Het leven staat niet stil na een scheiding. Banen verdwijnen, ondernemingen lopen terug, gezondheid verslechtert, nieuwe zorgtaken dienen zich aan. Wat bij de rechter is vastgesteld als een redelijk alimentatiebedrag, kan door de tijd heen onredelijk worden als uw financiële situatie ingrijpend verandert. Gelukkig biedt de wet een uitweg: bij een relevante wijziging van omstandigheden kunt u bij de rechter om verlaging of beëindiging van uw alimentatieverplichting verzoeken.

Maar hoe werkt dat in de praktijk? Wanneer is een inkomensdaling ‘relevant’ genoeg? En wat verwacht de rechter van u om een wijziging toe te wijzen? Dit artikel geeft antwoord op die vragen.

De wettelijke basis: artikel 1:401 BW

De kern van het wijzigingsstelsel is artikel 1:401 BW. Dit artikel bepaalt dat een rechterlijke uitspraak of overeenkomst over alimentatie kan worden gewijzigd of ingetrokken als zij door een wijziging van omstandigheden niet langer aan de wettelijke maatstaven voldoet. Die wettelijke maatstaven zijn behoefte en draagkracht: als uw draagkracht structureel lager is geworden, past het vastgestelde bedrag daar niet meer bij.

Voor partneralimentatie geldt deze wijzigingsmogelijkheid op grond van artikel 1:401 BW. Voor kinderalimentatie is een vergelijkbare bepaling opgenomen in artikel 1:407 BW. Ook voorlopige voorzieningen kunnen worden aangepast bij gewijzigde omstandigheden (artikel 824 Rv)

Bijzonder is ook lid 4 van artikel 1:401 BW: als de alimentatie ooit is vastgesteld op basis van onjuiste of onvolledige gegevens, biedt dat een zelfstandige grond voor wijziging, los van een verandering van omstandigheden. Heeft u destijds niet alle relevante informatie verstrekt – of heeft de andere partij dat niet gedaan – dan kan dat later worden rechtgezet.

Wanneer is een inkomensdaling ‘relevant’?

Niet elke inkomensfluctuatie rechtvaardigt een wijzigingsprocedure. De rechter beoordeelt of sprake is van een wijziging die structureel, substantieel en niet-verwijtbaar is. Dat zijn drie cumulatieve eisen.

Structureel betekent dat de inkomensverandering niet tijdelijk is. Een terugval in inkomsten door een seizoensdip in uw branche, een tijdelijke ziekteperiode of een korte periode van werkloosheid kwalificeert in de regel niet. De rechter wil zien dat uw financiële situatie duurzaam is veranderd.

Substantieel houdt in dat de daling ook daadwerkelijk wezenlijk van invloed is op uw draagkracht. Een marginaal inkomstenverlies rechtvaardigt geen procedure. Pas als de daling groot genoeg is om de vastgestelde draagkrachtberekening te ontwrichten, is aanpassing aan de orde.

Niet-verwijtbaar is de meest gevoelige eis. Bent u werkloos geworden door ontslag dat u niet te wijten was? Dan is de kans op toewijzing aanzienlijk. Bent u echter zelf uw baan kwijtgeraakt door ernstig plichtsverzuim, of heeft u bewust een lager inkomen gekozen, dan is de kans klein dat de rechter u tegemoet komt. Uw eigen handelingen mogen niet leiden tot een verlaging van de alimentatiebijdrage ten koste van de alimentatiegerechtigde (ECLI:NL:RBDHA:2025:26773)

Wat zegt de rechtspraak?

Rechters erkennen een breed spectrum aan omstandigheden als relevante wijziging. Ontslag en een fors inkomensverlies werden toegewezen in ECLI:NL:GHARL:2023:624, waarbij de draagkracht opnieuw werd berekend op basis van het nieuwe inkomensniveau. Een inkomensdaling als gevolg van ouderdom en gezondheidsklachten werd erkend als grond voor wijziging in ECLI:NL:RBDHA:2025:15910.

De rechter toetst ambtshalve of de alimentatie nog aan de wettelijke maatstaven voldoet (ECLI:NL:HR:2021:422) en kan de alimentatie verlagen, beëindigen of zelfs terugwerkende kracht toekennen aan de wijziging indien de omstandigheden dat rechtvaardigen (ECLI:NL:RBDHA:2025:11565). Terugwerkende kracht wordt echter terughoudend toegepast: de rechter houdt rekening met de impact op de alimentatiegerechtigde die op de betalingen heeft vertrouwd en leeft.

Hoe dient u het verzoek in?

Stap 1: onderbouw uw situatie

Een wijzigingsverzoek staat of valt met de onderbouwing. Verzamel alle documenten die uw inkomenssituatie in kaart brengen: recente loonstroken, een jaaropgave, een ontslagbrief of UWV-beschikkingen, belastingaangiften van de afgelopen jaren, en eventuele medische verklaringen als uw inkomensdaling door gezondheid is veroorzaakt. Hoe concreter en gedocumenteerder uw onderbouwing, hoe serieuzer de rechter uw verzoek beoordeelt.

Stap 2: overleg eerst met de andere partij

Een gerechtelijke procedure is tijdrovend en kostbaar. Probeer eerst in overleg te treden met uw ex-partner. Als u beiden instemmen met een lagere bijdrage, kunt u dit vastleggen in een wijzigingsovereenkomst en dit – voor de rechtszekerheid – laten bekrachtigen door de rechter. Een minnelijke regeling is in de meeste gevallen sneller, goedkoper en duurzamer dan een procedure.

Stap 3: verzoekschrift bij de rechtbank

Lukt het overleg niet, dan dient u een verzoekschrift in bij de rechtbank. In alimentatiezaken is bijstand van een advocaat verplicht. De rechtbank beoordeelt of er sprake is van een relevante wijziging van omstandigheden en bepaalt – als dat het geval is – de nieuwe bijdrage en de ingangsdatum daarvan.

De rechter heeft beleidsvrijheid bij de vaststelling van de ingangsdatum. In de regel wordt niet eerder teruggegaan dan de datum van indiening van het verzoek. Hoe eerder u actie onderneemt na de inkomenswijziging, hoe kleiner het risico dat u in de tussentijd alimentatie betaalt op een niveau dat uw feitelijke draagkracht overstijgt.

Wat als de inkomensdaling tijdelijk is?

Heeft u tijdelijk minder inkomen maar verwacht u herstel? Dan zijn er twee opties. U kunt een voorlopige voorziening aanvragen om de alimentatie tijdelijk te verlagen zolang de daling voortduurt. Of u kunt de andere partij verzoeken om tijdelijk een lager bedrag te accepteren en dit schriftelijk vastleggen. Houd er rekening mee dat een tijdelijke, verwijtbare of voorzienbare inkomensdaling door de rechter doorgaans niet wordt gehonoreerd als grond voor structurele verlaging.

En als de alimentatiegerechtigde meer is gaan verdienen?

Wijziging van alimentatie kan ook worden gevraagd als de behoefte van de alimentatiegerechtigde is afgenomen. Is uw ex-partner bijvoorbeeld meer gaan werken, een nieuwe relatie aangegaan of anderzijds financiële zelfstandigheid gaan verwerven, dan kan dat een grond zijn om de partneralimentatie te verlagen of te beëindigen. Hetzelfde mechanisme van artikel 1:401 BW geldt: de verzoeker moet aantonen dat de omstandigheden structureel zijn veranderd.

Heeft u vragen over uw situatie?

Heeft uw inkomen zich ingrijpend gewijzigd en wilt u weten of u recht heeft op verlaging van uw alimentatieverplichting? Of bent u de alimentatiegerechtigde en vreest u een verlaging? De familierechtadvocaten van Law & More adviseren u graag. Neem contact op via lawandmore.nl.

Relevante wetgeving: art. 1:401 BW • art. 1:407 BW • art. 824 Rv