zo’n vergunning laat een leverancier zien dat ze voldoen aan de betrouwbaarheid- en kwaliteitsnormen uit de Elektriciteitswet en Gaswet.
Definitie van een ACM-vergunning
De ACM geeft deze officiële toestemming, waarmee bedrijven energie mogen leveren aan eindgebruikers.
Zonder vergunning mag je simpelweg geen gas of stroom verkopen aan consumenten.
De vergunning beschermt klanten tegen onbetrouwbare partijen op de markt.
De ACM checkt of bedrijven voldoen aan de eisen voordat ze een vergunning krijgen.
Daarbij kijkt de toezichthouder onder meer naar financiële zekerheid en technische kennis.
Belangrijke kenmerken van een ACM-vergunning:
- Juridisch bindend document
- Specifieke voorwaarden en verplichtingen
- Regelmatige controle door de ACM
- Kan worden ingetrokken bij overtredingen
Juridisch kader: Elektriciteitswet en Gaswet
De Elektriciteitswet en Gaswet vormen de basis voor alles rondom ACM-vergunningen.
Deze wetten leggen verplichtingen op aan energieleveranciers.
Elektriciteitswet bepaalt:
- Vergunningsplicht voor elektriciteitsleveranciers
- Eisen voor betrouwbaarheid en financiële zekerheid
- Regels voor tarieven en contracten
Gaswet bepaalt:
- Vergunningsplicht voor gasleveranciers
- Kwaliteitseisen voor gaslevering
- Veiligheidsnormen en technische voorschriften
De wetten geven de ACM de macht om vergunningen te verlenen, weigeren of intrekken.
Zo beschermen ze consumenten tegen oneerlijke praktijken.
Energieleveranciers moeten zich aan alle bepalingen houden.
Overtredingen kunnen leiden tot boetes of intrekking van de vergunning.
Welke bedrijven hebben een vergunning nodig?
Alle bedrijven die gas of elektriciteit leveren aan kleinverbruikers hebben een leveringsvergunning nodig.
Dat geldt voor nieuwe én bestaande leveranciers.
Vergunningsplicht geldt voor:
- Energieleveranciers aan huishoudens
- Leveranciers aan het mkb
- Bedrijven met minder dan 50 werknemers als klant
- Online energiemaatschappijen
Grootverbruikers kopen energie in zonder dat hun leverancier een leveringsvergunning nodig heeft.
Vaak zijn dit grote industriële bedrijven.
Netbeheerders hebben andere vergunningen nodig.
Zij regelen het transport en de distributie van energie.
Energiehandelaren die alleen aan bedrijven leveren, hoeven geen leveringsvergunning te hebben.
Zij handelen op de groothandelsmarkt.
Leveringsvergunning versus andere vergunningen
De leveringsvergunning is de bekendste ACM-vergunning, maar er zijn verschillende soorten.
Elk type heeft z’n eigen eisen en bevoegdheden.
Leveringsvergunning:
- Voor verkoop aan consumenten en mkb
- Strengste eisen qua financiële zekerheid
- Consumentenbescherming inbegrepen
Andere vergunningstypes:
- Productievergunning voor energieopwekking
- Netwerkvergunning voor netbeheerders
- Handelvergunning voor energiehandel
De leveringsvergunning heeft de meeste regels.
Kleinverbruikers hebben minder onderhandelingsmacht, dus de bescherming is strenger.
Bedrijven kunnen meerdere vergunningen tegelijk hebben.
Een energiebedrijf mag bijvoorbeeld zowel produceren als leveren aan consumenten.
Nieuwe eisen voor ACM-vergunningen vanaf 2026
De komende jaren verandert er veel voor energieleveranciers door nieuwe wetgeving.
De eisen voor financiële zekerheid en organisatie worden strenger, en het aanvragen van een vergunning wordt ingewikkelder.
De komst van de Energiewet
Vanaf 2026 vervangt de nieuwe Energiewet de huidige Elektriciteitswet en Gaswet.
Deze wet legt strengere regels op aan energieleveranciers die aan kleinverbruikers leveren.
Belangrijke wijzigingen zijn hogere financiële garanties en uitgebreidere rapportageverplichtingen.
Energieleveranciers moeten aantonen dat ze genoeg kapitaal hebben om hun verplichtingen na te komen.
De ACM krijgt meer macht om toezicht te houden.
Ze kunnen sneller ingrijpen als bedrijven niet aan de eisen voldoen.
Nieuwe technische eisen gelden voor IT-systemen en klantenservice.
Leveranciers moeten straks ook dynamische energiecontracten kunnen aanbieden.
Wijzigingen in aanvraagprocedures
Het aanvragen van een energievergunning wordt vanaf 2026 een stuk uitgebreider.
Bedrijven moeten meer documenten aanleveren en rekening houden met langere wachttijden.
Vereiste documenten zijn onder andere:
- Uitgebreide financiële prognoses voor drie jaar
- Gedetailleerde organisatiestructuur
- Bewijs van technische capaciteit
- Compliance procedures
De ACM voert intensievere gesprekken met aanvragers.
Deze oriëntatiegesprekken worden verplicht voor alle nieuwe aanvragen.
Hogere kosten voor vergunningaanvragen zijn te verwachten.
De verwerkingstijd stijgt van zes naar tien weken voor complete aanvragen.
Impact op bestaande vergunninghouders
Bestaande energieleveranciers moeten hun vergunning aanpassen aan de nieuwe eisen.
De ACM geeft ze tot eind 2026 de tijd om aan de nieuwe regels te voldoen.
Overgangsperiode loopt van januari tot december 2026.
In deze periode mogen bedrijven blijven leveren onder hun huidige vergunning.
Leveranciers die niet op tijd aan de eisen voldoen, riskeren intrekking van hun vergunning.
De ACM heeft aangekondigd streng te handhaven op naleving.
Extra rapportages zijn vanaf het tweede kwartaal van 2026 verplicht.
Bedrijven moeten dan maandelijks financiële gegevens aanleveren in plaats van elk kwartaal.
Het aanvraagproces voor een ACM-vergunning
Een energiebedrijf moet verschillende stappen doorlopen om een vergunning te krijgen van de ACM.
Het begint met een oriëntatiegesprek en eindigt met een besluit binnen acht weken na de formele aanvraag.
Oriëntatiegesprek bij de ACM
Voordat een energieleverancier een vergunning aanvraagt, moet het bedrijf eerst een oriëntatiegesprek voeren met de ACM.
Dit gesprek vindt plaats op het kantoor van de ACM in Den Haag.
Het bedrijf stelt vooraf een plan op. Daarin staat wie ze willen bedienen, hoe ze klanten gaan werven, en wat voor contracten ze aanbieden.
Tijdens het oriëntatiegesprek gebeurt het volgende:
- Het bedrijf presenteert zijn plannen
- De ACM legt uit hoe de energiemarkten werken
- De ACM vertelt welke verplichtingen horen bij een vergunning
- Het bedrijf kan vragen stellen over de aanvraagprocedure
De ACM doet tijdens dit gesprek geen uitspraak over het wel of niet verlenen van een vergunning. Het gesprek is echt puur ter voorbereiding en informatie.
Voorbereiding en benodigde documenten
Een energiebedrijf moet flink wat documenten verzamelen voor de vergunningaanvraag.
Het ingevulde aanvraagformulier en een assurance-rapport van een onafhankelijke accountant zijn het belangrijkst.
Verplichte documenten voor de aanvraag:
- Aanvraagformulier voor leveringsvergunning
- Voorbeelden van alle contracten en offertes
- Informatie over inkoop van energie
- Bewijs van registratie bij een geschillencommissie
- EAN-code van het bedrijf
- Uittreksel Kamer van Koophandel
- Non-faillissementsverklaring (maximaal 2 weken oud)
Het bedrijf moet een onafhankelijke accountant inhuren. Deze accountant maakt een assurance-rapport over de administratieve organisatie en interne controle.
De ACM biedt verschillende bijlagen en formats aan. Die helpen bij het correct invullen van alle informatie.
Financiële en organisatorische vereisten
De ACM stelt strenge eisen aan de financiële positie van energiebedrijven. Dat moet voorkomen dat onbetrouwbare bedrijven een vergunning krijgen.
Het bedrijf moet laten zien dat het genoeg financiële middelen heeft. Ook moet er een plan zijn voor de financiering van de onderneming.
Risico’s voor het bedrijf moeten duidelijk zijn. Er hoort een plan bij om die risico’s op te vangen.
Belangrijke organisatorische aspecten:
- Inrichting van de onderneming
- Plan voor inkoop en programmaverantwoordelijkheid
- Risicobeheersing en financiering
- Registratie bij een geschillencommissie
Vanaf 1 januari 2026 gelden er nieuwe eisen door de Energiewet. Bedrijven moeten dan een Verklaring Omtrent Gedrag overleggen en een Bibob-vragenformulier invullen.
Kosten en tijdlijn van de aanvraag
Voor een energievergunning betaalt het bedrijf eenmalig €1.705 per vergunning aan de ACM. Dat geldt voor zowel elektriciteit als gas.
Naast deze kosten moet het bedrijf een accountant inhuren voor het assurance-rapport. Jaarlijks zijn er kosten voor registratie bij de geschillencommissie.
Tijdlijn van het aanvraagproces:
- Voorbereiding: Variabele tijd voor het opstellen van plannen
- Oriëntatiegesprek: Planning in overleg met de ACM
- Besluit: Maximaal 8 weken na complete aanvraag
De ACM kan de beslistermijn verlengen als dat nodig is. Bij een positief besluit voegt de ACM het bedrijf toe aan de lijst van vergunninghouders.
Het besluit verschijnt ook op de website van de ACM.
Handhaving en toezicht door de ACM
De ACM controleert dagelijks of energieleveranciers en netbeheerders zich aan de wet houden.
Bij overtredingen kan de ACM hoge boetes opleggen en andere sancties toepassen.
Doorlopende controles op energieleveranciers
De ACM houdt energieleveranciers voortdurend in de gaten om te checken of ze hun vergunningsvoorwaarden naleven.
Dat betekent onder andere dat de ACM financiële controles uitvoert om te zien of het bedrijf stabiel blijft.
Belangrijkste controlepunten:
- Financiële soliditeit van de leverancier
- Naleving van consumentenrechten
- Correcte facturering en tarieven
- Behandeling van klachten
De ACM kan de vergunning intrekken als een energieleverancier niet meer voldoet aan de eisen. Bij financiële problemen of herhaalde overtredingen grijpt de ACM in.
Energieleveranciers moeten regelmatig rapportages indienen over hun activiteiten en financiële situatie.
Gaat een leverancier failliet? Dan zorgt de ACM ervoor dat consumenten toch energie blijven ontvangen via een leverancier van laatste resort.
Toezicht op netbeheerders
Netbeheerders staan onder streng toezicht van de ACM, vooral omdat ze een monopoliepositie hebben.
De ACM stelt elk jaar de maximale tarieven voor netbeheer vast.
Toezichtgebieden:
- Tarieven voor netaansluiting en transport
- Kwaliteit van de energielevering
- Investeringen in het energienet
- Beveiliging tegen cyberaanvallen
De ACM kijkt of netbeheerders genoeg investeren in onderhoud van het net. Dat is cruciaal voor de leveringszekerheid.
Samen met het Agentschap Telecom houdt de ACM toezicht op de beveiliging van netwerken. Zo proberen ze problemen door hackers of cyberaanvallen te voorkomen.
Na storingen onderzoekt de ACM of netbeheerders correct hebben gehandeld. Blijken er regels overtreden? Dan volgen er sancties.
Boetes en sancties bij overtredingen
De ACM kan forse boetes uitdelen aan bedrijven die zich niet aan de energiewetten houden. De hoogte van de boete hangt af van hoe ernstig de overtreding is.
Mogelijke sancties:
- Geldboetes tot miljoenen euro’s
- Intrekking van vergunningen
- Dwangsommen bij voortdurende overtredingen
- Aanwijzingen om gedrag te veranderen
De ACM past verschillende handhavingsstijlen toe. Bij kleine overtredingen volgt meestal eerst een waarschuwing, maar bij ernstige zaken kan de ACM direct zware sancties opleggen.
Bedrijven mogen zelf overtredingen melden bij de ACM. De ACM neemt die meldingen serieus en onderzoekt mogelijke problemen in de energiemarkt.
Besluiten over boetes publiceert de ACM openbaar. Zo waarschuwen ze andere bedrijven en laten ze zien dat de ACM streng toeziet op naleving van de regels.
Rol en verantwoordelijkheden van energieleveranciers en netbeheerders
Energieleveranciers en netbeheerders hebben heel verschillende taken in het Nederlandse energiesysteem.
Energieleveranciers verkopen energie aan klanten en regelen het contractbeheer. Netbeheerders zorgen voor het transport en de distributie van energie.
Taken en verplichtingen van energieleveranciers
Energieleveranciers hebben een vergunning nodig van de ACM om energie te mogen leveren. Die vergunning brengt strenge eisen met zich mee.
De belangrijkste taken van energieleveranciers zijn:
- Energielevering: Zorgen voor continue levering van gas en elektriciteit aan klanten
- Contractbeheer: Afsluiten en beheren van leveringscontracten met consumenten
- Factuurstelling: Versturen van accurate energierekeningen
- Klantservice: Behandelen van klachten en vragen
Energieleveranciers moeten zich houden aan de Codes Energie die de ACM vaststelt. Die regels gaan bijvoorbeeld over aansluitingen en toegang tot netten.
Gaat een leverancier failliet? Dan zorgt de ACM dat klanten automatisch overstappen naar een andere leverancier. Zo blijven consumenten energie ontvangen.
De ACM controleert of leveranciers redelijke tarieven vragen voor elektriciteit en gas. Leveranciers moeten ook bepaalde rechten van kleinverbruikers respecteren.
Rol van netbeheerders in het energiesysteem
Netbeheerders regelen het transport en de distributie van energie in Nederland. Ze zorgen ervoor dat energie van producenten bij consumenten terechtkomt.
Netbeheer Nederland fungeert als koepelorganisatie voor alle Nederlandse netbeheerders. Die club coördineert hun werkzaamheden.
Belangrijke taken van netbeheerders:
- Netonderhoud: Onderhouden en uitbreiden van het elektriciteits- en gasnetwerk.
- Aansluiting: Nieuwe klanten aansluiten op het energienet.
- Storing: Storingen en defecten oplossen.
- Veiligheid: Zorgen voor veilig energietransport.
TenneT is de landelijke netbeheerder. Zij houden toezicht op leveringszekerheid en publiceren elk jaar het Rapport Monitoring Leveringszekerheid.
De ACM stelt maximale tarieven vast voor netbeheer. Zo voorkomen ze dat netbeheerders te hoge kosten doorberekenen aan consumenten.
Samenwerking en gegevensuitwisseling
Energieleveranciers en netbeheerders moeten samenwerken om het energiesysteem draaiende te houden. Die samenwerking draait vooral om gegevensuitwisseling.
Nederlandse Energiedata Uitwisseling (NEDU) is het systeem dat ze daarvoor gebruiken. Via NEDU wisselen ze belangrijke informatie uit.
Voorbeelden van uitgewisselde gegevens:
- Meterstanden van klanten
- Informatie over leverancierswissels
- Aansluit- en afsluitverzoeken
- Facturatiegegevens
Bij geschillen tussen netbeheerders en klanten biedt de ACM geschilbeslechting aan. Dat helpt partijen meningsverschillen op te lossen.
De ACM en Agentschap Telecom houden samen toezicht op de cyberbeveiliging van netbeheerders. Ze proberen zo computerinbraken te voorkomen.
Beide partijen moeten zich houden aan de energiecodes en andere regels van de ACM.
Relevante regelgeving en instanties
Energiebedrijven moeten zich aan allerlei wetten en regels houden. De ACM speelt daarbij een centrale rol, maar werkt ook met andere organisaties samen om de energiemarkt een beetje op orde te houden.
Overzicht van wet- en regelgeving
De Instellingswet Autoriteit Consument en Markt vormt de basis voor toezicht op de energiemarkt. Deze wet geeft de ACM bevoegdheden voor het verlenen van vergunningen en handhaving.
Daarnaast gelden de Algemene wet bestuursrecht (Awb) regels voor besluitvorming. De ACM volgt deze regels bij het voorbereiden en bekendmaken van besluiten over vergunningen.
Codes energie zijn aanvullende regels die de ACM opstelt. Deze codes bevatten specifieke eisen voor:
- Aansluitingen op het elektriciteitsnet
- Toegang tot het gasnet
- Netbeheer en distributie
De codes stimuleren concurrentie en innovatie. Ze zorgen ervoor dat diensten beschikbaar, betaalbaar en van goede kwaliteit blijven.
Belangrijke instanties in de energiemarkt
Verschillende organisaties regelen samen de energiemarkt:
ACM (Autoriteit Consument & Markt)
- Verleent vergunningen aan energieleveranciers
- Houdt toezicht op tarieven en voorwaarden
- Beschermt consumentenrechten
- Kan boetes en dwangsommen opleggen
Netbeheer Nederland
- Beheert het elektriciteits- en gasnetwerk
- Zorgt voor betrouwbare energielevering
- Werkt samen met de ACM bij geschilbeslechting
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK)
- Verantwoordelijk voor het energieaanbod
- Stelt algemeen energiebeleid vast
TenneT
- Houdt toezicht op leveringszekerheid
- Publiceert jaarlijks het Rapport Monitoring Leveringszekerheid
Duurzame energie en de invloed op vergunningen
Duurzaamheid speelt een steeds grotere rol in het vergunningenbeleid. De ACM legt dit jaar extra nadruk op de energiesector en duurzaamheid.
Bedrijven die duurzame energie leveren, moeten aan dezelfde vergunningseisen voldoen als traditionele leveranciers. Dit geldt bijvoorbeeld voor stroom uit wind- en zonneparken.
Warmteleveranciers hebben aparte vergunningen nodig. De ACM stelt elk jaar maximale tarieven vast voor warmte en koude, zodat consumenten niet te veel betalen.
Voor alle energievormen gelden strenge eisen aan:
- Financiële zekerheid
- Technische kennis
- Betrouwbaarheid van het bedrijf
De ACM controleert steeds of vergunninghouders aan deze eisen blijven voldoen, ook nadat ze hun vergunning hebben gekregen.
Veelgestelde Vragen
Energiebedrijven hebben vaak praktische vragen over ACM-vergunningen en handhaving. De antwoorden helpen bedrijven om vergunningen te krijgen, regels na te leven en zich voor te bereiden op toezicht.
Wat zijn de belangrijkste vereisten voor het verkrijgen van een ACM-vergunning voor energiebedrijven?
Energiebedrijven moeten betrouwbaar kunnen leveren aan kleinverbruikers. Ze moeten hun financiële situatie, ondernemingsplan en organisatie laten zien.
Het bedrijf moet financieel sterk staan. Zo voorkomen ze dat klanten zonder stroom of gas komen te zitten bij financiële problemen.
Een volledig ondernemingsplan is verplicht. Hierin staat hoe het bedrijf risico’s zoals prijsschommelingen en veranderende vraag beheerst.
De organisatie moet technisch en operationeel goed geregeld zijn. Het bedrijf moet klantgegevens kunnen verwerken en met andere energieleveranciers kunnen omgaan.
Hoe verloopt het handhavingsproces van de ACM bij overtredingen van energiebedrijven?
De ACM controleert continu of energiebedrijven zich aan hun verplichtingen houden. Dat gebeurt tijdens en na de vergunningsaanvraag.
Bij overtredingen kan de ACM ingrijpen. Boetes zijn een veelgebruikte sanctie voor het niet naleven van de regels.
Als het echt misgaat, trekt de ACM de vergunning in. Dat gebeurt bijvoorbeeld als een energieleverancier failliet gaat of structureel tekortschiet.
De ACM kan ook andere sancties opleggen. Die zijn bedoeld om leveranciers weer op het juiste spoor te krijgen.
Welke veranderingen in wet- en regelgeving moeten energiebedrijven in de gaten houden in relatie tot ACM-vergunningen?
De Energiewet brengt nieuwe eisen met zich mee. Energiebedrijven moeten zich hierop voorbereiden en soms extra informatie aanleveren.
De ACM stelt extra vragen over de voorbereiding op deze nieuwe wetgeving. Dit kan het beoordelen van vergunningsaanvragen vertragen.
Bedrijven moeten wijzigingen in hun situatie altijd melden aan de ACM. Dat geldt voor veranderingen in financiën, organisatie of technische zaken.
Tariefwijzigingen hebben specifieke meldingstermijnen. Nieuwe producten moeten 3 werkdagen vooraf gemeld worden, bestaande producten 30 dagen van tevoren.
Op welke gronden kan een ACM-vergunning voor een energiebedrijf worden ingetrokken?
De ACM trekt een vergunning in bij structurele tekortkomingen in betrouwbaarheid. Dat gebeurt als een bedrijf niet meer levert waar klanten voor betalen.
Faillissement is een duidelijke reden voor intrekking. De leveringszekerheid voor klanten moet altijd gegarandeerd blijven.
Houdt een bedrijf zich niet aan consumentenregels? Dan kan de ACM de vergunning intrekken. Energiebedrijven moeten klantcontact en klachtenafhandeling netjes regelen.
Onredelijke tarieven of voorwaarden kunnen ook gevolgen hebben. De ACM mag maximale prijzen opleggen voordat ze tot intrekking overgaat.
Wat zijn de gevolgen voor energiebedrijven indien zij niet voldoen aan de voorwaarden van de ACM?
Boetes zijn een directe financiële consequentie als energiebedrijven zich niet aan de ACM-voorwaarden houden. Die boetes kunnen flink oplopen, afhankelijk van hoe ernstig de overtreding is.
Verliest een bedrijf zijn vergunning, dan mag het geen energie meer leveren aan kleinverbruikers. Dat raakt de bedrijfsvoering hard en de inkomsten drogen snel op.
Openbare sancties van de ACM brengen reputatieschade met zich mee. Klanten en zakenpartners gaan dan twijfelen aan het bedrijf.
Moet de vergunning eraan geloven, dan moeten klanten overstappen naar andere leveranciers. Het bedrijf zelf moet daarbij volgens de ACM-regels actief meewerken aan die overdracht.
Hoe kunnen energiebedrijven zich voorbereiden op een audit van de ACM?
Bedrijven moeten hun administratie op orde hebben. Klantgegevens horen ze correct op te slaan.
De ACM kijkt of gegevens uitwisselbaar zijn met andere leveranciers. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk vraagt het best wat discipline.
Alle tarieven en voorwaarden moeten ze op tijd melden aan de ACM. Bedrijven laten zo zien dat ze zich aan de meldingsplichten houden.
Het stroometiket moet actueel zijn en vóór 1 mei gepubliceerd staan. Garanties van Oorsprong en Certificaten van Oorsprong moeten als bewijs klaarliggen.
De klachtenregeling hoort te werken en de aansluiting bij de geschillencommissie moet geregeld zijn. Bedrijven moeten kunnen laten zien hoe ze klanten informeren over de klachtenprocedure—dat is iets wat de ACM echt wil weten.
