Een gids voor DAO’s en Nederlands vennootschapsrecht

Een Decentralized Autonomous Organization (DAO) is gebouwd op code, niet op traditionele papieren statuten. Dit botst direct met de fundamentele principes van het Nederlands rechtssysteem. Het kernprobleem? Een decentrale organisatie past niet in een juridisch kader dat is ontworpen voor centrale verantwoordelijkheid en een duidelijk aanwijsbaar bestuur. Het negeren van het Nederlands vennootschapsrecht is daarom een risicovolle strategie voor oprichters en deelnemers.

De kern van het conflict tussen code en wet

Een DAO kan worden gezien als een digitale gemeenschap die functioneert op basis van regels vastgelegd in een smart contract op een blockchain. Beslissingen worden genomen door tokenhouders via stemmingen, waarna de code de uitkomst automatisch uitvoert. Dit model staat haaks op de principes die in Nederland gelden voor rechtspersonen.

Traditionele rechtsvormen, zoals de besloten vennootschap (B.V.) of de stichting, hebben een heldere hiërarchie en afgebakende rollen. Er is een bestuur dat de organisatie naar buiten toe vertegenwoordigt en aansprakelijk kan worden gesteld. Daarnaast zijn er aandeelhouders of leden met specifieke rechten en plichten. Een DAO mist deze formele structuur per definitie.

De fundamentele spanningsvelden

De botsing tussen de DAO-filosofie en de Nederlandse wetgeving leidt op cruciale punten tot frictie. Deze juridische onduidelijkheid creëert aanzienlijke risico’s voor iedereen die bij een DAO betrokken is.

De belangrijkste spanningsvelden zijn:

• Juridische status: Een DAO zonder formele rechtsvorm wordt door de wet niet automatisch als rechtspersoon erkend. Het risico bestaat dat een rechter de DAO kwalificeert als een personenvennootschap (zoals een maatschap), met verstrekkende gevolgen voor de aansprakelijkheid.
• Aansprakelijkheid: Wie is verantwoordelijk als het misgaat? Bij een B.V. is de rechtspersoon zelf aansprakelijk. Bij een vormeloze DAO kunnen alle deelnemers persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld voor de schulden van de organisatie.
• Bestuur en vertegenwoordiging: Wie mag namens de DAO een contract ondertekenen of de organisatie vertegenwoordigen in de rechtszaal? Het vennootschapsrecht vereist een benoemd bestuur, een concept dat een DAO per definitie niet kent.

Een DAO opereert niet in een juridisch vacuüm. Zodra een DAO economische activiteiten ontplooit die Nederlandse burgers of bedrijven raken, krijgt deze onvermijdelijk te maken met het Nederlandse rechtssysteem.

Het is essentieel om deze fundamentele verschillen te begrijpen om de aanzienlijke risico’s te kunnen beperken. De onderstaande tabel licht de belangrijkste contrasten verder toe.

Vergelijking van traditionele vennootschappen en dao's

Een overzicht van de fundamentele verschillen tussen een traditionele B.V. en een DAO op het gebied van structuur, bestuur en aansprakelijkheid.

Zoals de tabel laat zien, zijn de verschillen fundamenteel. Waar een B.V. steunt op duidelijke, wettelijk vastgelegde structuren, vertrouwt een DAO op decentrale coördinatie via code. Juist dit verschil vormt de bron van de juridische complexiteit.

Een passende juridische jas voor je DAO kiezen

Een van de grootste valkuilen voor deelnemers aan een DAO is onbeperkte persoonlijke aansprakelijkheid. Dit gevaar dreigt wanneer de DAO geen enkele formele rechtsvorm heeft. In de ogen van de Nederlandse wet wordt een dergelijke structuur al snel beschouwd als een personenvennootschap, zoals een maatschap.

Wat betekent dit in de praktijk? Stel, u bent lid van een DAO die investeert in een project dat mislukt en een aanzienlijke schuld achterlaat. Zonder juridische bescherming kan een schuldeiser bij elke individuele deelnemer aankloppen om de volledige schuld op te eisen. Uw privévermogen is dan dus niet veilig. Dit risico maakt het kiezen van een ‘juridische jas’, ook wel een legal wrapper genoemd, geen luxe, maar een noodzaak.

De onderstaande beslisboom geeft een helder beeld van de eerste cruciale stappen en de juridische gevolgen van de keuzes die u maakt bij het structureren van een DAO.

De visualisatie toont een duidelijke tweedeling. Kiest u bewust voor een rechtsvorm, dan creëert u een afgebakende juridische entiteit. Doet u dat niet, dan valt u automatisch in de risicovolle categorie van een personenvennootschap.

De stichting als populaire optie

Een veelgebruikte en logische rechtsvorm voor DAO's in Nederland is de stichting. Een stichting heeft geen leden of aandeelhouders; haar enige doel is om met een bepaald vermogen een statutair vastgelegd ideaal te verwezenlijken. Dit sluit vaak naadloos aan bij het missiegedreven karakter van veel DAO's.

De voordelen van een stichting zijn aanzienlijk:

• Beperkte aansprakelijkheid: De stichting is als rechtspersoon zelf aansprakelijk. Hierdoor is het privévermogen van bestuurders en andere betrokkenen in principe afgeschermd.
• Flexibiliteit: De structuur kan behoorlijk flexibel worden ingericht, zolang alles maar in dienst staat van het statutaire doel.
• Non-profit karakter: Het past goed bij DAO’s die een gemeenschappelijk doel nastreven en niet gericht zijn op winstmaximalisatie voor aandeelhouders.

Een stichtingsbestuur kan de besluiten die de DAO-leden via token-stemmingen nemen, formaliseren en uitvoeren. De stichting fungeert dan als de juridische vertegenwoordiger van de decentrale gemeenschap in de 'echte' wereld.

Toch kleven er ook nadelen aan. Het bestuursmodel van een stichting is van nature gecentraliseerd, wat kan schuren met het decentrale ethos van een DAO. Het bestuur draagt de eindverantwoordelijkheid en kan niet zomaar blindelings de uitkomsten van on-chain stemmingen volgen als die in strijd zijn met de wet of de eigen statuten.

De coöperatie of vereniging als alternatief

Naast de stichting zijn ook de coöperatie en de vereniging interessante alternatieven. Deze rechtsvormen zijn meer gericht op de leden, wat uitstekend kan passen bij de community-gedachte achter een DAO.

De coöperatie:
Deze rechtsvorm is bedoeld om in de materiële behoeften van haar leden te voorzien, bijvoorbeeld door overeenkomsten met hen aan te gaan. Denk aan gezamenlijke inkoop of het aanbieden van diensten. Dit model is vooral geschikt voor DAO's met een duidelijke economische wisselwerking tussen de organisatie en haar leden. Belangrijk is dat de aansprakelijkheid van leden beperkt of zelfs uitgesloten kan worden.

De vereniging:
Een vereniging richt zich op het behartigen van de belangen van haar leden, maar mag geen winst onder hen verdelen. Dit past goed bij DAO's met een gemeenschappelijk, niet-commercieel doel. De algemene ledenvergadering heeft hier de hoogste macht, wat conceptueel mooi aansluit bij het stemrecht van tokenhouders.

De B.V. als commerciële entiteit

Voor DAO's met een duidelijke commerciële en winstgerichte missie kan een besloten vennootschap (B.V.) een logische keuze zijn. De B.V. is de meest voorkomende ondernemingsvorm in Nederland en biedt een heldere structuur met aandeelhouders, een bestuur en, cruciaal, beperkte aansprakelijkheid.

Het idee dat een rechtspersoon juridisch losstaat van zijn eigenaren is een hoeksteen van ons moderne vennootschapsrecht. Interessant genoeg speelde Nederland hierin historisch een voortrekkersrol. De Verenigde Oostindische Compagnie (VOC), opgericht in 1602, wordt gezien als 's werelds eerste naamloze vennootschap. Die structuur maakte het mogelijk om via vrij verhandelbare aandelen kapitaal aan te trekken, terwijl de onderneming als een aparte entiteit kon opereren. Meer over deze ontwikkeling leest u op envees.nl. Dit historische principe van juridische afscheiding is precies wat een DAO nodig heeft om persoonlijke aansprakelijkheid van de leden te voorkomen.

Een B.V.-structuur vereist wel een traditioneel bestuur en notariële akten. Dit brengt meer administratieve lasten met zich mee en staat verder af van het decentrale ideaal. Desondanks biedt het voor commerciële projecten de meest robuuste juridische en fiscale basis. De keuze hangt dus volledig af van het doel en de aard van de DAO.

Wie is aansprakelijk als de code faalt?

Bij een traditioneel bedrijf is de vraag wie er aansprakelijk is meestal helder: het bestuur draagt de verantwoordelijkheid en de rechtspersoon (zoals een B.V.) vangt de financiële klappen op. Maar binnen een DAO, waar de mantra ‘code is law’ regeert, belanden we in een juridisch mijnenveld. Wat gebeurt er als een bug in een smart contract leidt tot een verlies van miljoenen? Wie klopt er dan aan voor de schade?

De gedecentraliseerde opzet van een DAO maakt het aanwijzen van een schuldige uiterst lastig. Er is immers geen formeel bestuur dat de eindverantwoordelijkheid draagt. Dit juridische vacuüm creëert forse risico's voor iedereen die bij de DAO betrokken is, van de oprichters tot de kleinste tokenhouder. Een Nederlandse rechter zal bij een conflict op zoek gaan naar de partij die feitelijk de controle had of nalatig is geweest.

De positie van de tokenhouder

Tokenhouders zijn in feite de ‘leden’ van de DAO. Zij oefenen invloed uit door te stemmen over voorstellen, vergelijkbaar met aandeelhouders in een B.V. De juridische gevolgen zijn echter totaal anders, zeker als de DAO geen officiële rechtsvorm heeft.

Wanneer een rechter een DAO zonder rechtsvorm beschouwt als een soort personenvennootschap, is elke tokenhouder in principe mede-ondernemer. Dit heeft verstrekkende gevolgen: zij kunnen persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld voor álle schulden van de DAO. Een schuldeiser kan dan de volledige vordering verhalen op het privévermogen van één enkele tokenhouder, hoe klein diens investering ook was.

De rol van de ontwikkelaar en oprichter

Ontwikkelaars die het smart contract hebben geschreven en de oprichters die de DAO hebben gelanceerd, lopen mogelijk een nog groter risico. Zij kunnen worden aangesproken op basis van onrechtmatige daad, bijvoorbeeld als de code voorzienbare fouten bevatte. Als zij een product op de markt brengen dat gebrekkig is en schade veroorzaakt, kan een rechter oordelen dat zij hun zorgplicht hebben geschonden.

Het argument dat de code autonoom functioneert, biedt hier weinig juridische beschutting. De architecten van het systeem hebben immers de voorwaarden geschapen waarbinnen de schade kon ontstaan. Hun rol is vergelijkbaar met die van een fabrikant van een zelfrijdende auto: ook al neemt de software de beslissingen, de fabrikant blijft verantwoordelijk voor de deugdelijkheid van het product.

De anonimiteit van de blockchain is geen waterdichte garantie tegen aansprakelijkheid. Met geavanceerde analysemethoden kunnen autoriteiten en gedupeerden steeds vaker de personen achter wallets en smart contracts identificeren.

De mogelijke aansprakelijkheid verschilt sterk per rol. In de onderstaande tabel geven we een overzicht van de risico's voor de belangrijkste spelers in een DAO zonder juridische structuur.

Analyse van aansprakelijkheidsrisico's per dao-rol

Dit overzicht toont de potentiële juridische aansprakelijkheid voor verschillende actoren binnen een DAO zonder formele rechtsvorm.

Zoals de tabel laat zien, is het risicoprofiel voor actieve deelnemers, oprichters en ontwikkelaars aanzienlijk. Zonder een beschermende juridische entiteit staat de deur open voor persoonlijke aansprakelijkheid.

Governance tokens versus wettelijke besluitvorming

Een ander cruciaal spanningsveld ontstaat rondom governance. Binnen een DAO geeft het bezit van governance tokens stemrecht. Besluiten worden genomen op basis van een on-chain stemming en daarna automatisch uitgevoerd door het smart contract.

Dit proces staat haaks op de besluitvormingsregels van bijvoorbeeld een B.V. of stichting. In het Nederlandse vennootschapsrecht moet een bestuurder bij elke beslissing handelen in het belang van de vennootschap en al haar stakeholders. Een bestuurder kan niet zomaar een besluit uitvoeren dat overduidelijk schadelijk is, zelfs niet als een meerderheid van de aandeelhouders daarvoor heeft gestemd. Hij heeft een eigen, zelfstandige verantwoordelijkheid.

Stel, de leden van een DAO stemmen voor een voorstel dat juridisch onhoudbaar is of de organisatie blootstelt aan enorme risico's. Als er een stichtingsbestuur is dat als legal wrapper fungeert, mag en moet dit bestuur weigeren zo’n besluit uit te voeren. Doet het dat toch, dan kan het bestuur persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor de desastreuze gevolgen.

De complexiteit van bestuurlijke aansprakelijkheid in Nederland werd pijnlijk duidelijk bij de nationalisatie van SNS Reaal en SNS Bank in 2013. Na een jarenlange juridische strijd stelde de Ondernemingskamer in 2021 een schadeloosstelling vast van ruim €800 miljoen. Dit toont de verstrekkende financiële gevolgen van bestuursbesluiten aan. Meer over deze complexe aansprakelijkheidskwesties in het vennootschapsrecht laat zien dat zelfs in sterk gereguleerde omgevingen de vraag wie betaalt voor falend beleid kan leiden tot langdurige en kostbare procedures.

Het is dus cruciaal om te beseffen dat stemmen met tokens niet hetzelfde is als rechtsgeldige besluitvorming. Zonder een duidelijke juridische structuur blijft de vraag wie de touwtjes echt in handen heeft – en wie de rekening betaalt als het misgaat – gevaarlijk onbeantwoord.

Is een smart contract een geldig contract?

Een DAO draait volledig op een smart contract. De achterliggende filosofie is vaak ‘code is law’: wat in de code staat, is de absolute waarheid en wordt onverbiddelijk uitgevoerd. Maar is deze digitale afspraak ook echt 'wet' in de ogen van een Nederlandse rechter? Deze vraag is cruciaal, want de geldigheid van het smart contract bepaalt de juridische afdwingbaarheid van alle besluiten binnen de DAO.

Volgens ons recht komt een overeenkomst tot stand door aanbod en aanvaarding. Hiervoor is geen handtekening op papier nodig; zelfs een mondelinge afspraak kan al voldoende zijn. Het draait om de wilsverklaringen van de betrokken partijen: partij A doet een aanbod en partij B accepteert dat. De kernvraag is dus of de interactie met een smart contract kan worden gezien als zo’n wilsverklaring.

Wanneer iemand een transactie uitvoert die een functie in een smart contract activeert – denk aan stemmen op een voorstel of het staken van tokens – kan dit juridisch worden gezien als de aanvaarding van een aanbod. De code zelf fungeert dan als het aanbod, compleet met alle voorwaarden en gevolgen die erin zijn geprogrammeerd.

De spanning tussen code en redelijkheid

Toch ontstaat hier een belangrijk spanningsveld. Smart contracts zijn rigide en voeren letterlijk uit wat er staat, zonder oog voor context of de bedoelingen van de partijen. Het Nederlandse contractenrecht werkt fundamenteel anders; dat wordt gedomineerd door de principes van redelijkheid en billijkheid. Een overeenkomst is meer dan de letterlijke tekst. Een rechter kijkt altijd naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.

Wat gebeurt er als een smart contract door een bug of een slimme, maar onbedoelde exploit een totaal onredelijk resultaat oplevert?

• Strikt volgens de code: De uitkomst is definitief. De onveranderlijke aard van de blockchain betekent dat de transactie niet kan worden teruggedraaid.
• Volgens Nederlands recht: Een rechter kan oordelen dat het blindelings vasthouden aan die uitkomst in strijd is met de redelijkheid en billijkheid. Hij kan de overeenkomst dan vernietigen of de gevolgen ervan aanpassen.

Een programmeerfout in een smart contract is juridisch vergelijkbaar met een onduidelijke of onredelijke clausule in een traditioneel contract. Een rechter zal de code niet als een absolute waarheid accepteren als dit leidt tot een absurd of onrechtvaardig resultaat.

Dit betekent dat de stelling ‘code is law’ juridisch gezien geen standhoudt in Nederland. Uiteindelijk staat de wet boven de code. Een partij die door een bug in een smart contract onredelijk wordt benadeeld, kan dus wel degelijk naar de rechter stappen om de transactie aan te vechten.

De juridische afdwingbaarheid van DAO-besluiten

De afdwingbaarheid van besluiten die binnen een DAO worden genomen, hangt direct samen met de geldigheid van het onderliggende smart contract. Als een besluit via een on-chain stemming wordt aangenomen en automatisch wordt uitgevoerd, is de vraag of dit een bindende juridische handeling is.

Stel, een DAO besluit een contract aan te gaan met een externe leverancier. De stemming vindt plaats, het voorstel wordt aangenomen en het smart contract maakt automatisch het geld over. Als de DAO later onder die overeenkomst uit wil, zal een rechter moeten beoordelen of de stemming een rechtsgeldige wilsverklaring was van de organisatie. Hoewel de juridische wereld hier nog mee worstelt, wordt steeds breder aangenomen dat blockchain-contracten en smart contracts wel degelijk juridisch afdwingbaar kunnen zijn. Een diepgaandere analyse hierover vindt u in ons artikel over de juridische afdwingbaarheid van smart contracts.

Voor oprichters en deelnemers van DAO's is het cruciaal om niet blind te varen op de autonomie van de code. Het is essentieel om governance-structuren op te zetten die niet alleen technisch robuust zijn, maar ook rekening houden met juridische principes als redelijkheid en de mogelijkheid voor geschillenbeslechting buiten de blockchain om. Een combinatie van on-chain regels en off-chain juridische documentatie (zoals de statuten van een stichting) biedt de meest solide basis.

Voldoen aan de nederlandse regels

Een DAO mag dan wel decentraal en digitaal zijn, maar opereert niet in een juridisch vacuüm. Zodra een DAO zich richt op de Nederlandse markt of hier activiteiten ontplooit, komt de Nederlandse wet- en regelgeving om de hoek kijken. Voor oprichters en deelnemers is het cruciaal om te begrijpen dat compliance geen optie is, maar een harde voorwaarde voor een duurzame toekomst.

In dit deel duiken we in de drie belangrijkste juridische hobbels: financiële regelgeving, de anti-witwaswet en de onvermijdelijke fiscale plichten. Het negeren van deze regels is geen slimme zet; het kan leiden tot forse boetes, ingrijpen door toezichthouders en zelfs strafrechtelijke vervolging.

Financiële regelgeving en de impact van mica

De grootste verandering op dit vlak is zonder twijfel de komst van de Markets in Crypto-Assets (MiCA) verordening. Deze Europese wet schept voor het eerst een helder, uniform kader voor crypto-activa. De hamvraag voor elke DAO is dan ook: worden onze tokens gezien als financiële instrumenten?

Geeft een token bijvoorbeeld recht op een deel van de winst of significante zeggenschap? Dan is het antwoord al snel ‘ja’ en valt de DAO onder een streng regime. Concreet kan dit betekenen dat de DAO:

• Een vergunning moet aanvragen bij een toezichthouder als de Autoriteit Financiële Markten (AFM).
• Een uitgebreid prospectus moet opstellen voordat tokens worden uitgegeven.
• Moet voldoen aan doorlopende rapportageverplichtingen.

MiCA is bedoeld om consumenten te beschermen en de markt volwassen te maken. Voor DAO’s markeert dit het einde van het ‘Wilde Westen’ en het begin van een tijdperk waarin gereguleerd opereren de norm is.

Deze verplichtingen staan natuurlijk haaks op het decentrale en vaak anonieme karakter van een DAO. Een centraal, aanwijsbaar en verantwoordelijk orgaan opzetten voor compliance is een van de grootste praktische uitdagingen.

De uitdaging van de wwft

De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) is een andere belangrijke pijler. Deze wet verplicht financiële instellingen om hun klanten te identificeren en ongebruikelijke transacties te melden. Dit staat bekend als de Know Your Customer (KYC) en Anti-Money Laundering (AML) verplichting.

Voor een DAO is dit een bijna onmogelijke puzzel. Het hele model is vaak gebouwd op (pseudo-)anonimiteit, waarbij transacties plaatsvinden tussen wallets zonder directe koppeling aan een persoon. Hoe verifieert u de identiteit van duizenden tokenhouders over de hele wereld? Zonder centraal controlepunt wordt het implementeren van een sluitend KYC-proces extreem lastig.

Toch is het risico niet denkbeeldig. Als een DAO wordt aangemerkt als aanbieder van cryptodiensten, kan de Wwft van toepassing zijn. De sancties bij niet-naleving zijn fors: boetes kunnen oplopen tot miljoenen euro’s.

Fiscale verplichtingen van de dao en haar leden

Tot slot klopt ook de Belastingdienst aan de deur. Zowel de DAO als organisatie als haar individuele leden moeten rekening houden met fiscale plichten. De schijn van anonimiteit in de cryptowereld verdwijnt snel. Vanaf 2026 wisselen belastingdiensten wereldwijd automatisch informatie uit over cryptobezit dankzij de nieuwe Europese DAC8-richtlijn.

Voor de DAO zelf hangt de belastingplicht af van de gekozen rechtsvorm en de activiteiten. Is er sprake van winst uit onderneming? Dan kan vennootschapsbelasting verschuldigd zijn. De fiscus vindt het nog lastig om decentrale systemen goed te doorgronden, maar ontwikkelt steeds slimmere methoden om transacties te traceren.

Voor de deelnemers is de situatie een stuk duidelijker. Het bezit van tokens moet u als vermogen opgeven in box 3 van de inkomstenbelasting. Handel je actief of ontvang je beloningen die als inkomen worden beschouwd? Dan kan dit zelfs in box 1 worden belast.

Dat organisaties zich aanpassen aan nieuwe wetgeving, is van alle tijden. Toen in 1971 de besloten vennootschap (BV) werd ingevoerd, stapten in 1972 zo’n 42.000 naamloze vennootschappen (NV’s) over, vooral om te profiteren van lichtere publicatieregels. DAO's staan nu voor een vergelijkbare uitdaging: hun weg vinden in nieuwe regels zoals MiCA om hun toekomst veilig te stellen. Meer over hoe organisaties zich historisch aanpasten aan nieuwe wetgeving lees je hier.

Praktische stappen voor het opzetten van een DAO

De theorie over de juridische status van DAO's is complex, maar de vertaling naar de praktijk hoeft niet onnodig ingewikkeld te zijn. Wie in Nederland een succesvolle en duurzame DAO wil opzetten, heeft een doordacht plan nodig. Een plan dat de decentrale visie respecteert, maar tegelijkertijd de juridische realiteit onder ogen ziet. Het doel is simpel: risico's beheersen en een solide basis leggen voor de toekomst.

Dit proces begint met het maken van bewuste keuzes op drie kerngebieden: de juridische structuur, de governance en de compliance. Door hier vanaf de start aandacht aan te besteden, voorkomt u problemen achteraf en bouwt u aan een organisatie die klaar is voor groei.

Kies de juiste ‘legal wrapper’

De allerbelangrijkste stap om te voorkomen dat deelnemers persoonlijk aansprakelijk zijn, is het kiezen van een passende ‘legal wrapper’. Deze juridische entiteit fungeert als een schild tussen de DAO en de buitenwereld.

Een effectief stappenplan hiervoor omvat:

1. Analyseer het doel van de DAO: Heeft de DAO een ideëel doel (stichting), is ze economisch gericht op haar leden (coöperatie), of is de insteek puur commercieel (B.V.)? Het doel bepaalt grotendeels welke rechtsvorm het beste past.
2. Stel statuten op: Werk samen met een juridisch adviseur om statuten te ontwerpen die de missie van de DAO vastleggen, maar ook voldoende flexibiliteit bieden. Cruciaal is dat de statuten de besluitvorming via token-stemmingen erkennen en het bestuur de ruimte geven om deze besluiten formeel uit te voeren.
3. Benoem een bestuur: Zelfs in een decentrale wereld is een formeel bestuur voor de gekozen rechtsvorm noodzakelijk. Dit bestuur is de wettelijke vertegenwoordiger en draagt de eindverantwoordelijkheid.

Stel heldere governance op

Het smart contract is de motor van de DAO, maar het kan niet alles regelen. De governance-regels moeten een brug slaan tussen de on-chain logica van de code en de off-chain juridische wereld. Denk hierbij aan een document, vergelijkbaar met algemene voorwaarden, dat door alle deelnemers wordt geaccepteerd bij deelname.

Een helder governancedocument vult de leemtes van het smart contract op. Het beschrijft wat er gebeurt in situaties die de code niet kan voorzien, zoals geschillen, bugs in de software of onverwachte wetswijzigingen.

Hierin legt u bijvoorbeeld vast hoe de DAO omgaat met conflicten. Kiest u voor de traditionele rechtspraak, of gaat u voor een alternatief zoals een on-chain arbitragesysteem? Duidelijkheid vooraf voorkomt escalaties achteraf.

Implementeer basis compliance

Voldoen aan de regels is geen bijzaak, maar een fundament voor duurzaam succes. Begin direct met het opzetten van basisprocedures voor compliance, met name op het gebied van financiële regelgeving en de anti-witwaswetgeving (Wwft).

Dit kan betekenen dat u voor bepaalde interacties met de DAO toch een vorm van identiteitsverificatie (KYC) moet overwegen, hoe contra-intuïtief dat binnen een decentrale context ook voelt. Door dit vroeg te integreren, voorkomt u dat u later uw hele operationele model moet omgooien om alsnog aan de wet te voldoen.

Veelgestelde vragen over DAO's en Nederlands recht

Hieronder beantwoorden we een aantal prangende vragen die bij oprichters en deelnemers van DAO's leven. De antwoorden geven u een snel, duidelijk en praktisch inzicht in complexe juridische situaties.

Kan een DAO in Nederland een bankrekening openen?

In theorie wel, maar de praktijk is weerbarstig. Een DAO zonder officiële rechtsvorm kan dit niet; banken eisen een geregistreerde juridische entiteit. Wanneer een DAO is ondergebracht in een legal wrapper, zoals een stichting of B.V., kan die entiteit een rekening aanvragen.

Toch stuiten veel DAO's hier op een muur. Banken zijn door de strenge Wwft-eisen uiterst terughoudend. De vaak onduidelijke herkomst van fondsen en de (pseudo)anonieme aard van DAO-deelnemers maken het voor een bank praktisch onmogelijk om aan de complianceverplichtingen te voldoen. Het gevolg is dat aanvragen vaak worden afgewezen.

Wat gebeurt er als een DAO failliet gaat?

Als de DAO geen rechtsvorm heeft, kan deze juridisch gezien niet failliet worden verklaard. In plaats daarvan zijn alle deelnemers persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden. Een schuldeiser kan zijn vordering dus verhalen op het privévermogen van elke individuele deelnemer.

Is de DAO wél ondergebracht in een rechtsvorm (bijvoorbeeld een stichting of B.V.), dan kan die entiteit failliet gaan. De aansprakelijkheid is dan in principe beperkt tot het vermogen van de rechtspersoon, tenzij er sprake is van onbehoorlijk bestuur. In dat geval kunnen bestuurders alsnog persoonlijk aansprakelijk worden gesteld.

Zijn inkomsten uit een DAO belastingvrij?

Nee, zeker niet. Als deelnemer in Nederland bent u verplicht om uw tokens en eventuele opbrengsten aan te geven bij de Belastingdienst. Het bezit van tokens wordt doorgaans beschouwd als vermogen en valt in box 3.

Ontvangt u actieve beloningen voor uw werk, zoals bounties of een salaris, dan kan dit als inkomen in box 1 worden belast. Afhankelijk van de rechtsvorm en activiteiten kan de DAO zelf ook vennootschapsbelasting verschuldigd zijn over de winst. De Belastingdienst krijgt dankzij internationale gegevensuitwisseling (zoals DAC8) bovendien steeds beter zicht op vermogen in crypto.

Heeft u na het lezen van dit artikel nog vragen over de juridische structuur van uw DAO of de risico's die u loopt? De specialisten van Law & More helpen u graag met deskundig advies. Neem vandaag nog contact met ons op via onze website om uw situatie te bespreken.