Erkenning vaderschap: voorwaarden, procedure en gevolgen

Erkenning vaderschap betekent dat u het ouderschap over uw kind officieel vastlegt. U regelt dit bij de gemeente of via een notaris. Door erkenning wordt u juridisch ouder: u bent wettelijk familie en krijgt rechten en plichten (onderhoud, erfrecht). Erkennen kan vóór, tijdens of na de geboorte en is nodig als u niet met de moeder bent getrouwd of geen geregistreerd partnerschap heeft. Erkenning is iets anders dan gezag, al krijgt u sinds 1 januari 2023 meestal automatisch gezamenlijk gezag.

In dit artikel leest u stap voor stap wanneer erkenning vereist is, aan welke voorwaarden u moet voldoen en wiens toestemming nodig is. We leggen uit hoe en waar u erkenning regelt, welke documenten u meeneemt, en wat de gevolgen zijn voor naam, nationaliteit en gezag. Ook behandelen we vervangende toestemming via de rechter, het verschil met gerechtelijke vaststelling ouderschap, bijzondere situaties (zoals minderjarigheid, curatele en draagmoederschap), internationale aspecten, intrekken/ontkennen, een praktisch stappenplan, kosten en veelgemaakte fouten.

Wanneer is erkenning van vaderschap nodig

Erkenning van vaderschap is nodig zodra u niet automatisch juridisch ouder bent. Dat is in de praktijk vooral wanneer u niet met de moeder bent getrouwd of geen geregistreerd partnerschap heeft. Ook bij enkele specifieke situaties is erkenning vereist om het vaderschap en de wettelijke familieband vast te leggen.

• Niet getrouwd of geen geregistreerd partnerschap met de moeder.
• Het kind is geboren vóór uw huwelijk of geregistreerd partnerschap.
• Bij een geregistreerd partnerschap met een geboorte vóór 1 april 2014.
• Bij draagmoederschap door twee mannen: één van u erkent, de ander adopteert.
• U bent een minderjarige vader (16+).

Is het kind tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap (na 1 april 2014) geboren? Dan bent u meestal automatisch juridisch ouder en is erkenning niet nodig.

Voorwaarden voor erkenning van vaderschap

Niet iedereen kan zomaar erkennen. Voor erkenning vaderschap gelden wettelijke drempels die de rechtszekerheid van het kind en de moeder beschermen. Voldoet u aan onderstaande voorwaarden, dan kunt u in principe via de gemeente of een notaris erkennen; daarnaast is vaak toestemming van moeder en/of kind nodig (hierover zo dadelijk meer).

• Minimaal 16 jaar: de erkenner is ten minste 16 jaar oud.
• Geen familie met de moeder: u bent geen bloedverwant van de biologische moeder.
• Maximaal 2 juridische ouders: het kind heeft nog geen twee juridisch ouders.
• Curatele? Extra toestemming: bij curatele wegens psychische ziekte is toestemming van de rechter nodig; bij curatele wegens drank/drugs toestemming van de curator (én daarnaast moeder/kind).
• Documenteerbare identiteit/burgerlijke staat: u kunt zich legitimeren; gemeenten kunnen bewijs van ongehuwd zijn verlangen, zeker bij internationale situaties.

Toestemming van moeder en kind: wie moet instemmen

Voor erkenning is toestemming van de moeder en/of het kind wettelijk vereist. Wie precies moet instemmen, hangt af van de leeftijd van het kind. Zonder de juiste toestemming kan de ambtenaar geen akte van erkenning opmaken.

• Jonger dan 12 jaar: alleen toestemming van de moeder.
• 12 t/m 15 jaar: toestemming van de moeder én van het kind.
• 16 jaar of ouder: alleen toestemming van het kind.

Komt de moeder niet mee? Dan is schriftelijke toestemming nodig. Bij erkenning van de ongeboren vrucht volstaat toestemming van de moeder. Weigert de moeder of het kind, dan kunt u vervangende toestemming vragen bij de rechter.

Wanneer kunt u erkennen: voor, tijdens of na de geboorte

U kunt erkenning op drie momenten regelen: vóór, tijdens of na de geboorte. Erkenning vóór de geboorte (erkenning van de ongeboren vrucht) zorgt ervoor dat het kind bij de geboorte meteen twee wettelijke ouders heeft. Juridisch ouderschap ontstaat vanaf het moment van erkennen. U kunt ook tijdens de geboorteaangifte (binnen drie dagen) erkennen of later, zelfs als het kind al meerderjarig is.

• Vóór de geboorte: erkenning ongeboren vrucht; twee wettelijke ouders bij geboorte.
• Tijdens de aangifte: regelen bij de gemeente bij geboorteaangifte (binnen 3 dagen).
• Na de geboorte: op ieder moment mogelijk, ook bij een meerderjarig kind.

Waar en hoe u erkenning regelt (gemeente of notaris)

Erkenning vaderschap regelt u het eenvoudigst bij de gemeente (burgerzaken). Dat is in principe gratis; de ambtenaar maakt een officiële akte van erkenning. Komt de moeder niet mee, dan is haar schriftelijke toestemming vereist. U kunt erkenning ook via een notaris regelen; dit kost geld. Is het kind in het buitenland geboren, dan kunt u het doorgaans toch in Nederland erkennen. Vaak is een afspraak nodig; controleer dit bij uw gemeente.

1. Maak een afspraak bij burgerzaken (voor, tijdens of na de geboorte).
2. Neem geldige legitimatie mee en zorg voor de vereiste toestemmingen.
3. Onderteken de akte van erkenning bij de ambtenaar of notaris.
4. Vraag zo nodig een kopie/uittreksel van de akte aan (hieraan zijn kosten verbonden).

Welke documenten heeft u nodig

Voor erkenning vaderschap controleert de gemeente uw identiteit en of de vereiste toestemmingen aanwezig zijn. Afhankelijk van uw situatie (bijvoorbeeld buitenlandse documenten of ongedocumenteerd) kan de gemeente om extra bewijs vragen. Zorg dat u de volgende stukken paraat hebt, zodat de akte direct kan worden opgemaakt.

• Geldig identiteitsbewijs van de erkenner.
• Schriftelijke toestemming van de moeder (als zij niet meekomt).
• Toestemming van het kind (12-15 jaar én moeder; 16+ alleen kind).
• Geboorteakte (bij erkenning na de geboorte).
• Bewijs burgerlijke staat/ongehuwd zijn (vaak bij internationale situaties).
• Toestemming rechter/curator bij curatele.
• Gelegaliseerde/vert­aalde buitenlandse stukken (indien van toepassing).

Wat zijn de gevolgen van erkenning (juridisch ouderschap, naam, nationaliteit)

Door erkenning vaderschap wordt u juridisch ouder en ontstaat een wettelijke familieband tussen u en het kind. Daarmee gaan rechten én plichten gepaard: u moet financieel bijdragen en u heeft in beginsel recht om uw kind te zien. Erkenning werkt ook door in erfrechtelijke relaties en kan, zeker in internationale situaties, gevolgen hebben voor naam- en nationaliteitskwesties. Sinds 1 januari 2023 leidt erkennen bovendien vaak tot gezamenlijk gezag (zie volgende paragraaf).

• Juridisch ouderschap: wettelijke familieband; een kind kan maximaal twee juridisch ouders hebben.
• Rechten en plichten: onderhoudsplicht en recht op contact/omgang.
• Erfrecht: wederzijdse erfrechten tussen ouder en kind.
• Naam: naamskeuze wordt via de burgerlijke stand geregistreerd; zonder keuze geldt het wettelijke regime.
• Nationaliteit/verblijf: erkenning kan een rol spelen bij nationaliteit/verblijfspositie, vooral bij buitenlandse ouders/kinderen.
• Gezag: meestal automatisch gezamenlijk gezag; uitzonderingen volgen hierna.

Ouderlijk gezag na erkenning: wanneer automatisch en de uitzonderingen

Sinds 1 januari 2023 krijgt de erkenner meestal automatisch gezamenlijk ouderlijk gezag met de moeder. De gemeente registreert dit in het gezagsregister; u hoeft niets extra’s aan te vragen. In de volgende gevallen gebeurt automatische toekenning echter niet.

• U wilt geen gezag: u geeft dit bij de erkenning aan én de moeder stemt in (samen naar de gemeente).
• Vervangende toestemming door de rechter: dan houdt de moeder alleen het gezag.
• Er is al een voogd: bij voogdij kan geen ouder gezag hebben.
• Er zijn al 2 gezagsdragers: maximum is twee.
• Eerder gezag beëindigd: door een rechterlijke beslissing.
• Niemand heeft gezag: bijvoorbeeld als de moeder minderjarig is.

Geldt een uitzondering en wilt u toch gezag? Vraag dan gezamenlijk gezag aan bij de rechtbank (met advocaat). Let op: minderjarige vaders en personen onder curatele of met een blijvende psychische beperking kunnen geen gezag krijgen.

Als toestemming ontbreekt: vervangende toestemming via de rechter

Weigert de moeder of (vanaf 12 jaar) het kind toestemming, dan kunt u vervangende toestemming vragen bij de rechtbank. U heeft hiervoor een advocaat nodig. De rechter beoordeelt of erkenning aan de wettelijke voorwaarden voldoet en of dit in het belang van het kind is. Wordt toestemming verleend, dan kan de gemeente de akte opmaken en bent u juridisch ouder vanaf de datum van erkennen. Let op: bij vervangende toestemming ontstaat géén automatisch gezamenlijk gezag; de moeder houdt het gezag, tenzij u dat apart bij de rechtbank aanvraagt.

1. Schakel een advocaat in: bespreek uw kansen en aanpak.
2. Verzamel bewijs: betrokkenheid, bereidheid tot verzorging/onderhoud, identiteit.
3. Dien het verzoekschrift in: de rechter plant een zitting en hoort partijen.
4. Na toewijzing: maak een afspraak bij de gemeente om de erkenning te laten opmaken.

Erkenning versus gerechtelijke vaststelling ouderschap

Erkenning vaderschap is een vrijwillige rechtshandeling bij de gemeente of notaris, met toestemming van moeder en/of kind. Gerechtelijke vaststelling ouderschap is een uitspraak van de rechter wanneer erkenning niet (wil of kan) plaatsvinden. Het grootste juridische verschil: erkenning maakt u juridisch ouder vanaf het moment van erkennen, terwijl vaststelling meestal terugwerkt tot de geboorte.

• Erkenning (vrijwillig): via gemeente/notaris; toestemming vereist; juridisch ouderschap vanaf de erkenningsdatum.
• Vaststelling (rechterlijk): verzoek doorgaans door moeder of kind; geen toestemming van de man nodig; rechter kan DNA-onderzoek gelasten; juridisch ouderschap met terugwerkende kracht tot geboorte.
• Gezag: automatisch gezamenlijk gezag geldt in de regel bij erkenning; bij vaststelling ligt gezag niet automatisch vast en wordt de situatie apart beoordeeld.

Speciale situaties: minderjarige vader, curatele en andere beperkingen

Sommige situaties vragen extra stappen of leggen grenzen aan erkenning vaderschap en het verkrijgen van gezag. Bent u minderjarig, onder curatele of is er sprake van (blijvende) psychische beperkingen, dan gelden specifieke regels. Ook het maximum van twee juridisch ouders en het verbod op erkenning bij bloedverwantschap met de moeder zijn harde juridische grenzen.

• Minderjarige vader (16+): erkenning kan, maar u kunt geen ouderlijk gezag krijgen.
• Curatele (psychische ziekte): erkenning alleen met toestemming van de rechter.
• Curatele (drank/drugs): erkenning alleen met toestemming van uw curator.
• Altijd extra toestemming: naast rechter/curator is toestemming van moeder en/of kind vereist.
• Geen gezag mogelijk: bij curatele, blijvende psychische ziekte of als de rechter dit bepaalt bij mentorschap.
• Harde grenzen erkenning: niet als het kind al twee juridisch ouders heeft of bij bloedverwantschap met de moeder.

Draagmoederschap en erkenning door twee mannen

Bij draagmoederschap door twee mannen kan één van u het kind erkennen; de ander wordt juridisch ouder via adoptie. Dit geldt ongeacht of u getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap heeft. U kunt er ook voor kiezen om samen te adopteren. Zodra u beiden juridisch ouder bent, hebben jullie doorgaans ook samen ouderlijk gezag.

• Eén erkent, ander adopteert: erkenning + (stief)ouderadoptie.
• Huwelijk/partnerschap irrelevant: regels gelden in alle gevallen.
• Samen adopteren kan: beide meteen juridisch ouder via adoptie.
• Gezag: meestal gezamenlijk zodra beiden juridisch ouder zijn.

Erkenning in of buiten Nederland (buitenlands kind of ouder)

Ook bij een buitenlands kind of een buitenlandse ouder kunt u de erkenning vaderschap meestal in Nederland regelen. Is het kind in het buitenland geboren, dan kan erkenning doorgaans bij elke Nederlandse gemeente; neem wel tijdig contact op over vereiste legalisaties en vertalingen. Erkenning kan ook al tijdens de zwangerschap. Let op: erkenning kan gevolgen hebben voor nationaliteit en verblijfspositie; informeer bij de gemeente of de ambassade.

• Geldig (buitenlands) identiteitsbewijs van de erkenner.
• Geboorteakte gelegaliseerd en zo nodig vertaald (bij erkenning na geboorte).
• Bewijs van ongehuwde staat (regelmatig vereist bij internationale situaties).
• Schriftelijke toestemming van de moeder en/of het kind (afhankelijk van leeftijd).

Erkenning ongedaan maken of vaderschap ontkennen

Erkenning vaderschap is in beginsel definitief. De wet kent slechts beperkte routes om de juridische band te doorbreken. Het onderscheid is belangrijk: erkenning ongedaan maken (vernietigen) ziet op vrijwillige erkenning buiten huwelijk; vaderschap ontkennen ziet op een kind dat tijdens huwelijk/geregistreerd partnerschap is geboren. In beide gevallen beslist de rechter en werkt toewijzing met terugwerkende kracht, waardoor u vanaf de geboorte geen juridisch ouder (meer) bent.

• Biologische erkenner: kan de erkenning in principe niet terugdraaien.
• Niet-biologische erkenner (of duomoeder), niet getrouwd bij geboorte: soms erkenning vernietigen mogelijk via de rechter.
• Niet-biologische ouder, kind geboren tijdens huwelijk/partnerschap: soms ouderschap ontkennen via de rechter.
• Gevolgen: einde juridisch ouderschap met terugwerkende kracht; dit raakt o.a. gezag, onderhoud en erfrecht. Laat u altijd adviseren voordat u stappen zet.

Stappenplan erkenning vaderschap (praktische checklist)

Met deze compacte checklist regelt u de erkenning vaderschap in één keer goed. U voorkomt vertraging door vooraf de toestemming en documenten te organiseren en u weet precies wat er bij de gemeente of notaris gebeurt, én wat u na de erkenning nog moet controleren.

1. Kies het moment: vóór, tijdens of na de geboorte; bedenk ook naamskeuze.
2. Check voorwaarden en toestemming: moeder (tot 12 jaar), moeder + kind (12–15), alleen kind (16+); komt de moeder niet mee, neem schriftelijke toestemming mee.
3. Verzamel documenten: geldig ID, geboorteakte (bij erkenning na geboorte), toestemmingen, evt. bewijs ongehuwde staat, curatele-toestemming, gelegaliseerde/vertalde buitenlandse stukken.
4. Plan de afspraak: bij burgerzaken (gratis akte; uittreksel kost geld) of via notaris (kosten).
5. Onderteken de akte: laat de akte van erkenning opmaken, leg naamskeuze vast, vraag zo nodig een uittreksel.
6. Controleer gezag: sinds 1-1-2023 meestal automatisch gezamenlijk gezag; geldt een uitzondering of ontbreekt toestemming/instemming, schakel een advocaat in voor gezamenlijk gezag of vervangende toestemming via de rechtbank.

Kosten, termijnen en veelgemaakte fouten

Erkenning bij de gemeente is gratis; voor een uittreksel van de akte betaalt u gemeentelijke leges. Via de notaris kan ook, maar dat kost geld. Er is geen harde deadline: u kunt erkennen vóór, tijdens of na de geboorte (zelfs als het kind meerderjarig is). Wilt u het combineren met de geboorteaangifte (binnen 3 dagen)? Plan tijdig een afspraak. Bij internationale documenten reken op extra doorlooptijd voor legalisatie en vertaling.

• Geen (schriftelijke) toestemming geregeld: moeder/ kind niet tijdig laten instemmen.
• Aannemen dat erkenning altijd gezag geeft: bij vervangende toestemming niet automatisch.
• Naamskeuze vergeten: later wijzigen kan niet zomaar.
• Onvolledige documenten: geen geldig ID, geboorteakte of bewijs ongehuwde staat.
• Te laat voor eenvoudige route: pas na 12 jaar is óók toestemming van het kind nodig.
• Internationale stukken niet gelegaliseerd/vertaald: erkenning loopt vertraging op.
• Denken dat erkenning nationaliteit/verblijf automatisch regelt: dat is situatieafhankelijk.

Tot slot

Erkenning vaderschap legt de wettelijke band met uw kind vast en regelt rechten en plichten. U weet nu wanneer erkenning nodig is, welke voorwaarden en toestemmingen gelden, op welk moment u kunt erkennen en hoe dit loopt via gemeente of notaris. We bespraken de gevolgen (naam, erfrecht, soms automatisch gezag), de uitzonderingen, de route via vervangende toestemming en aandachtspunten bij internationale en bijzondere situaties.

Wilt u zekerheid over uw stappen of stuit u op een weigering, curatele of grensoverschrijdende documenten? Krijg snel helder, praktisch advies en begeleiding bij gemeente of rechtbank. Neem rechtstreeks contact op met Law & More voor een persoonlijke aanpak en, waar passend, een vrijblijvend kennismakingsgesprek.