Een mededingingsautoriteit houdt toezicht op eerlijke concurrentie: zij voorkomt dat bedrijven verboden prijsafspraken maken, hun machtspositie misbruiken of door fusies de markt op slot zetten. In Nederland is dat de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Deze onafhankelijke toezichthouder beschermt zowel consumenten als bedrijven, grijpt in bij concurrentieverstorend gedrag en stelt regels en voorwaarden in specifieke sectoren zoals energie, telecom en post. Kort gezegd: de mededingingsautoriteit zorgt ervoor dat markten open, eerlijk en betaalbaar blijven.
In dit artikel lees je wat de ACM precies doet en op welke wetten zij zich baseert (Mededingingswet en EU‑regels). We leggen uit wat onder kartels en misbruik van machtspositie valt, wanneer fusies en overnames bij de ACM gemeld moeten worden, welke sectoren extra toezicht kennen en wanneer je wel of niet naar de ACM gaat. Ook krijg je een stap‑voor‑stap uitleg om een klacht of tip (desnoods anoniem) te melden, alle contactkanalen en openingstijden, hoe onderzoeken en boetes werken (clementie en dawn raids), de samenwerking met buitenlandse autoriteiten, praktische compliance‑tips voor bedrijven en wanneer juridische bijstand verstandig is.
Wat doet de ACM als mededingingsautoriteit?
Als onafhankelijke mededingingsautoriteit bewaakt de ACM de concurrentie, beschermt consumenten en reguleert sectoren zoals energie, telecom en post. Zij onderzoekt signalen van marktverstoringen, doet marktonderzoek en treedt op met maatregelen wanneer regels worden overtreden of prijs- en kwaliteitsprikkels ontbreken. Zo blijven markten open en eerlijk.
- Handhaaft kartelverbod en misbruik van machtspositie
- Toetst fusies en overnames (concentratietoezicht)
- Reguleert sectoren: energie, telecom, post
- Behandelt klachten en tips, en geeft voorlichting
Wettelijke basis en reikwijdte (Mededingingswet en EU-regels)
De ACM werkt primair op grond van de Mededingingswet. Die wet verbiedt kartelafspraken en misbruik van een economische machtspositie en geeft de ACM bevoegdheden om fusies en overnames vooraf te beoordelen (concentratietoezicht). Daarnaast beschikt de ACM over sectorspecifieke reguleringsbevoegdheden in onder meer energie, telecom en post. Naast de nationale regels spelen Europese mededingingsregels een rol: waar markten grensoverschrijdend zijn, worden deze toegepast en stemt de ACM af met andere autoriteiten, waaronder de Europese Commissie.
- Mededingingswet: kartelverbod, misbruikverbod, concentratietoezicht.
- EU‑regels: inzet bij grensoverschrijdende effecten; afstemming met Europese autoriteiten.
- Reikwijdte: voor ondernemingen en brancheorganisaties; ook stilzwijgende prijsafspraken vallen eronder.
Kartels en misbruik van machtspositie: wat valt eronder?
Kartels zijn verboden afspraken of afgestemd gedrag tussen concurrenten die de concurrentie beperken. Denk aan expliciete of stilzwijgende prijsafspraken of afspraken om markten te verdelen. Misbruik van economische machtspositie gaat niet om het hebben van macht, maar om het inzetten daarvan op een manier die de concurrentie of afnemers schaadt. De ACM treedt op tegen beide vormen van concurrentievervalsing.
- Kartels – prijs en markt: prijsafspraken, tariefafstemming, marktverdeling en productiebeperking.
- Kartels – informatie: uitwisseling van concurrentiegevoelige informatie (bijv. toekomstige prijzen, hoeveelheden) die concurrentie beperkt.
- Misbruik – uitbuiting: onredelijke voorwaarden of excessieve tarieven richting afnemers.
- Misbruik – uitsluiting: gedragingen die concurrenten buitensluiten, zoals exclusieve verplichtingen of onrechtmatige weigering om te leveren.
Fusies en overnames: wanneer meldingsplicht bij de ACM?
Bij voorgenomen fusies, overnames of gezamenlijke ondernemingen kan een meldingsplicht gelden. De Mededingingswet schrijft voor dat bepaalde “concentraties” eerst aan de ACM moeten worden voorgelegd. De ACM beoordeelt of de transactie de concurrentie in Nederland schaadt en besluit vervolgens of deze kan doorgaan. Vroegtijdige toetsing voorkomt vertraging en risico’s.
- Wat is een concentratie: fusie, overname van (gezamenlijke) zeggenschap en een joint venture met duurzame activiteiten.
- Wanneer melden: als de wettelijke drempels van toepassing zijn of er merkbare effecten op Nederlandse markten te verwachten zijn.
- Uitkomst ACM‑toets: goedkeuring, verdiept onderzoek of verbod als de concurrentie in gevaar komt.
Sectoren onder toezicht en consumentenbescherming
Naast het algemene mededingingstoezicht heeft de ACM sectorspecifieke taken. Als mededingingsautoriteit stelt en handhaaft zij regels in markten waar concurrentie kwetsbaar is en bewaakt ze consumentenbelangen. Het gaat vooral om energie, telecom en post; daarnaast houdt de ACM oog voor concurrentie in zorgmarkten.
- Energie: regulering, marktwerking en transparantie.
- Telecom en internet: concurrentie, toegang en gebruikersrechten.
- Post en pakketten: marktwerking en naleving van regels.
- Consumentenbescherming: aanpak van misleiding, agressieve verkoop en oneerlijke voorwaarden.
Wanneer ga je naar de ACM (en wanneer niet)?
Ga naar de mededingingsautoriteit als je signalen hebt dat concurrentie wordt verstoord of consumenten structureel worden misleid. De ACM richt zich op marktbreed gedrag en naleving van de Mededingingswet en sectorspecifieke regels; zij is geen klachtbemiddelaar in individuele contractgeschillen of restituties.
- Wel naar de ACM: vermoedens van prijsafspraken of marktverdeling, misbruik van machtspositie, gecoördineerde informatie-uitwisseling, structurele misleiding of agressieve verkoop, of sectorbrede problemen in energie, telecom en post. Ondernemingen melden voorgenomen fusies/overnames.
- Niet (of meestal niet): individuele factuur- of leveringsgeschillen, opzegproblemen of terugbetalingen. Spreek eerst je aanbieder aan en zoek zo nodig juridische hulp of de civiele rechter. Bij strafbare fraude/bedreiging: doe aangifte.
Zo meld je bij de ACM (klacht, tip, ook anoniem)
Een melding bij de mededingingsautoriteit werkt het best als je kort, feitelijk en bewijsbaar aangeeft wat er misgaat. Je kunt een klacht of tip doorgeven; dat mag met je naam voor terugkoppeling, maar je kunt ook zonder naam signalen delen. Zonder contactgegevens kan de ACM doorgaans geen vragen stellen of je op de hoogte houden.
- Check het onderwerp: kartelafspraken, misbruik van machtspositie, structurele misleiding of sectorspecifieke overtredingen; fusies/overnames meld je vooraf.
- Beschrijf de feiten: wie, wat, wanneer, waar, hoe lang; betrokken ondernemingen, producten, prijzen/voorwaarden.
- Voeg bewijs toe: e‑mails, notulen, offertes, prijslijsten, contracten, screenshots, tijdlijnen.
- Kies je identiteit: meld met contactgegevens voor opvolging, of tip zonder naam als dat nodig is.
- Wees zorgvuldig met data: deel relevante stukken, anonimiseer privégegevens waar mogelijk.
- Ben je betrokken partij: vraag eerst juridisch advies; een clementieverzoek kan aan de orde zijn.
Contact met de ACM: kanalen, openingstijden en adressen
Contact met de mededingingsautoriteit verloopt bij voorkeur digitaal. Kies het kanaal dat past bij je doel (tip, klacht, sectorsignaal of melding van een concentratie) en houd bewijs paraat. Controleer altijd de meest actuele contactgegevens, openingstijden en adressen op de website van de ACM voordat je contact opneemt.
- Online melden: digitale formulieren voor tips/klachten en zakelijke meldingen (zoals concentraties).
- Telefonisch contact: bereikbaar tijdens kantooruren; bekijk de actuele openingstijden op de ACM‑site.
- Post: gebruik het officiële correspondentieadres (te vinden op ACM.nl) en vermeld relevante dossiernummers.
- Bezoekadres: uitsluitend op afspraak; raadpleeg ACM.nl voor locaties en toegangsvoorwaarden.
Onderzoek en handhaving: boetes, dwangsommen, clementie en dawn raids
De ACM start onderzoeken op basis van signalen en eigen analyses. Zij kan informatie vorderen, betrokkenen horen en onaangekondigde bedrijfsbezoeken doen (dawn raids) om bewijs veilig te stellen. Bij overtredingen volgen handhavingsmaatregelen. De zwaarte van sancties hangt af van de ernst, duur en impact van het gedrag en van de mate van medewerking tijdens het onderzoek.
- Boetes: bij kartels, misbruik van machtspositie of het niet (juist) melden van een meldingsplichtige concentratie.
- Last onder dwangsom: drukmiddel om een overtreding te stoppen of gevraagde informatie tijdig te leveren.
- Clementie (leniency): ondernemingen of personen die een kartel onthullen en volledig meewerken, kunnen in aanmerking komen voor boetereductie. Overleg vooraf met een advocaat.
- Dawn raids: de ACM mag bedrijfsruimten betreden, documenten inzien/kopiën, vragen stellen. Werk mee, verifieer legitimaties, leg handelingen vast en schakel direct juridisch advies in.
Samenwerking met Europese en buitenlandse autoriteiten
De ACM werkt samen met Europese en buitenlandse mededingingsautoriteiten wanneer gedrag of transacties grensoverschrijdend zijn. Zij stemt dan af met de Europese Commissie en zusterorganisaties, zoals de Belgische Mededingingsautoriteit. Informatie en timing worden gecoördineerd binnen wettelijke kaders; elke autoriteit handhaaft binnen haar eigen bevoegdheid.
- Grensoverschrijdende fusies: afstemming en, waar passend, beoordeling door de EU.
- Buiten Europa: autoriteiten handelen parallel (bijv. Japan Fair Trade Commission – Shimano).
Voor bedrijven: praktische compliance-tips om risico’s te voorkomen
Een doordacht compliance‑programma verkleint de kans op onderzoeken en boetes door de mededingingsautoriteit. Richt het in op de Mededingingswet én de manier waarop de ACM handhaaft. Maak regels concreet voor commerciële teams, leg keuzes vast en test periodiek op zwakke plekken. Zo voorkom je kartelafspraken, misbruik van machtspositie en fouten rond fusies/overnames.
- Risicoanalyse en beleid: breng risico’s in kaart en stel heldere do’s‑en‑don’ts op.
- Training op maat: train sales, inkoop en management op rode vlaggen en casussen.
- Contact met concurrenten begrenzen: geen toekomstgerichte prijs/volume‑info; strikte agenda’s bij brancheoverleggen.
- Data en communicatie kanaliseren: protocollen voor e‑mail/WhatsApp/Teams; notulen en clean desk.
- Dawn‑raid‑protocol paraat: ontvangstteam, legitimatiecheck, IT‑bevriezing en direct juridisch advies.
- M&A‑checks vooraf: merger control‑scan, voorkomen van gun jumping, gebruik van clean teams.
- Leveranciers/afnemers fair dealing: vermijd onredelijke voorwaarden; leg uitzonderingen en kosten transparant vast.
- Speak‑up en clementiepad: interne meldkanalen; bij vermoedens van kartel, clementie overwegen na advies.
Wanneer heb je een mededingingsrecht‑advocaat nodig?
Schakel een mededingingsrecht‑advocaat in zodra er risico is op ACM‑ingrijpen of wanneer strategische keuzes je marktmacht of deals raken. Vroege begeleiding verkleint boeterisico’s, borgt het verschoningsrecht en helpt de juiste route te kiezen (bijv. clementie of juist verweer), zonder je commerciële doelen uit het oog te verliezen.
- Dawn raid/onderzoek: direct optreden, rechten waarborgen en communicatie met de ACM.
- Kartel- of informatie‑afspraken vermoeden: clementierisico‑inschatting en veilige interne feitenvaststelling.
- Fusie/overname/joint venture: meldingsdrempels, gun jumping voorkomen, mogelijke remedies verkennen.
- Informatieverzoeken/boetevoornemen: strategie, hoor‑en‑wederhoor, bezwaar en beroep bewaken.
- Compliance en distributie: beleid, brancheoverleg, exclusiviteit en machtspositie‑risico’s toetsen.
Kort samengevat
De ACM is de mededingingsautoriteit die concurrentie bewaakt, kartels en misbruik van machtspositie aanpakt, fusies en overnames toetst en sectoren als energie, telecom en post reguleert. Meld structurele marktproblemen kort en feitelijk, met bewijs (desnoods anoniem). Weet dat handhaving stevig kan zijn (boetes, dwangsommen, clementie, dawn raids) en dat de ACM vaak samenwerkt met Europese zusterautoriteiten.
Twijfel je of jouw kwestie bij de ACM hoort of heb je direct juridische steun nodig rond een melding, onderzoek, fusie/overname of compliance? Krijg snel, praktisch advies van onze gespecialiseerde advocaten. Plan een vrijblijvende kennismaking via Law & More.
